مذاکرات اسلامآباد: اختلاف بنیادین بر سر تنگه هرمز و سرنوشت حزبالله
به گفته مهرداد درویشپور، جامعهشناس و تحلیلگر سیاسی، جمهوری اسلامی بعید است به سادگی اهرم استراتژیک تنگه هرمز را واگذار کند یا از حزبالله لبنان دست بکشد؛ تهران تنها در برابر تضمینهای واقعی صلح پایدار، لغو تحریمها و حفظ جبهه مقاومت حاضر به عقبنشینی است و حضور فرماندهان سپاه در مذاکرات نیز نشانهای از این موضع است. با اینحال نقش پکن در پشت پرده و ضربات و خساراتی که طرفین متحمل شدهاند را نیز نباید نادیده گرفت.
حسین نوشآذر
زنى از کنار صفحه نمایش دیجیتالى عبور میکند که اخبار مذاکرات صلح آمریکا و ایران را نشان میدهد؛ خیابانی در اسلامآباد، ۱۰ آوریل ۲۰۲۶. ابرى از ابهام و عدم اطمینان روز ۱۰ آوریل بر سر آغاز برنامهریزیشده مذاکرات در پاکستان میان ایالات متحده و ایران سایه افکنده بود، در حالی که هنوز هیچ اعلامیهای درباره ورود مذاکرهکنندگان منتشر نشده و هر دو طرف دیگری را به عدم اجرای صحیح آتشبس شکننده متهم میکنند. (عکس از فاروق نعیم / ایسنا)
ساعاتی پیش از آغاز مذاکرات اسلامآباد، سعید خطیبزاده، معاون وزیر خارجه ایران، اعلام کرد که تنگه هرمز «باز است» اما کشتیها از جمله کشتیهای آمریکایی «مادامی که رفتار خصمانه نداشته باشند» میتوانند عبور کنند و باید با نیروهای ایرانی هماهنگ شوند. در همان حال دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد تنها معدودی کشتی از زمان اعلام آتشبس از تنگه عبور کردهاند. دونالد ترامپ مستقیماً ایران را به «عملکرد بسیار ضعیف و شرمآور» در بازگشایی تنگه هرمز متهم کرده و گفته که «این چیزی نیست که ما بر سر آن توافق کردهایم». این اختلاف، آن هم در لحظات آخر نشان میدهد که حتی پیش از آغاز مذاکرات، دو طرف بر سر مهمترین عنصر توافق یعنی نحوه بازگشایی تنگه هرمز با هم اختلاف بنیادین دارند.
همزمان با این تحولات، درگیری بین اسرائیل و حزبالله در لبنان نه تنها متوقف نشده، بلکه تشدید نیز شده است. حزبالله در صبح روز آغاز مذاکرات اعلام کرد که گروهی از سربازان اسرائیلی را در نزدیکی شهر الخیام در جنوب لبنان هدف «رگباری از موشک» قرار داده است. در مقابل، اسرائیل نیز شب گذشته به سکوهای پرتاب موشک حزبالله حمله کرده و آژیرهای هشدار در تلآویو به صدا درآمده است. در همین حال، مجتبی خامنهای، رهبر جدید ایران، در بیانیهای تلویزیونی حق انتقام از حملات آمریکا و اسرائیل به کشورش و متحدانش (از جمله حزبالله) را برای خود محفوظ دانسته است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که ترامپ به طور غیرمستقیم از نتانیاهو خواسته است در لبنان «بیسروصداتر» عمل کند، اما اسرائیل عملاً نشان داده که حاضر به توقف حملات به حزبالله نیست.
آیا ایران اهرم تنگه هرمز را از دست میدهد؟ آیا ایران در موضوع لبنان در عمل منفعل شده؟ آیا اساساً بستری در اسلامآباد برای مذاکره وجود دارد؟ با مهرداد درویشپور، جامعهشناس و تحلیلگر مسائل سیاسی گفتوگو کردهایم.
درویشپور معتقد است که جنگ اخیر بهترین بهانه را در اختیار جمهوری اسلامی ایران قرار داده تا کنترل خود بر تنگه هرمز را نهادینه کند و این کنترل را به ابزاری دائمی برای تأثیرگذاری بر اقتصاد جهانی بدل کند و آمریکا را به انعطاف وادارد. او میگوید:
این که آیا به سادگی [جمهوری اسلامی] از این برگی که در دست دارد میگذرد... من بسیار بعید میدانم.
او در ادامه یادآوری میکند که ایران تنها در صورتی از این اهرم استراتژیک دست میکشد که تضمینهای واقعی برای صلح پایدار، از جمله در مورد لبنان و لغو تحریمها، دریافت کند. او تأکید دارد که تنگه هرمز برای ایران «فقط وسیله کنترل نیست، بلکه بخشی از خسارتهای جنگ را هم از طریق دریافت عوارض جبران میکند» و بنابراین بدون گرفتن امتیازات بسیار چشمگیر، تهران به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت.
لبنان و حزبالله خط قرمز ایران
درویشپور در پاسخ به این پرسش که آیا ایران توانایی تغییر معادله لبنان را دارد، استدلال میکند که حزبالله و جبهه مقاومت «نقش مهمی در بازدارندگی یا ضربه متقابل به اسرائیل دارند» و ایران حاضر نیست به سادگی آنها را قربانی کند.
او با اشاره به درخواست ایران برای گنجاندن لبنان در توافق آتشبس تصریح میکند:
من بسیار بعید میدانم به سادگی لبنان را هم از دایره توافقات و مذاکرات خارج کنند. مسئله فقط لبنان نیست، بلکه کل آنچه که محصول جبهه مقاومت و حکومت اسلامی است.
از نگاه درویشپور، ایران در شرایط کنونی نیاز دارد چهرهای مقتدر از خود نشان دهد و به عنوان همپیمانی قابل اعتماد معرفی شود و به همین دلیل «به سادگی حاضر نیست این تصویر را خدشهدار کند و به صلاح آنها را فدا کند.»
توازن قدرت و پیام حضور نظامیان در مذاکرات
درویشپور تأکید میکند که تصمیمگیریها در این زمین «بخشی به میدان توازن قوه و ارزیابی از تواناییها و ضرباتی که هرکس در این جنگ خورده» بستگی دارد. او با اشاره به حضور چهرههای نظامی بلندپایه مانند فرماندهان سپاه در فرآیند مذاکرات، این را یک پیام روشن میداند:
این نوعی قدرتنمایی است از جانب جمهوری اسلامی که یعنی ما خیلی با نرمش رفتار نخواهیم کرد.
او در پایان اظهارات تبلیغاتی آمریکا مبنی بر «التماس ایران برای آتشبس» را عمدتاً پروپاگاندا میداند و معتقد است هر دو طرف نیازمند مذاکره و گفتوگو هستند:
فکر نمیکنم در شرایطی باشیم که جمهوری اسلامی به سادگی امتیاز بدهد.
نظرها
نظری وجود ندارد.