گزارش OCCRP: دریافت پول از خانواده‌ها برای تحویل پیکر جان‌باختگان اعتراضات در ایران

«پروژه گزارش‌دهی جرایم سازمان‌یافته و فساد» (OCCRP) در گزارشی که روز چهارشنبه یکم بهمن / ۲۱ ژانویه منتشر کرد نوشت که در جریان یک شکاف کوتاه در قطع ۱۲روزه اینترنت در ایران، شماری از معترضان توانستند از طریق گروه‌های گفت‌وگوی خصوصی، مشاهدات و تجربیات خود از برخوردهای خشونت‌آمیز نیروهای امنیتی را به اشتراک بگذارند. این گزارش‌ها از سوی منابع مستقل به‌طور کامل قابل راستی‌آزمایی نبوده، اما تصویری تکان‌دهنده از ابعاد سرکوب ارائه می‌دهد.

گزارش می‌افزاید، بر اساس روایت‌های منتشرشده، یکی از معترضان از مشاهده «انبوهی از اجساد» در یک بیمارستان محلی خبر داده و مدعی شده است که نیروهای امنیتی با گلوله جنگی بخش‌های حیاتی بدن معترضان، از جمله چشم‌ها و قلب، را هدف قرار داده‌اند.

OCCRP می‌نویسد که اعتراضات از اوایل ژانویه و از بازار بزرگ تهران آغاز شد و به‌سرعت به سایر نقاط پایتخت و سپس شهرهای دیگر گسترش یافت. اعتراضاتی که ابتدا با مطالبات اقتصادی مانند تورم، سوءمدیریت و فساد شکل گرفته بود، به‌گفته منابع این گزارش به یک خیزش سراسری علیه ساختار حاکم در ایران تبدیل شد.

در همین حال، خبرگزاری دولتی تسنیم به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گزارش داده است که ادعاهای مربوط به دریافت پول برای تحویل پیکر جان‌باختگان «بی‌اساس» است. با این وجود، به گزارش OCCRP، روایت‌های ارائه‌شده در گفت‌وگوهای آنلاین این تکذیب رسمی را زیر سؤال می‌برد.

یکی از افراد حاضر در این گفت‌وگوها گفته است که مقام‌ها از خانواده‌های داغدار درخواست پرداخت دست‌کم ۸۰۰ میلیون تومان برای تحویل پیکر بستگان‌شان کرده‌اند. به‌گفته این فرد، در برخی موارد اعضای خانواده‌ها برای تأمین این مبلغ مجبور به جمع‌آوری پول شده‌اند. همچنین ادعا شده است که برگزاری مراسم‌های تشییع و خاکسپاری نیز در مواردی ممنوع شده است.

OCCRP همچنین به نقل از یک منبع داخل ایران گزارش داده است که خانواده یک زن جوان، که در مسیر بازگشت به خانه هدف گلوله قرار گرفته بود، گفته‌اند پیکر او تنها به این دلیل بدون دریافت پول تحویل داده شد که مقام‌ها او را «رهگذر» و نه معترض تشخیص داده بودند. این منبع افزوده است که در موارد دیگر، از خانواده‌ها تا یک میلیارد تومان تحت عنوان «هزینه گلوله» مطالبه شده و هرگونه مراسم سوگواری ممنوع اعلام شده است.

این گزارش تأکید می‌کند که انتشار این شهادت‌ها هم‌زمان با بازگشت محدود اینترنت صورت گرفته است. به‌گفته گروه ناظر اینترنت نت‌بلاکس، اگرچه قطعی سراسری همچنان ادامه دارد، اما دسترسی محدود و گزینشی به برخی خدمات آنلاین مشاهده شده است.

OCCRP می‌نویسد که قطع گسترده اینترنت، امکان بررسی مستقل ابعاد واقعی سرکوب را به‌شدت محدود کرده است. با این حال، بر اساس گزارش گروه‌های حقوق بشری، شمار جان‌باختگان به چندین هزار نفر رسیده و برخی برآوردها از کشته شدن بین ۵ هزار تا ۲۰ هزار معترض حکایت دارد.

در پایان این گزارش، OCCRP به نقل از یکی از شرکت‌کنندگان در گفت‌وگوهای آنلاین می‌نویسد: «مردم خشمگین، ناامید، داغدار و درمانده‌اند»؛ وضعیتی که به‌گفته این نهاد، نشان می‌دهد ریشه‌های نارضایتی اجتماعی در ایران همچنان پابرجاست.

«پروژه گزارش‌دهی جرایم سازمان‌یافته و فساد» (OCCRP) یکی از بزرگ‌ترین نهادهای روزنامه‌نگاری تحقیقی جهان است که دفتر مرکزی آن در آمستردام قرار دارد و در شش قاره فعالیت می‌کند. این نهاد غیرانتفاعی با همکاری رسانه‌های بین‌المللی، گزارش‌هایی با هدف ایجاد تأثیر واقعی و خدمت به منافع عمومی منتشر می‌کند.