درگیری محدود ایران و اسرائیل؛ فرصتی برای توافق یا تشدید تنش؟

در شامگاه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، جمهوری اسلامی در پاسخ به نقض‌های مکرر آتش‌بس و حملات اسرائیل به جنوب لبنان و ضاحیه بیروت، حمله موشکی مستقیم به اسرائیل انجام داد. این عملیات هرچند با هدف تلافی‌جویی و نشان دادن خط قرمزها صورت گرفت، اما بلافاصله به تشدید تنش‌های منطقه‌ای منجر شد. اسرائیل نیز با حمله به اهداف نظامی ایران از جمله تأسیسات پتروشیمی ماهشهر پاسخ داد. این درگیری محدود، دو ماه پس از آتش‌بس شکننده آوریل رخ داد و ریشه اصلی آن در پیشروی‌های بی‌سابقه اسرائیل در جنوب لبنان، ناتوانی دولت لبنان و ادامه فشار بر حزب‌الله بود. این تحولات در حالی اتفاق افتاد که ترامپ با استفاده از ترکیبی از مذاکرات غیرمستقیم، تهدید و عملیات نظامی محدود در تنگه هرمز در حال پیشبرد اهداف خود بود.

پس از این تبادل حملات، سؤال اصلی این است که آیا این درگیری می‌تواند به ایجاد معادله بازدارندگی جدید کمک کند و تنش در جبهه لبنان را کاهش دهد یا خطر ادامه و گسترش آن در ابعاد گسترده‌تر (از جمله درگیری‌های دریایی در تنگه هرمز) همچنان وجود دارد.  با آقای علی افشاری، تحلیلگر سیاسی گفت‌وگو کرده‌ایم:

ریشه درگیری نظامی اخیر و تأثیر آن بر مذاکرات

علی افشاری ریشه درگیری نظامی دوازده ساعته میان جمهوری اسلامی و اسرائیل را به درگیری‌های محدود و پراکنده قبلی بین نیروهای آمریکایی و سپاه پاسداران نسبت داد.

او تأکید کرد که نقطه آغاز این تحول، موضع‌گیری ترامپ در مصاحبه با رسانه آمریکایی بود که درست پیش از حمله اسرائیل به بیروت و ضاحیه اعلام کرد مسئله لبنان را در تفاهم‌نامه نمی‌پذیرد. به گفته افشاری، این موضع ترامپ با خط قرمز جمهوری اسلامی در تضاد بود:

 افشاری افزود که جمهوری اسلامی تا حدی خویشتن‌داری کرد، اما در نهایت با اقدام مستقیم و بی‌سابقه علیه اسرائیل، به این وضعیت واکنش نشان داد.

تأثیر درگیری نظامی بر روند مذاکرات و پالس‌های مثبت داخلی

علی افشاری در پاسخ به سؤال دوم با اشاره به اظهارات اخیر ترامپ گفت که اعلام شمارش معکوس دو تا سه روزه برای دستیابی به تفاهم‌نامه همراه با ارائه تصویری مثبت، نشان‌دهنده آن است که تغییر اساسی در روند ایجاد نشده و احتمال امضای توافق همچنان وجود دارد و حتی به طور نسبی افزایش یافته است.

او افزود که از سوی دیگر، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیئت مذاکره‌کننده دولت ایران، به گروه‌های تندرو مخالف مذاکره حمله کرده و آن‌ها را از موضع نظام تهدید کرده است. همچنین سید مجید موسوی، فرمانده فرمانده هوا فضای سپاه، با تأکید بر هماهنگی میدان، دیپلماسی و خیابان، از ادامه مذاکرات حمایت کرده است.

به عقیده افشاری، این پالس‌های مثبت داخلی در کنار یکدیگر نشان می‌دهد که درگیری نظامی دوازده ساعته بین ایران و اسرائیل تأثیر منفی بر مذاکرات نداشته، بلکه به نوعی روند را به جلو برده و مانع اصلی مربوط به مسئله لبنان را تا حد زیادی از سر راه توافق برداشته یا کم‌رنگ کرده است.

تغییر معادلات بازدارندگی و آینده رویارویی منطقه‌ای

افشاری در ادامه گفت‌وگو با زمانه تأکید کرد که اگر وضعیت ایجادشده پایدار بماند، معادلات بازدارندگی در خاورمیانه به طور قطع تغییر خواهد کرد. به گفته او، جمهوری اسلامی در این دور اراده و توان خود را برای تغییر معادله بازدارندگی در برابر اسرائیل نشان داده است؛ به این معنا که دیگر منتظر عمل اسرائیل و سپس واکنش نبوده، بلکه خود ابتکار عمل را به دست گرفته است.

افشاری افزود که این رویکرد فراتر از ایران بوده و شامل سیاست‌گذاری در قبال لبنان نیز می‌شود. جمهوری اسلامی قصد دارد محدودیت و بازدارندگی واقعی در برابر تهاجمات اسرائیل به لبنان ایجاد کند. این امر برای اسرائیلی‌ها بسیار سخت است و می‌تواند منجر به تغییر راهبردی در دکترین امنیتی آن‌ها شود.

او در ادامه گفت که این رویارویی همچنان ادامه دارد، اما تا این مرحله به طور نسبی به نفع جمهوری اسلامی تمام شده است. او اما با این حال خاطرنشان کرد:

او در ادامه افزود که اسرائیل در موضع دفاعی قرار گرفته است:

*این مصاحبه توسط حسین نوش‌آذر انجام شده او نیز متن را نوشته است.