بهار ۱۴۰۵: مقایسه قیمتها قبل و پس از جنگ
جنگ و پیامدهای آن، همراه با بحرانهای اقتصادی پیشین، موج بیسابقهای از گرانی در ایران ایجاد کرده است. پس از آتشبس نیز قیمت مواد غذایی همچنان در حال افزایش است و تورم شدید، قدرت خرید و معیشت خانوارها را بهشدت تحت فشار قرار داده است.
جیران جهان
تورم و گرانی در ایران ـ عکس از سایت «اکوایران»
یک جنگ ۴۰ روزه و تبعات پس از آن کافی بود تا بهای تأمین مواد غذایی در ایران به شکل بیسابقهای افزایش یابد. حتی با اعلام آتشبس در ۲۰ فروردین (۸ آوریل) هم قیمتها نهتنها به عقب بازنگشتند، بلکه هر روز هم بالاتر میروند.
در روزهای پایانی بهمن ۱۴۰۴، بازار ایران وضعیت دشواری را تجربه میکرد. مصرفکنندگان با تورمی سنگین روبهرو بودند. در آن روزها، مرغ در خردهفروشیها کیلویی ۲۳۰ هزار تومان قیمت داشت و اقتصاددانان پیشبینی میکردند که در بدترین حالت، شب عید به ۲۷۰ هزار تومان برسد. امروز اما قیمت مرغ کامل ۳۵۰ هزار تومان است و در قصابیهای تهران فیله مرغ ارزانتر از کیلویی ۷۰۰ هزار تومان پیدا نمیشود. با آغاز جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند (۲۸ فوریه)، این اوضاع از آنچه پیشبینی میشد بدتر شد. اقتصاد ایران پیش از آن نیز زیر بار ناترازیهای بانکی، فساد، سوءمدیریت و تحریمها قرار داشت و طبقه متوسط، کارمند و کارگر زیر بار این قیمتها فشار زیادی را تحمل میکردند، اما پس از جنگ، گرانی وارد فاز دیگری شده است.
یک شهروند تهرانی در گفتوگو با «زمانه» وضعیت را اینگونه شرح میدهد:
قیمتها سرسامآور و وحشتناک است. در سوپرها پرنده پر نمیزند و مردم واقعاً توان خرید ندارند. فقط مواد غذایی نیست؛ شوینده، صابون و دستمال و همهچیز گران است. در خرید آخر، بسیاری از اقلامی که لازم داشتم را نتوانستم بخرم. برنج ایرانی از کیلویی ۵۰۰ هزار تومان شروع میشود و گوشت زیر یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان نیست. بستنی که پارسال میخریدیم ۵۰ هزار تومان ـ که همان موقع هم گران بود ـ الان شده ۲۰۰ هزار تومان. شیر لیتری ۱۲۰ هزار تومان شده و قیمتها هر روز بالاتر میروند.
آمار تورم در اسفند ۱۴۰۴
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطهبهنقطه اسفند ۱۴۰۴ نسبت به اسفند ۱۴۰۳ در ردیف خوراکیها و آشامیدنیها ۱۱۳,۸ درصد افزایش را نشان میداد. این عدد برای خوراکیها ۱۱۲,۵ درصد، نان و غلات ۱۴۰ درصد، روغن و چربیها ۲۱۹ درصد و پنیر، شیر و تخممرغ ۱۱۶,۸ درصد بود. این تورم سنگین بدون بروز پیامدهای جنگ و آسیبهای آن به صنایع بالادستی رخ داد و کارشناسان پیشبینی میکردند برای سهماهه دوم سال ۱۴۰۵ نرخ تورم مواد غذایی بیش از این باشد. بحران گرانی افسارگسیخته از افزایش نرخ ارز در دیماه و اعتراضات پس از آن آغاز شد و با عواملی نظیر جنگ، محاصره تنگه هرمز، قطعی اینترنت و افزایش بیکاری تداوم یافت.
فروردین؛ ثبات شکننده و بازگشت موج دوم گرانی
با اعلام آتشبس در تاریخ ۲۰ فروردین (۸ آوریل)، روند افزایش قیمتها متوقف نشد. قیمت تخممرغ در یک ماه اخیر بیش از دو برابر شده و از حدود ۳۰۰ هزار تومان در هر شانه به حدود ۶۰۰ هزار تومان رسیده است که رشدی ۱۳۲ درصدی را نشان میدهد. در اواخر فروردین ۱۴۰۵، قیمت هر کیلوگرم مرغ کامل در بازار خردهفروشی به ۳۵۰ هزار تومان رسید که افزایش ۱۴۸ درصدی نسبت به پیش از جنگ را ثبت کرده است.
وضعیت در بازار گوشت و برنج نیز به همین صورت است. قیمت گوشت نجومی شده و امروز بهسختی گوشت کمتر از کیلویی یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان پیدا میشود، در حالی که قیمت گوشت گوسفند و گوساله بالای دو میلیون تومان است. در بخش برنج، اگر پیش از جنگ ارزانترین برنج ۱۰ کیلویی هندی حدود دو میلیون تومان بود، امروز قیمت آن به حدود سه میلیون تومان و بیشتر رسیده است. چهارشنبه ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، انجمن صنفی کارخانههای قند و شکر ایران اعلام کرد که قیمت جدید شکر در هر کیلوگرم بستهبندی، با احتساب مالیات بر ارزش افزوده برای مصرفکننده نهایی ۱۲۵ هزار تومان تعیین شده است. این در حالی است که در اسفند ۱۴۰۴ و اوایل فروردین، هر کیلو شکر بستهبندی برای مصرفکننده ۹۵ هزار تومان بود. طبق گزارش خبرگزاری مهر در نهم اردیبهشت، محصولات لبنی بیشترین افزایش قیمت را در یک هفته منتهی به ۹ اردیبهشت تجربه کردهاند؛ قیمت شیر پرچرب با حدود ۱۳ درصد و ماست پرچرب با حدود ۹,۸ درصد رشد همراه بودهاند.
شبکه دلالی و افزایش شکاف قیمتی میان بنکدار و مغازهدار
یکی از پدیدههایی که اقتصاددانان در اقتصاد پس از بحران به آن اشاره میکنند، پدیده «چسبندگی قیمتها» و گسست میان مبدأ و مقصد کالا است. پیش از جنگ، فاصله قیمت عمدهفروشی و خردهفروشی مرغ حدود ۵۰ درصد بود (۱۵۲ هزار در برابر ۲۳۰ هزار تومان). اما در اردیبهشتماه، در حالی که قیمت عمدهفروشی مرغ ۳۳۰ هزار تومان بود، به دست مصرفکننده نهایی با قیمت ۵۷۰ هزار تومان میرسید؛ اختلافی ۷۰ درصدی که نشاندهنده شکلگیری شبکههای دلالی، احتکار توسط برخی واحدهای صنفی و ناکارآمدی سیستم توزیع در زمان بحران است. این گسست در بازار دیگر اقلام غذایی نیز وجود دارد. کالاها در بازار وجود دارند، اما شهروندان توانایی خرید آنها را ندارند و مصرف اقلام حیاتی و پروتئینی در میان اقشار کمدرآمد و خانوارهای پرجمعیت بهشدت کاهش یافته است.
کارنامه معیشت؛ تورم سنگین و سفرههای کوچک
برای درک وضعیت سفره مردم، باید این قیمتها را در کنار شاخصهای کلان اقتصاد و درآمدهای عمومی قرار داد:
سقوط دستمزدها: بر اساس گزارشهای منتشرشده در اوایل اسفند ۱۴۰۴، قدرت خرید بهشدت کاهش یافته و ارزش دستمزد کارگران به حدود ۶۶ دلار در ماه سقوط کرده بود.
فشار تورم بر خوراکیها: آمارهای رسمی تأیید میکنند که سبد غذایی مردم بسیار کوچکتر شده است. به گزارش خبرگزاری تسنیم، شاخص تورم در فروردین ۱۴۰۵ با رشد ماهانه ۷ درصدی همراه بوده است. تورم نقطهبهنقطه کل اقتصاد به ۶۷ درصد رسید، اما در بخش خوراکیها در اسفند ۱۴۰۴ تورم ۱۰۵,۵ درصد ثبت شد و تا هفتم اردیبهشت ۱۴۰۵ این رقم به ۱۱۲,۷ درصد رسید.
هزینه سبد خوراکی در برابر یارانه: محاسبات نشان میدهد که هزینه تأمین سبد خوراکی یک خانوار چهار نفره در ماه از مرز ۲۵ میلیون تومان عبور کرده است. در مقابل، یارانه کالابرگ تخصیصیافته از سوی دولت (یک میلیون تومان به ازای هر نفر) نهایتاً چهار میلیون تومان از این هزینه را پوشش میدهد و شکافی ۲۱ میلیون تومانی تنها برای «غذا» باقی میگذارد.
مرکز آمار ایران در گزارشهای تحلیلی خود تأیید میکند که این بحران قیمتی ریشه در روندی یکساله دارد. در فاصله خرداد ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۴، حبوبات بین ۹۰ تا ۲۰۰ درصد، لبنیات ۷۰ درصد و برنج ایرانی ۸۳ درصد گران شده بودند. جنگ عاملی بود که این ساختار از پیش بیمار را به مرحله کنونی رساند.
خسارتهای جنگ
اواخر فروردین، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در گفتوگو با خبرگزاری روسی ریانووستی از برآورد اولیه ۲۷۰ میلیارد دلاری خسارت ایران در جنگ اخیر خبر داد و گفت این عدد قطعی و نهایی نیست. با توجه به گزارشهای منتشرشده مبنی بر کسری تجاری ۶,۳ میلیارد دلاری گمرک در سال ۱۴۰۴، عدم بازگشت ۸۳ میلیارد دلار ارز صادراتی به کشور و رشد ۴۰ درصدی نقدینگی، کارشناسان معتقدند حتی آزادسازی احتمالی ۱۰۰ میلیارد دلار از منابع ارزی بلوکهشده نیز نمیتواند مرهمی فوری بر این وضعیت باشد.
تأثیرات این بحران و تحریمها بر زنجیره تأمین و تولید مشهود است. آسیبهای وارده به زیرساختهایی نظیر تأسیسات پتروشیمی و صنایع فولاد، هزینههای تولید را افزایش داده است. همچنین محدودیت و قطعی تعمدی اینترنت، علاوه بر ایجاد خسارتهای مالی سنگین، تهدیدی مستقیم برای میلیونها شغل به شمار میرود.
در نهایت، محاصره دریایی و محدودیتهای فروش نفت، ارزش پول ملی را بهشدت تهدید میکند. برآوردها نشان میدهد که نرخ تورم سال ۱۴۰۵ بهشدت به تحولات سیاسی و نظامی وابسته است و در صورت تداوم وضعیت فعلی، اقتصاد با ریسک ابرتورم معیشتی مواجه خواهد شد. سایر بازارها از جمله خودرو نیز تحت تأثیر کاهش تولید و کمبود قطعات با جهش قیمت روبهرو شدهاند. از مواد غذایی و دارو گرفته تا لوازم الکترونیکی، همگی به نرخ دلار وابستهاند و این وابستگی فشار را تشدید کرده است.
جنگ ممکن است با توافقات سیاسی پایان یابد، اما برای شهروندی که باید برای یک شانه تخممرغ بیش از ۶۰۰ هزار تومان بپردازد، آتشبس تنها کلمهای روی کاغذ است.
نظرها
نظری وجود ندارد.