حملات سنگین به‌رغم آتش‌بس؛ تنش میان آمریکا و ایران بالا گرفت

آمریکا و ایران برای دومین شب متوالی مواضع یکدیگر را هدف حملات شدید موشکی و هوایی قرار دادند؛ تصاعد بحرانی که به‌رغم آتش‌بس دو ماهه، این مناقشه را به سمتی خطرناک سوق می‌دهد.

قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه پاسداران اعلام کرد که در پاسخ به حملات جدید آمریکا، تنگه هرمز را به‌طور کامل مسدود کرده و اهدافی را در بحرین و کویت مورد حمله قرار داده است. در بیانیه فرماندهی نظامی ایران که از صداوسیما پخش شد، آمده است: «هر کشتی که بخواهد از این آبراه راهبردی تجارت نفت و گاز عبور کند، هدف قرار خواهد گرفت.» رسانه دولتی ایران همچنین از هدف قرار گرفتن دو کشتی خبر داد.

با این حال، این اظهارات بلافاصله با تکذیب متقابل مواجه شد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در شبکه اکس نوشت: «کشتی‌های تجاری همچنان بدون وقفه در حال ورود و خروج از تنگه هرمز هستند.» رسانه‌های دولتی ایران این ادعای آمریکا را تکذیب کردند. سنتکام بامداد امروز، پنج‌شنبه ۲۱ خرداد / ۱۱ ژوئن در بیانیه‌ای دیگر اعلام کرد که ارتش آمریکا حملات جدید خود را متوقف کرده است.

به‌گفته سنتکام، در این عملیات تأسیسات شناسایی نظامی، سیستم‌های ارتباطی و مواضع پدافند هوایی در سراسر ایران که تهدیدی برای نیروهای آمریکایی و کشتی‌های تجاری بین‌المللی به شمار می‌رفتند، هدف قرار گرفتند. در این بیانیه تأکید شد که ارتش آمریکا همچنان در وضعیت هوشیاری و آمادگی کامل رزمی قرار دارد.

 وقوع انفجارها در خاک ایران

رسانه‌های دولتی ایران شب گذشته از وقوع انفجارهایی در حوالی چند شهر بندری در طول سواحل جنوبی کشور و مجروح شدن دو نفر خبر دادند. خبرگزاری ایرنا و صداوسیمای جمهوری اسلامی گزارش دادند که این انفجارها در نزدیکی شهرهای میناب و سیریک رخ داده است. گزارش‌های دیگری نیز از وقوع انفجار در جزیره قشم و بندرعباس حکایت داشتند.

رضا شهیدیان، فرماندار سیریک اعلام کرد که بامداد امروز پرتابه آمریکایی به یک لنج باری در شهرستان سیریک اصابت کرده است و پنج خدمه آن نجات یافتند. رئیس اورژانس استان تهران نیز روز پنج‌شنبه گفت در حملات آمریکا به این استان سه نفر مجروح شدند.

افزون بر این، گفته می‌شود بامداد پنج‌شنبه حملاتی نیز در نزدیکی تهران صورت گرفته است. صداوسیما از شنیده شدن صدای انفجار در کرج نیز خبر داد. همچنین گزارش‌هایی از رویت پهپادهای رزمی در مناطق غربی کرج منتشر شده، اما جزییات بیشتری در این باره ارائه نشده است.

 بحرین و کویت دوباره هدف قرار گرفتند

بحران کنونی از بامداد چهارشنبه و پس از آن آغاز شد که ارتش آمریکا در پاسخ به سرنگونی یک فروند بالگرد رزمی خود، به سایت‌های پدافند هوایی، ایستگاه‌های کنترل زمینی و تاسیسات راداری در ایران حمله کرد. ایران نیز در واکنش، پایگاه‌های آمریکا در منطقه خلیج فارس را هدف قرار داد.

در پی حملات مجدد آمریکا، نیروهای مسلح ایران اعلام کردند که بار دیگر اهدافی را در بحرین، کویت و اردن در هم کوبیده‌اند. ارتش کویت از فعال شدن پدافند هوایی خود خبر داد و مقامات هوانوردی این کشور نیز به همین دلیل حریم هوایی را برای پروازهای غیرنظامی موقتاً مسدود کردند. در بحرین نیز وزارت کشور از به‌صدا درآمدن آژیرهای خطر و هدایت مردم به پناهگاه‌ها خبر داد. ارتش اردن نیز مدعی شد که صبح پنج‌شنبه ۲۰ فروند موشک شلیک‌شده ایران به سمت منطقه الازرق را سرنگون کرده است.

بنا بر بیانیه نیروهای نظامی ایران، مقر منطقه‌ای نیروی دریایی آمریکا در بحرین با پهپادهای انتحاری هدف قرار گرفت و سیستم‌های پدافند هوایی مأموریت اصلی این حمله بودند. سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که علاوه بر یک پایگاه هوایی آمریکا در بحرین، دو پایگاه دیگر را در کویت هدف قرار داده است. بر اساس این گزارش، در مجموع ۱۸ هدف در این حملات کوبیده شدند.

بازگشایی حریم هوایی کویت

در پی حملات موشکی مجدد از سوی ایران، کویت وضعیت اضطراری را تا حدودی لغو کرد. سازمان هواپیمایی این کشور حاشیه خلیج فارس بامداد امروز اعلام کرد که «شرایطی که اتخاذ تدابیر پیشگیرانه قبلی را مقتضی ساخته بود، دیگر وجود ندارد» و فعالیت‌های عادی فرودگاه کویت از سر گرفته می‌شود. این نهاد در عین حال تأکید کرد که تحولات جدید را به‌دقت زیر نظر دارد و اوضاع را به‌طور مداوم ارزیابی می‌کند.

پیش از این اعلام شده بود که انسداد حریم هوایی کویت به‌دلیل «اقدامات تجاوزکارانه ایران علیه دولت کویت» صورت گرفته است. ارتش کویت نیز در شبکه اجتماعی اکس از فعال شدن سامانه‌های پدافند هوایی خود خبر داد. هم‌زمان، وزارت کشور بحرین نیز از به‌صدا درآمدن مجدد آژیرهای خطر در این کشور  خبر داد و از شهروندان خواست آرامش خود را حفظ کرده و به نزدیک‌ترین پناهگاه بروند.

قرارگاه خاتم‌الانبیاء پیش‌تر اعلام کرده بود که در پاسخ به حملات شبانه آمریکا به خاک ایران، به این دو کشور همسایه که از متحدان واشنگتن به‌شمار می‌روند، حمله کرده‌ است. بحرین و کویت، همانند دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا در چند صد کیلومتری مرزهای ایران هستند. بر اساس بیانیه قرارگاه خاتم‌الانبیاء که از صداوسیما پخش شد، مقر منطقه‌ای نیروی دریایی آمریکا در بحرین هدف حمله پهپادهای انتحاری قرار گرفته است. طبق این بیانیه، هدف اصلی این حملات، سامانه‌های پدافند هوایی فصلی «پاتریوت» بوده است.

وزارت امور خارجه ایران نیز روز پنج‌شنبه با انتشار بیانیه‌ای، حملات گسترده آمریکا به خاک ایران در شب گذشته را به‌شدت محکوم کرد و مسئولیت تبعات و پیامدهای خطرناک این اقدام را متوجه دولت آمریکا دانست. در این بیانیه تأکید شده است که این حملات، نقض آشکار اصول منشور سازمان ملل و قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل درباره احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها بوده و عملاً آتش‌بس اعلام‌شده در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ را بی‌اثر کرده است.

این وزارتخانه همچنین با اشاره به مسئولیت کشورهای منطقه در جلوگیری از استفاده آمریکا از قلمرو و امکاناتشان برای انجام عملیات نظامی علیه ایران، بر حق جمهوری اسلامی ایران برای دفاع مشروع در برابر آنچه «تجاوز نظامی آمریکا و هم‌پیمانانش» خوانده شده، تأکید کرد. در بیانیه آمده است که ایران مصمم است منشأ و عوامل این حملات را شناسایی و اقدامات لازم را برای مقابله با آن‌ها دنبال کند.

 جهش قیمت نفت در پی حملات جدید

شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها میان آمریکا و ایران، بازار جهانی نفت را تکان داد. بهای نفت خام برنت دریای شمال و نفت شاخص آمریکا (WTI) روز پنج‌شنبه با جهشی به ترتیب ۲,۶ و ۴ درصدی، به ۹۵,۵۰ و ۹۳,۶۴ دلار در هر بشکه رسید.

سپاه پاسداران اعلام کرد که پس از حملات هوایی آمریکا به منطقه، با ۱۲ فروند موشک بالستیک به هواپیماهای آمریکایی در پایگاه «الازرق» در اردن حمله کرده است. تحلیل‌گران بانک ING در تحلیلی نوشتند که این رویدادها نشان می‌دهد توافق برای پایان این جنگ هنوز بسیار دور از دسترس است و جریان انرژی از خلیج فارس همچنان با محدودیت‌های شدیدی روبه‌رو خواهد بود.

تنگه هرمز محل عبور یک‌پنجم نفت و گاز جهان است و انسداد آن از زمان آغاز این جنگ قیمت نفت را به‌شدت افزایش داده است. نظرسنجی خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد که تولید نفت اوپک در ماه مه به کمترین میزان خود در بیش از دو دهه گذشته رسیده است.

 بازار داغ تکذیب‌ها میان تهران و واشنگتن

پس از موج جدید حملات متقابل، آمریکا و ایران روایت‌های کاملاً متناقضی از وضعیت نظامی و سیاسی موجود ارائه می‌دهند. در حالی که رسانه‌های دولتی ایران روز پنج‌شنبه از مسدود شدن تنگه هرمز و حمله به کشتی‌های آمریکایی خبر دادند، ارتش آمریکا بلافاصله این ادعا را رد کرد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد هیچ ناو جنگی آمریکایی آسیب ندیده و کشتی‌های تجاری همچنان در حال عبور و مرور از این آبراه هستند.

در عرصه سیاسی نیز تناقض‌ها ادامه دارد؛ دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شد که در تماس مستقیم با مقامات تهران قرار دارد و به‌خواست ایران، به‌زودی این حملات را متوقف خواهد کرد. در مقابل، یک مقام بلندپایه دولت ایران این ادعا را تکذیب کرد و آن را «بهانه‌تراشی ترامپ برای فرار از جنگ» خواند.

ریشه این گزارش‌های ضدونقیض، شکست دوباره آتش‌بس شکننده‌ای است که پس از چهار ماه درگیری برقرار شده بود. ارتش آمریکا حملات شبانه خود به ایران را «اقدامی در راستای دفاع از خود» نامید. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا با تبیین راهبرد واشنگتن گفت: «اگر مجبور باشیم با بمب مذاکره کنیم، با بمب مذاکره خواهیم کرد.» ترامپ نیز پیش از این با اظهارات خود به تنش‌ها دامن زده و گفته بود که در ماه مه به ارتش آمریکا دستور داده تا در قالب یک «عملیات سری» از نفت‌کش‌ها در هنگام عبور از تنگه هرمز حمایت کند.

در همین حال، رسانه‌های ایران از تشدید تنش‌ها خبر داده و اعلام کردند نیروهای نظامی در پاسخ به اقدامات آمریکا، ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در بحرین را هدف حملات پهپادی قرار داده است؛ ادعایی که هنوز با واکنشی از سوی واشنگتن همراه نشده است.

با وجود این درگیری‌ها، تلاش‌های دیپلماتیک همچنان در جریان است. هرچند وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که روند گفت‌وگو با آمریکا باید مورد بازنگری قرار گیرد، اما رسانه‌های ایرانی هم‌زمان از ورود یک هیئت قطری به تهران جهت میانجی‌گری در این بحران خبر دادند.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل نیز در اظهارنظری گفت: «این هفته شاهد حملات گسترده‌تر و وخامت بیشتر اوضاع بوده‌ایم؛ وضعیتی که در آن آتش‌بس بیشتر شبیه به یک "آتشِ کمتر" است. ما نباید خطر تبدیل شدنِ آتشِ کمتر به یک آتشِ تمام‌عیار را دست‌کم بگیریم. همه طرف‌ها برای دستیابی به یک راه‌ حل دیپلماتیک تلاش کنند.»

 برنامه‌ریزی دولت آمریکا برای نشست اضطراری با غول‌های تسلیحاتی

به‌گفته منابع آگاه، دولت آمریکا در نظر دارد هفته آینده نشستی را با مدیران ارشد بزرگترین شرکت‌های تسلیحاتی جهان جهت بررسی راهکارهای شتاب‌بخشی به تولید سلاح برگزار کند. این منابع روز چهارشنبه به رویترز گفتند که کاهش شدید ذخایر تسلیحاتی آمریکا به‌دلیل جنگ با ایران و همچنین ارسال تسلیحات به اوکراین در سال‌های گذشته، دلیل اصلی این تصمیم است.

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید در این‌باره گفت ارتش آمریکا مهمات کافی برای پیشبرد اهداف راهبردی پرزیدنت دونالد ترامپ در اختیار دارد و عملیات «خشم حماسی» نشان داد که «عاقبت درافتادن با آمریکا چیست». او افزود با این حال، رئیس‌جمهور از شرکت‌های دفاعی خواسته است تا روند تولیدات داخلی خود را به‌طور مستمر افزایش دهند.

این دومین نشست از این دست در کاخ سفید خواهد بود. در ماه مارس نیز مدیران شرکت‌های بزرگی چون بی‌ای‌ئی سیستمز، لاکهید مارتین، نورثروپ گرومن، آرتی‌اکس، بوئینگ، هانی‌ول و ال۳هریس با پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا دیدار کرده بودند و وزارت دفاع تداوم این روند با سرعتی بسیار بالاتر را خواستار شده است.

 ترامپ از یک «مأموریت سری» پرده برداشت

از سوی دیگر، دونالد ترامپ مدعی شد ارتش این کشور در جریان یک «مأموریت سری» به نفتکش‌ها و دیگر کشتی‌های تجاری برای عبور از تنگه هرمز کمک کرده است. ترامپ در شبکه اجتماعی خود (تروت سوشال) نوشت که ماه گذشته دستور این عملیات را صادر کرده بود، اما به جزئیات این حمایت‌ها اشاره‌ای نکرد.

ترامپ نوشت: «امروز خرسندم اعلام کنم که این تلاش‌ها منجر به عبور ایمن بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از این تنگه و ورود آن به بازار آزاد شده است.» این در حالی است که طبق آمار آژانس بین‌المللی انرژی، سال گذشته روزانه به‌طور متوسط ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از این آبراه عبور کرده است.

رئیس‌جمهور آمریکا در ادامه مدعی شد که بیش از ۲۰۰ کشتی تجاری با امنیت کامل از این تنگه عبور کرده‌اند؛ ادعایی که هنوز از سوی منابع مستقل تأیید نشده است.

ترامپ پیش از این نیز در کاخ سفید و در جمع خبرنگاران به‌طور مبهم به این عملیات اشاره کرده و گفته بود اکنون می‌تواند علناً درباره آن صحبت کند چون ایران پی به این موضوع برده است.