انتشار اطلاعات مربوط به فرونشست زمین در ایران محدود میشود
تازهترین اطلس فرونشست زمین در ایران بهصورت محرمانه در اختیار برخی دستگاههای اجرایی قرار گرفته، این رویکرد، غیرعلمی و مانعی برای مدیریت بحران است.
بخش محیط زیست
فرونشست زمین در ایران ـ عکس از خبرگزاری مهر
بحران فرونشست زمین در ایران وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن، نهتنها ابعاد این پدیده در بسیاری از مناطق کشور رو به گسترش است، بلکه انتشار اطلاعات مربوط به آن نیز با محدودیت مواجه شده است.
بهگزارش روزنامه «دنیای اقتصاد»، تازهترین اطلس فرونشست کشور که بهگفته مسئولان، وضعیت پهنههای پرخطر را بهصورت دقیق مشخص کرده، تاکنون بهصورت عمومی منتشر نشده و تنها در اختیار برخی نهادهای دولتی قرار گرفته است.
این در حالی است که دادههای جدید نشان میدهد روند فرونشست در برخی مناطق کشور با سرعتی نگرانکننده ادامه دارد.
بر اساس آخرین آمارها، وسعت پهنه فرونشستی در منطقه ۱۸ تهران طی دو سال منتهی به ابتدای سال ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه قبل، حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. همچنین نرخ فرونشست در این محدوده به ۲۱ سانتیمتر در سال رسیده که حدود سه برابر سالهای گذشته برآورد میشود.
در مشهد نیز گسترش پهنههای فرونشستی به محدودههای مرکزیتر شهر رسیده است؛ موضوعی که در صورت تداوم میتواند بخشهای وسیعی از این کلانشهر را تحت تأثیر قرار دهد.
سازمان نقشهبرداری کشور که متولی پایش فرونشست در ایران است، اعلام کرده تاکنون ۲۵۰ محدوده فرونشستی در کشور شناسایی شده است. بر اساس دادههای این سازمان، نرخ فرونشست در برخی دشتهای کشور به ۴۳ سانتیمتر در سال رسیده و در بعضی مناطق شهری نیز میزان نشست سالانه زمین تا ۳۱ سانتیمتر گزارش شده است. این در حالی است که استانداردهای جهانی، فرونشست بیش از ۳ سانتیمتر در سال را نشانه ورود به شرایط خطرناک میدانند.
مطابق گزارشهای رسمی، استان گیلان تنها استان کشور است که تاکنون با پدیده فرونشست مواجه نشده و سایر استانها درجات مختلفی از این بحران را تجربه میکنند. دشتهای کرمان بیشترین نرخ فرونشست و استان گلستان نیز وسیعترین پهنه فرونشستی کشور را در اختیار دارند. در تهران نیز کانون اصلی بحران در مناطق جنوبی و جنوبغربی پایتخت و دشتهای اطراف آن متمرکز است.
سیداسکندر صیدایی، رئیس سازمان نقشهبرداری کشور با اشاره به تکمیل اطلس فرونشست ایران اعلام کرده است که گزارش این اطلس به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ارائه شده و مناطق قرمز یا پهنههای ممنوع برای بارگذاری جمعیتی در آن مشخص شدهاند. بهگفته او، طی هفتههای اخیر بیش از ۱۰۰ نامه محرمانه به استانداران، مدیران ملی و دستگاههای اجرایی ارسال شده و درباره وضعیت بحرانی فرونشست هشدار داده شده است.
بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، قرار است هرگونه توسعه جمعیتی، صنعتی و حملونقلی در کشور منوط به دریافت استعلام از سازمان نقشهبرداری باشد تا از گسترش بارگذاری در مناطق پرخطر جلوگیری شود. با این حال کارشناسان معتقدند صرف شناسایی پهنههای بحرانی بدون تدوین و اجرای ضوابط الزامآور، تأثیر چندانی در کنترل بحران نخواهد داشت.
غلامرضا کاظمیان، رئیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، اعلام کرده است که اطلسهای فرونشست در اختیار نهادهای تخصصی از جمله وزارت راه و شهرسازی، شهرداریها، استانداریها و وزارت نیرو قرار دارد و تصمیمات توسعه شهری بر مبنای همین اطلاعات اتخاذ میشود. او معتقد است این نقشهها بیشتر جنبه تخصصی دارند و استفاده عمومی از آنها لزوماً برای شهروندان کاربردی نیست.
در مقابل، برخی مسئولان شهری نسبت به انتشار گسترده اطلاعات فرونشست ابراز نگرانی کردهاند. سخنگوی شهرداری تهران با تأکید بر ضرورت پرهیز از ایجاد نگرانی عمومی گفته است هرگونه اطلاعرسانی درباره فرونشست باید با دقت انجام شود تا فشار روانی جدیدی به شهروندان وارد نشود. او همچنین مدعی شده هیچیک از مناطق تهران بهصورت پهنهای با بحران گسترده فرونشست مواجه نیستند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که کارشناسان علوم زمین رویکرد محرمانهسازی اطلاعات را یکی از عوامل تضعیف مدیریت بحران میدانند. علی بیتاللهی، رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تأکید کرده است که محرمانه تلقی کردن اطلس فرونشست از نظر علمی توجیهی ندارد؛ زیرا دادههای مربوط به فرونشست ایران از طریق تصاویر ماهوارهای و توسط مراکز علمی بینالمللی بهصورت مستمر منتشر میشود و دسترسی به آنها برای پژوهشگران و متخصصان در سراسر جهان امکانپذیر است.
بهگفته این کارشناس، ایران برای مقابله با بحران فرونشست نیازمند تدوین «ضوابط ملی بارگذاری مبتنی بر فرونشست» است؛ مقرراتی که بتواند توسعه کشاورزی آببر، احداث صنایع پرمصرف و گسترش جمعیت در مناطق دارای خطر بالا را محدود کند. با این حال پیشنویس مقررات ملی مقابله با فرونشست که از اوایل دهه ۱۴۰۰ توسط مرکز تحقیقات مسکن و سازمان حفاظت محیط زیست تهیه شده، همچنان در مسیر تصویب متوقف مانده است.
بیتاللهی همچنین چهار وزارتخانه راه و شهرسازی، صنعت، جهاد کشاورزی و میراث فرهنگی و گردشگری را از جمله دستگاههایی دانسته که هم در شکلگیری بحران نقش دارند و هم از پیامدهای آن متضرر میشوند. او معتقد است مدیریت این موضوع فرابخشی بوده و باید با محوریت معاون اول رئیسجمهور و از طریق تصویب مقررات ملی الزامآور دنبال شود.
فرونشست زمین برخلاف بسیاری از مخاطرات طبیعی، پدیدهای تدریجی اما عمدتاً غیرقابل بازگشت است. مهمترین عوامل کنترل آن شامل کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی، تغذیه مصنوعی آبخوانها، افزایش بارشها و اجرای طرحهای آبخیزداری عنوان میشود. در عین حال، با توجه به تمرکز بالای جمعیت و زیرساختها در استان تهران، این منطقه یکی از حساسترین کانونهای فرونشست کشور بهشمار میرود؛ وضعیتی که میتواند پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی گستردهای بههمراه داشته باشد.
نظرها
نظری وجود ندارد.