عفو بین‌الملل: حمله به مدرسه‌ میناب ممکن است «جنایت جنگی» باشد

سازمان عفو بین‌الملل دوشنبه ۲۵ اسفند / ۱۶ مارس در یک گزارش تحقیقی اعلام کرد حمله هوایی نیروهای ایالات متحده آمریکا به یک مدرسه ابتدایی شهرستان میناب در استان هرمزگان که به کشته شدن ۱۶۸ نفر، از جمله بیش از ۱۰۰ کودک، انجامید، احتمالاً نقض جدی حقوق بین‌الملل بشردوستانه بوده و باید به‌طور مستقل بررسی شود.

به‌گفته این سازمان، شواهد جمع‌آوری‌شده نشان می‌دهد ساختمان مدرسه ابتدایی «شجره طیبه» به‌طور مستقیم هدف حمله قرار گرفته است. این حمله هم‌زمان با اصابت موشک‌های هدایت‌شونده به ۱۲ ساختمان دیگر در مجموعه‌ای متعلق به سپاه پاسداران در نزدیکی مدرسه انجام شده است.

عفو بین‌الملل می‌گوید این موضوع نشان می‌دهد نیروهای آمریکایی در زمان اجرای عملیات، اقدامات لازم و ممکن برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان را انجام نداده‌اند؛ اقدامی که نقض جدی قوانین بین‌المللی جنگ محسوب می‌شود.

 احتمال استفاده از اطلاعات قدیمی در تعیین هدف

بر اساس یافته‌های این گزارش، مدرسه مورد حمله در گذشته بخشی از مجموعه نظامی سپاه پاسداران بوده اما از سال‌ها قبل از آن جدا شده و به مدرسه تبدیل شده بود.

عفو بین‌الملل هشدار داده است که احتمال دارد نیروهای آمریکایی با اتکا به اطلاعات قدیمی، این ساختمان را همچنان هدفی نظامی تلقی کرده باشند. در صورت صحت این موضوع، به‌گفته این سازمان، آمریکا در انجام تعهد خود برای اطمینان از نظامی بودن هدف پیش از حمله کوتاهی کرده است.

 «نمونه‌ای هولناک از بهای جنگ برای غیرنظامیان»

اریکا گوئه‌وارا-روساس، مدیر ارشد تحقیقات و کارزارهای عفو بین‌الملل، در واکنش به این حمله گفت:

او تأکید کرد که هدف قرار دادن مکان غیرنظامی حفاظت‌شده‌ای مانند مدرسه طبق حقوق بین‌الملل بشردوستانه کاملاً ممنوع است.

 درخواست برای تحقیق مستقل و شفاف

عفو بین‌الملل از دولت آمریکا خواسته است تحقیقات اعلام‌شده درباره این حمله را مستقل، بی‌طرفانه و شفاف انجام دهد و نتایج آن را به‌طور عمومی منتشر کند. به گفته این سازمان، این تحقیقات باید روند جمع‌آوری و ارزیابی اطلاعات، نحوه انتخاب هدف حمله، اقدامات احتیاطی برای کاهش تلفات غیرنظامیان و همچنین نقش احتمالی هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها و تصمیم‌گیری نظامی را بررسی کند.

این سازمان تأکید کرده است در صورتی که شواهد کافی وجود داشته باشد، مقام‌های مسئول باید افراد مظنون به مسئولیت کیفری را تحت پیگرد قرار دهند. همچنین قربانیان و خانواده‌های آن‌ها حق دارند حقیقت ماجرا را بدانند، به عدالت دسترسی داشته باشند و جبران کامل خسارت از جمله غرامت و حمایت‌های لازم دریافت کنند.

 سناریوهای احتمالی: از «قصور فاحش» تا «حمله بی‌پروا»

عفو بین‌الملل اعلام کرده است اگر نیروهای مهاجم نتوانسته باشند تشخیص دهند که ساختمانِ هدف یک مدرسه بوده اما با وجود این حمله را انجام داده‌اند، این امر نشان‌دهنده قصور فاحش در برنامه‌ریزی عملیات و شکست جدی اطلاعاتی ارتش آمریکا خواهد بود.

از سوی دیگر، اگر آمریکا از وجود مدرسه در کنار مجموعه نظامی آگاه بوده اما بدون اتخاذ اقدامات احتیاطی لازم — مانند انجام حمله در زمانی که مدرسه خالی باشد یا هشدار قبلی به غیرنظامیان — عملیات را انجام داده باشد، این اقدام می‌تواند به‌عنوان حمله‌ای بی‌پروا و کور تلقی شود که به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان انجامیده و باید به‌عنوان یک جنایت جنگی مورد بررسی قرار گیرد.

 زمان و جزئیات حمله

بر اساس تحقیقات عفو بین‌الملل، حمله هوایی صبح ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) رخ داده است. طبق گفته مقام‌های ایرانی، عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران از ساعت ۹:۴۵ صبح آغاز شد و حدود یک ساعت بعد، در ساعت ۱۰:۴۵، مدرسه هدف قرار گرفت.

بر اساس آمار منتشرشده از سوی مقام‌های ایرانی، در این حمله ۱۶۸ نفر کشته شدند. مقام‌های قضایی ایران اعلام کرده‌اند دست‌کم ۱۱۰ نفر از قربانیان دانش‌آموز بوده‌اند که شامل ۶۶ پسر و ۵۴ دختر می‌شود. همچنین ۲۶ معلم و چهار نفر از والدین نیز در میان کشته‌شدگان بوده‌اند.

 شواهد تصویری و ماهواره‌ای

عفو بین‌الملل برای تهیه این گزارش بیش از ۳۰ تصویر ماهواره‌ای از مدرسه و مجموعه نظامی مجاور را بررسی کرده و ۲۸ ویدئو و ۳۰ عکس منتشرشده در فضای آنلاین را نیز تحلیل کرده است. این تصاویر شامل ویدئوهای لحظات پس از حمله، تلاش‌های امدادی و انتقال جسدها از زیر آوار بوده است.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که بخش غربی ساختمان مدرسه کاملاً تخریب شده و توده بزرگی از آوار در محل دیده می‌شود. همچنین دست‌کم ۱۲ ساختمان در مجموعه نظامی مجاور نیز آسیب دیده یا تخریب شده‌اند. فاصله ساختمان مدرسه با نزدیک‌ترین ساختمان هدف قرارگرفته در مجموعه سپاه حدود ۷۴ متر بوده است.

در ویدئوهای منتشرشده از محل حادثه نیز ده‌ها کوله‌پشتی کودکان که در یک نقطه جمع شده‌اند دیده می‌شود؛ برخی از آن‌ها به‌نظر می‌رسد آغشته به خون باشند. در برخی تصاویر نیز عملیات امداد و آواربرداری در حالی دیده می‌شود که مردم محلی، نیروهای امدادی و اعضای جمعیت هلال‌احمر ایران در محل حضور دارند.

 احتمال استفاده از موشک تاماهاوک

بر اساس تحلیل بقایای مهمات و تصاویر منتشرشده، عفو بین‌الملل اعلام کرده است که احتمالاً در این حمله از موشک کروز تاماهاوک ساخت آمریکا استفاده شده است. این موشک هدایت‌شونده در این درگیری به‌طور انحصاری توسط نیروهای آمریکایی استفاده می‌شود.

مقام‌های نظامی آمریکا نیز تأیید کرده‌اند که در روز ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ نیروی دریایی آمریکا موشک‌های تاماهاوک را به سوی اهدافی در جنوب ایران شلیک کرده است.

 انتقاد از رفتار حکومت ایران با خانواده قربانیان

این گزارش در عین حال از مقام‌های ایرانی نیز انتقاد کرده و گفته است که دولت ایران از رنج خانواده‌های قربانیان برای اهداف تبلیغاتی استفاده کرده است.

به‌گفته منابعی که با عفو بین‌الملل گفت‌وگو کرده‌اند، مقام‌ها برخی خانواده‌ها را مجبور کردند در مراسم تشییع جنازه دولتی که در ۳ مارس (۱۲ اسفند) برگزار شد شرکت کنند، حتی در مواردی که این مراسم با آیین مذهبی آن‌ها سازگار نبوده است. برخی از قربانیان از اقلیت بلوچ سنی بودند که سنت‌های مذهبی متفاوتی دارند.

همچنین در برخی ویدئوهای منتشرشده، کودکان بازمانده که دچار آسیب و شوک روحی بودند برای مصاحبه و تولید محتوای تبلیغاتی مقابل دوربین قرار داده شدند. عفو بین‌الملل هشدار داده است چنین اقداماتی می‌تواند باعث آسیب روانی شدید به کودکان و خانواده‌های داغدار شود.

عفو بین‌الملل در انتهای گزارش خود آروده است که طبق گزارش‌ها تاکنون بیش از ۱۲۵۵ نفر در ایران، بیش از ۷۷۳ نفر در لبنان، ۱۲ نفر در اسرائیل و دست‌کم ۱۷ نفر در کشورهای دیگر منطقه در نتیجه این جنگ کشته شده‌اند.

همچنین وزارت آموزش و پرورش ایران اعلام کرده است که در جریان این حملات دست‌کم ۶۶ مدرسه در سراسر کشور آسیب دیده یا تخریب شده‌اند. در یکی از این موارد نیز یک دانش‌آموز در حیاط مدرسه‌ای در استان قزوین بر اثر موج انفجار حمله‌ای در نزدیکی مدرسه جان باخت.