بحران آب در ایران: اتمام ذخیره آب پشت سدها در مشهد و خروج از مدار بهره‌برداری

همزمان با درگیری ایران در جنگ، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) و چند سایت داخلی دیگر از تشدید بحران آب در مشهد، دومین شهر پرجمعیت ایران خبر می‌دهند. بنا بر این گزارش‌ها مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد اعلام کرده که سدهای اصلی تأمین‌کننده آب این شهر شامل دوستی، ارداک، طُرُق و کاردِه به دلیل اتمام ذخایر، از مدار بهره‌برداری خارج شده‌اند.

به گفته حسین اسماعیلیان، در حال حاضر آب مورد نیاز مشهد عمدتاً از طریق چاه‌ها و منابع زیرزمینی تأمین می‌شود. او با اشاره به مصرف روزانه حدود هفت هزار لیتر در ثانیه در این شهر افزود که در سال‌های گذشته تا ۷۰ درصد آب مشهد از سدها تأمین می‌شد، اما این ظرفیت اکنون به‌طور کامل از دست رفته است.

اسماعیلیان وضعیت منابع آبی مشهد را «سخت و خاص» توصیف کرد و تأکید کرد که در شرایط فعلی، مدیریت مصرف از سوی شهروندان مهم‌ترین راهکار برای عبور از بحران است.

با وجود ثبت ۱۴۹ میلی‌متر بارندگی در سال آبی جاری، رقمی بالاتر از مدت مشابه سال قبل، مدیرعامل آبفا مشهد تأکید کرد که این بارش‌ها تأثیری بر افزایش ذخایر سدها نداشته است. به گفته او، آبگیری سدها نیازمند بارش‌های سیلابی است و بارندگی‌های اخیر منجر به ایجاد روان‌آب مؤثر برای تغذیه سدها نشده است.

در همین حال، آمارها نشان می‌دهد که الگوی تأمین آب مشهد طی سال‌های اخیر به‌طور چشمگیری تغییر کرده است. در سال ۱۳۹۹ حدود ۵۸ درصد آب این شهر از منابع سطحی و ۴۲ درصد از منابع زیرزمینی تأمین می‌شد، اما در سال ۱۴۰۳ سهم منابع سطحی به حدود ۲۵ درصد کاهش یافته و وابستگی به منابع زیرزمینی به‌شدت افزایش یافته است.

بر اساس داده‌های موجود، ۹۸ درصد از پهنه شهرستان مشهد در وضعیت «خشکسالی شدید» و حدود ۶۰ درصد آن در شرایط «خشکسالی بسیار شدید» قرار دارد. این وضعیت نتیجه چندین سال خشکسالی متوالی، کاهش بارش‌ها و افزایش دما در استان خراسان رضوی عنوان شده است.

در سطح ملی نیز اگرچه به دنبال بارش‌های اخیر، میزان پرشدگی سدهای کشور به‌طور متوسط به حدود ۵۰ درصد رسیده، اما توزیع نامتوازن بارش‌ها باعث شده برخی استان‌ها از جمله خراسان رضوی همچنان با کمبود شدید منابع آبی مواجه باشند.

 سایت دیده‌بان ایران هم گزارش داده که با وجود بارش‌های مناسب روزهای اخیر که تا حدی شرایط منابع آبی کشور را بهبود داده است، آمارهای رسمی نشان می‌دهد که توزیع بارش در کشور یکنواخت نبوده و همچنان ۹ استان پرجمعیت در وضعیت زیرنرمال قرار دارند.

در همین زمینه فیروز قاسم‌زاده، مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور گفت:

به گفته قاسم‌زاده «استان تهران با کاهش حدود ۳۲ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت، پس از قم در میان استان‌های کشور از نظر کمبود بارش در وضعیت نامطلوب‌تری قرار دارد.»

مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور افزود:

این مقام مسئول درباره وضعیت سدهای کشور نیز گفت:

او هم‌زمان تأکید می‌کند که «به دلیل الگوی مکانی بارش‌ها و همچنین بارش برف در برخی مناطق، وضعیت سدها در همه حوضه‌ها یکسان نیست. در حالی که مخازن سدهای حوضه‌هایی مانند کارون، کرخه و مرزی غرب شرایط بهتری دارند، سدهای تأمین‌کننده آب استان‌هایی مانند تهران، اصفهان، خراسان رضوی، قم، زنجان و مرکزی همچنان در وضعیت نامطلوبی قرار دارند.»

تازه‌ترین آمار از وضعیت سدهای ایران در نیمه بهمن‌ماه سال گذشته نشان می‌‌داد که میزان ورودی آب به مخازن سدها در سال آبی جاری با کاهش همراه بوده و بخش قابل‌ توجهی از ظرفیت سدهای کشور همچنان خالی است.