مردم یاسوج علیه بی‌آبی و سدسازی دست به تظاهرات اعتراضی زدند

ظهر سه‌شنبه ۲۷ آبان صدها نفر از مردم شهر یاسوج در اعتراض به بحران آب و ساخت سد ماندگان تجمع اعتراضی برگزار کردند. آن‌ها خواستار توقف ساخت سدهای ماندگان و خرسان ۳ و رعایت حقوق محیط ‌زیستی و کشاورزی در کهگیلویه و بویراحمد شدند.

جمعیت حاضر در حالی که شعار می‌دادند «مسئول بی‌لیاقت، استعفا، استعفا» و می‌جنگیم، می‌میریم، دنا رو پس می‌گیریم»، خواهان حفظ حقوق مردم استان و جلوگیری از اجرای این دو سد شدند.

در حاشیه این تجمع اعتراضی برخی از شرکت‌کنندگان با امضاء طوماری خواستار توقف ساخت سدهای ماندگان و خرسان ۳ شدند.

 در این تجمع مردمی فعالان محیط زیست در واکنش به مصوبه اخیر دولت و اظهارات رئیس جمهور، ساخت سدهای ماندگان و خرسان ۳ را  تهدیدکننده  و مغایر با اصول و قوانین محیط زیست  دانستند و خواستار توقف ساخت این سدها شدند.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران دوشنبه ۱۹ آبان در نشست بررسی چالش‌های آبی ۴ استان مرکزی کشور، دستور داد روند احداث و تکمیل سدهای کوهرنگ ۳، خرسان ۳ و ماندگان با هدف تأمین پایدار آب و خروج از وضعیت اضطرار آبی در استان‌های اصفهان، یزد و چهارمحال و بختیاری، با شتاب بیشتری در دستور کار قرار گیرد.

خبرگزاری صداوسیمای کهگیلویه و بویراحمد اعلام کرد که در تجمع روز سه‌شنبه گروه‌های مردمی از استان‌های همجوار از جمله چهار محال و بختیاری، بوشهر، فارس و حتی استان اصفهان و شهرستان سمیرم نیز شرکت داشتند.

سیاست‌های سدسازی در ایران، به‌ویژه در اکوسیستم حساس رشته‌کوه‌های زاگرس، به یک چالش حیاتی تبدیل شده است. در حالی که سدهایی مانند ماندگان با هدف تأمین آب شرب و کشاورزی در استان چهارمحال و بختیاری در حال احداث هستند، کارشناسان نسبت به نابودی حیات، کشاورزی و معیشت در استان همجوار، کهگیلویه و بویراحمد (به عنوان قلب تپنده زاگرس و سرچشمه اصلی رودخانه‌های مهم کشور از جمله کارون) شدیداً هشدار داده‌اند.

تخریب آبخوان‌ها و معیشت محلی

سدسازی‌های بزرگ‌مقیاس در این استان، توازن شکننده اکوسیستم را برهم زده و مستقیماً منابع آب زیرزمینی و سطحی را تهدید می‌کنند. اصلی‌ترین پیامد این پروژه‌ها، تغییر در الگوی تغذیه آبخوان‌ها است. آب رودخانه‌ها که پیش از این به دشت‌های آبرفتی نفوذ کرده و سفره‌های آب زیرزمینی را تغذیه می‌کردند، اکنون پشت سدها متوقف شده و بخشی از آن به دلیل تبخیر بالا یا نفوذ غیرقابل بازگشت، از دسترس خارج می‌شود.

این کاهش منابع ورودی، سطح آب زیرزمینی در دشت‌های حیاتی کشاورزی پایین‌دست نظیر دهدشت و گچساران را به شدت کاهش داده است. نتیجه این امر، مجبور شدن کشاورزان به حفر چاه‌های عمیق‌تر و در نهایت، نابودی ساختار اقتصادی سنتی مبتنی بر کشاورزی منطقه است. حقابه‌های تاریخی نادیده گرفته شده و دبی‌های تنظیمی سدها بیشتر برای تأمین نیازهای پایین‌دست (معمولاً خوزستان) تنظیم می‌شود.

بحران وجودی و «صادرات آب»

بحران زیست‌محیطی در کهگیلویه و بویراحمد به سرعت به یک بحران اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. پروژه‌های سدسازی در سرچشمه‌ها، به جای توسعه، عملاً منجر به تخریب آبخوان‌ها، فرونشست زمین، نابودی معیشت کشاورزان و تشدید تنش‌های اجتماعی شده است.

کارشناسان هشدار می‌دهند که رویکرد فعلی در واقع به «صادرات آب» از استان و «واردات فقر و بحران» به خود کهگیلویه و بویراحمد منجر شده است. بر این اساس، تأکید شده که این روند باید فوراً متوقف شود تا از تبدیل این منطقه حیاتی به یک بیابان توسعه‌یافته جلوگیری شود و آخرین رمق رودخانه‌های زاگرس حفظ گردد.

هشدار درباره فاجعه سد ماندگان در دنا

رسول جریده، عضو هیأت علمی دانشگاه آموزش عالی رسام از منطقه دنا، پروژه احداث سد ماندگان را آسیب‌زا، ناپایدار و ناسازگار با ساختار طبیعی دنا دانسته و نسبت به پیامدهای گسترده آن هشدار داده است.

جریده با استناد به مطالعات زمین‌شناختی اعلام کرد که اجرای این سد می‌تواند منجر به متلاشی‌شدن لایه‌های زمین، فرسودگی خاک، افزایش حرکات دامنه‌ای و برهم‌خوردن استحکام طبیعی شیب‌ها شود.

او تأکید کرد که افزون بر مخاطرات زمین‌شناختی، این پروژه به نابودی جنگل‌های بلوط دنا، مزاحمت برای زیست ‌جانوران، تخریب منابع آبی و کاهش کیفیت خاک منجر شده و ضربه مهلکی به کشاورزی بومی منطقه خواهد زد.

رسول جریده دنا را بخشی از هویت و تاریخ مردم دانست و هرگونه مداخله بدون پشتوانه علمی را خیانت به طبیعت و تهدیدی برای نسل‌های آینده خواند.

پیامدهای اجتماعی و درخواست توقف ملی

عضو هیأت علمی دانشگاه آموزش عالی رسام هشدار داد که پیامدهای سد ماندگان صرفاً به محیط زیست محدود نمی‌شود و ابعاد اجتماعی و اقتصادی نیز دارد.

به‌گفته او اجرای این پروژه موجب کاهش منابع آب کشاورزی، بی‌ثباتی معیشت روستاییان، افزایش مهاجرت اجباری و شکل‌گیری آسیب‌های اجتماعی خواهد شد که توازن زندگی دنا‌نشینان را مختل می‌کند.

جریده با تأکید بر ضرورت مداخله در سطح ملی، از پزشکیان خواست تا با نگاه ملی و آینده‌نگر، دستور توقف کامل احداث سد ماندگان را صادر کند.

او تأکید کرد که توسعه باید علمی، پایدار و هماهنگ با طبیعت باشد تا از تخریب جبران‌ناپذیر یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های زاگرس جلوگیری شود.

پروژه ماندگان یکی از طرح‌های انتقال آب از سرشاخه‌های کارون است که در منطقه حفاظت شده دنا و بر رودخانه ماربر، یکی از سرشاخه‌های اصلی کارون و یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های کشور در حال احداث است. این سد به منظور انتقال حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب آب به استان اصفهان طراحی شده تا بخشی از نیازهای آبی شرب، کشاورزی و صنعت این استان را تأمین کند.

این پروژه با مخالفت‌های جدی سازمان حفاظت محیط زیست مواجه است و تاکنون مجوز زیست‌محیطی برای آن صادر نشده است.

به‌تازگی تشکل‌های جامعه مدنی ایران در نامه‌ای سرگشاده به محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور از «مداخله غیرقانونی دستگاه‌های مختلف دولتی» در اجرای پروژه‌های انتقال آب کارون شدیداً انتقاد کردند. در این نامه تشکل‌ها خواستار ارزیابی شفاف و مشارکتی جامعه مدنی در مورد این پروژه‌ها و نیز ارائه گزارش ملی در مورد تأثیرات این پروژه‌ها بر محیط زیست و جامعه شدند.