نه به جنگ، نه به استبداد: بیانیه زندانیان سیاسی و چالش صدای سوم

نه به جنگ، نه به خشونت بیانیه‌ای است که ۱۵۰ تن از زندانیان سیاسی سابق و افرادی که تجربه احضار، بازجویی و تهدید توسط نیروهای امنیتی را داشته‌اند، آن را صادر کرده‌اند. این بیانیه واکنشی است به تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در کنار نقد سیاست‌های سرکوبگرانه داخلی.

امضاکنندگان با وجود تحمل دهه‌ها محرومیت و ظلم، موضعی دوگانه اما منسجم اتخاذ می‌کنند: محکومیت جنگ و خشونت خارجی و داخلی به یک اندازه، و تأکید بر اینکه راه رهایی کشور فقط از طریق مشارکت همگانی در تعیین سرنوشت ممکن است، نه از طریق مداخله بیگانگان و نه از طریق اقتدارگرایی حاکمیت.»

 امضاکنندگان، ضمن محکومیت قاطع تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، هرگونه خشونت و جنگ را چه از سوی قدرت‌های خارجی و چه از سوی جمهوری اسلامی رد می‌کنند. آنها تأکید می‌کنند که جنگ خارجی نه تنها به دموکراسی منجر نمی‌شود، بلکه زیرساخت‌ها و جامعه مدنی را تضعیف کرده و فقر را گسترش می‌دهد. در مقابل، راه‌حل واقعی را مشارکت تمام آحاد مردم در تعیین سرنوشت و اداره کشور می‌دانند و سیاست‌های کنونی حاکمیت، از جمله اعدام معترضان و سرکوب خشونت‌آمیز، را کاملاً ضدِملی و ضدِانسانی می‌شمارند که شکاف میان ملت و حاکمیت را عمیق‌تر می‌کند.

در همان حال، آن‌ها به‌عنوان «راه سوم» تأکید می‌کنند که مخالفت با سیاست‌های داخلی، مسئله‌ای کاملاً مستقل از تجاوز خارجی است و هیچ‌گاه نباید با منافع مهاجمان پیوند داده شود. امضاکنندگان خواستار صلح شرافتمندانه و پایدار بر اساس منافع ملی و تمامیت ارضی ایران‌اند و ادامه‌دهنده مسیری‌اند که همزمان با «نه» به دخالت و تجاوز خارجی، به اقتدارگرایی داخلی هم «نه» می‌گوید. با آقای علی افشاری از امضاکنندگان این بیانیه گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

جنگ چه آسیب‌های بلندمدتی به جنبش دموکراسی‌خواهی و جامعه مدنی ایران وارد کرد؟

علی افشاری در پاسخ به این پرسش گفت که باید به فضای جنگی و التهاب ناشی از آن توجه کرد. به نظر او مهم‌ترین آسیب‌هایی که این جنگ سی‌ونه‌روزه به نیروهای جامعه مدنی و جنبش دموکراسی‌خواهی ایران وارد کرده، در چند سطح قابل مشاهده است: هرچند جامعه ایران در این بحران بزرگ بار دیگر پایداری و صبوری خود را نشان داد، اما شاهد تشدید ازهم‌گسیختگی اجتماعی بوده‌ایم. اختلافات درون خانواده‌ها، میان دوستان و بخش‌های مختلف جامعه افزایش یافته و این جنگ باعث شده بخشی از جامعه، چه آگاهانه و چه ناخودآگاه، از رویکرد ملی فاصله بگیرد. بنابراین آسیب جدی به همبستگی ملی وارد آمده است. با این حال، نکته مثبت این بوده که مردم ایران علی‌رغم همه اختلاف‌نظرهای اساسی با جمهوری اسلامی، از موجودیت کشورشان دفاع کرده‌اند.

افشاری آسیب اقتصادی را نیز بسیار جدی دانست و گفت که بیکاری گسترده، تخریب بخشی از زیرساخت‌های حیاتی و تشدید فقر واقعیت‌های ملموسی‌اند که امروز دیده می‌شود:

افشاری تأکید کرد که این جنگ از لحاظ گفتمانی و تبلیغاتی، بخش تندروتر حکومت را تقویت کرده و موانع پیش روی نیروهای دموکراسی‌خواه را افزایش داده است:

به اعتقاد علی افشاری، این آسیب‌ها چالش‌های بلندمدت سنگینی پیش روی جنبش دموکراسی‌خواهی ایران قرار داده است.

راه سوم چگونه می‌تواند به گفتمان غالب جامعه ایران تبدیل شود؟

علی افشاری در پاسخ به این پرسش گفت که در بیانیه تأکید شده مسئله داخلی کشور - یعنی اختلافات میان مردم و حکومت و تلاش برای آزادی، عدالت، کرامت انسانی و حقوق شهروندی - حق طبیعی مردم ایران است و هیچ ارتباطی با نیروهای خارجی ندارد.

او افزود که حتی اگر آن نیروها بتوانند در چارچوب قوانین بین‌المللی از مطالبات مردم حمایت کنند، کسانی که به کشور حمله کرده‌اند اعتقادی به حاکمیت ملی، حقوق بشر و دموکراسی ندارند و با رویکرد کاملاً سلطه‌جویانه وارد عمل شده‌اند؛ بنابراین مرزبندی با آنها کاملاً روشن است.

افشاری با اشاره به تاریخ معاصر ایران گفت:

به گفته او، تبدیل این مرزبندی روشن به یک گفتمان غالب کار دشواری است، اما تجربه همین جنگ سی‌ونه‌روزه نشان داد که شدنی است. علی‌رغم همه چالش‌های سنگین و فضای تخریب‌کننده‌ای که به‌ویژه از سوی برخی رسانه‌های برون‌مرزی ایجاد شد، بخش مهمی از جامعه ایران توانست از این بحران به سلامت عبور کند:

افشاری در پایان تأکید کرد که برای تثبیت و گسترش این گفتمان نیاز به تبیین مداوم، شبکه‌سازی، نزدیک شدن به یکدیگر و نهادسازی است. باید موضعی روشن، صریح و بدون لکنت در برابر هر دو جبهه - استبداد داخلی و سلطه خارجی - اتخاذ کرد و مرزبندی خدشه‌ناپذیری با روایت‌های جنگ‌طلب داشت. او یادآوری کرد:

 پیام بیانیه «نه به جنگ، نه به خشونت» برای حاکمیت و قدرت‌های خارجی چیست؟

علی افشاری یکی از نقاط مهم بیانیه را مخالفت صریح با اعدام‌ها و مصادره‌های غیرقانونی اموال دانست. او گفت:

افشاری در خصوص اعدام‌ها افزود که این سیاست نه تنها از منظر حقوق و شأن انسانی غیرقابل قبول است، بلکه قوه قضاییه جمهوری اسلامی دادگاه‌هایی را اداره می‌کند که عملاً بیدادگاه هستند. در این دادگاه‌ها موازین حقوقی و دادرسی عادلانه رعایت نمی‌شود. ماشین اعدام دوباره شتاب گرفته و روزی نیست که فردی به چوبه دار سپرده نشود. بسیاری از این افراد وکیل نداشته‌اند، از دادگاه صالح برخوردار نبوده‌اند و اعتراف‌ها تحت فشار و با شیوه‌های غیرقانونی گرفته شده است.

به گفته او، از منظر سیاسی این اعدام‌ها و کشتارهای خیابانی مانند آنچه در دیماه رخ داد، وضعیت جامعه را بدتر می‌کند، بر طبل خشونت بیشتر می‌کوبد، انزجار و روحیه انتقام‌جویی ایجاد می‌نماید و دقیقاً فضایی را فراهم می‌آورد که جریان‌های خارجی و دولت اسرائیل به دنبال بهره‌برداری از آن هستند.

افشاری پیام بیانیه را برای حاکمیت این‌گونه خلاصه کرد:

  به یک معنا: بیانیه تأکید دارد که کشتار و کشته‌شدن راه‌حل نیست و مخالفان باید مرزبندی روشنی با هر نوع خشونت داشته باشند.

*این مصاحبه توسط حسین نوش‌آذر انجام شده و متن را هم او نوشته است.