جنگ علیه ایران؛ ناقوس مرگ برای محیط زیست خاورمیانه

مجله «اکولوژیست» در گزارشی به‌قلم مازیار سمیعی، پژوهشگر مرکز اقتصاد سیاسی جهانی در دانشگاه ساسکس، نسبت به وقوع یک «آخرالزمان اکولوژیک» در جنگی که در ایران و خاورمیانه جریان دارد هشدار داده است.

این گزارش نشان می‌دهد که فراتر از تلفات انسانی و خسارت‌های اقتصادی، زیرساخت‌های حیاتی طبیعت منطقه نیز در حال فروپاشی است.

از باران سیاه در تهران تا بمب ساعتی در خلیج فارس

بنا به این گزارش، در آستانه نوروز در ایران، ساکنان تهران شاهد پدیده‌ای هولناک بودند: «باران نفت». در پی حمله هوایی به مخازن نفت شهران، لکه‌های سیاه و سمی بر سر خودروها، درختان و شکوفه‌های بهاری نشست. این حادثه تنها نمایی کوچک از تهدیدی است که کل منطقه را در بر گرفته است.

حملات به پالایشگاه‌ها، خطوط لوله و نیروگاه‌ها، مواد سمی را وارد چرخه هوا و خاک کرده و خطر آلودگی‌های شیمیایی و رادیولوژیک را به شدت افزایش داده است. در همین حال، خلیج فارس به عنوان یک اکوسیستم بسته، دیگر تاب فشارهای فزاینده را ندارد؛ هم‌اکنون بیش از دو سوم صخره‌های مرزی آن نابود شده و نفتکش‌های گرفتار در میان درگیری‌ها، مانند «بمب‌های ساعتی محیط زیستی» عمل می‌کنند.

بحران آب؛ وقتی شهرها غیرقابل سکونت می‌شوند

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های این گزارش، سرنوشت منابع آب است. در کشورهای حاشیه خلیج فارس، بیش از ۶۰ میلیون نفر برای بقا به آب‌شیرین‌کن‌ها وابسته‌اند. برای مثال، ۹۹ درصد آب آشامیدنی قطر از این طریق تأمین می‌شود. نابودی این تأسیسات در جریان جنگ، می‌تواند شهرهایی چون دوحه، دبی و منامه را به‌طور کامل غیرقابل سکونت کند.

در ایران نیز وضعیت مشابهی در جریان است؛ سدسازی‌های گسترده و متمرکز که بدون توجه به محدودیت‌های اکولوژیک ساخته شده‌اند، بقای روزمره مردم را به زیرساخت‌هایی گره زده‌اند که در برابر حملات نظامی بسیار آسیب‌پذیر هستند.

توسعه نظامی‌گری به جای پایداری

مازیار سمیعی در این گزارش معتقد است که مشکل اصلی منطقه «توسعه‌گرایی نفتیِ نظامی‌شده» است. دولت‌های منطقه نشان داده‌اند که توانایی بسیج منابع عظیم را دارند، اما همواره ترجیح داده‌اند این منابع را صرف خریدهای تسلیحاتی، پروژه‌های لوکس و زیرساخت‌های شکننده کنند تا پایداری محیط زیست.

در این میان، اقلیت‌های قومی، کارگران مهاجر و ساکنان حاشیه شهرها نخستین قربانیان این نگاه هستند که زمین و آب را نه به‌عنوان «شرط زندگی»، بلکه به‌عنوان «ابزار سود و امنیت» می‌بیند.

بن‌بست سیاسی و فروپاشی نهایی

گزارش هشدار می‌دهد که جنگ نه تنها محیط زیست را تخریب می‌کند، بلکه فضای سیاسی را برای کنشگران این حوزه نیز مسدود می‌سازد. برچسب‌زنی به فعالان محیط زیست و بازداشت آن‌ها در ایران، و مواضع تند چهره‌هایی چون دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا علیه محیط‌زیست‌گرایان، نشان‌دهنده یک هم‌گرایی نانوشته در سرکوب صدای طبیعت است.

با تداوم جنگ، بخت بازسازی محیط زیست پس از درگیری‌ها به حداقل می‌رسد؛ چرا که بودجه‌ها به سمت مخارج دفاعی سرازیر شده و خاورمیانه بیش از هر خشکسالی یا موج گرمایی، از درون دچار فروپاشی اکولوژیک خواهد شد.

گزارش می‌افزاید امروز، مبارزه برای حقوق سیاسی و بقای محیط زیستی در این منطقه، به یک نبرد واحد تبدیل شده است.