آغاز مذاکرات فنی ایران و آمریکا در دوحه

یک منبع آگاه از روند گفت‌وگوها و یک مقام ایرانی به رویترز گفتند، آمریکا و ایران روز چهارشنبه ۱۰ تیر / یکم ژوئیه در دوحه مذاکرات فنی و غیرمستقیمی را برگزار کردند.

این مذاکرات بر پایه تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای استوار است که ماه گذشته امضا شد. هدفت از آن توافق، توقف جنگی بود که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه آغاز شد. این توافق موقت همچنین برای بازگشایی تنگه هرمز و تعیین یک بازه زمانی ۶۰ روزه جهت مذاکره برای دستیابی به صلح دائمی تنظیم شده بود.

با این حال، آمریکا و ایران در روزهای گذشته علناً بر سر تفسیر این پیمان موقت با یکدیگر مجادله کرده‌اند؛ امری که منجر به حملات نظامی متقابل در هفته گذشته شد و نشانه‌های کمی از پیشرفت در مسائل پیچیده‌تر، از جمله برنامه هسته‌ای ایران، باقی گذاشت.

به‌گفته دو منبع ارشد ایرانی، تهران مصمم است تا کنترل خود بر تنگه هرمز و حق دریافت عوارض از کشتی‌های ورودی یا خروجی به خلیج فارس را به‌رسمیت بین‌المللی برساند، حتی اگر مجبور باشد این کار را با توسل زور انجام دهد.

در حال حاضر، تردد در این آبراه حیاتی که پیش از جنگ یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از آن انجام می‌شد، تا حدی از سر گرفته شده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که پیش از این خروج اورانیوم با غنای بالای ایران را اولویت اصلی خود خوانده بود، روز چهارشنبه بدون ارائه جزئیات به خبرنگاران گفت: «خلع سلاح هسته‌ای ایران به خوبی پیش می‌رود.» او درباره مذاکرات دوحه افزود: «دیدارهای بسیار خوبی داشته‌اند و باید دید چه می‌شود.» این در حالی است که هیچ شواهدی مبنی بر بحث درباره مسئله هسته‌ای در این دور از گفت‌وگوها وجود ندارد.

تمرکز بر هرمز و دارایی‌های مسدود‌شده

مقام ایرانی اعلام کرد که مذاکرات غیرمستقیم با میانجی‌گری قطر و پاکستان از سه‌شنبه شب آغاز شده و روز چهارشنبه نیز ادامه یافته است.

منبع آگاه از گفت‌وگوها اظهار داشت که این مذاکرات در قالب نشست‌هایی میان مذاکره‌کنندگان ارشد و کارشناسان انجام می‌شود. او افزود که جرد کوشنر، داماد ترامپ و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ برای چیدن مقدمات کار با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر دیدار کردند اما خود در جلسات مذاکره حضور نخواهند داشت.

کوشنر و ویتکاف بعداً با امیر قطر نیز دیدار کردند تا در مورد مذاکرات ایران و آمریکا و همچنین تحولات لبنان گفت‌وگو کنند؛ کشوری که از اوایل ماه مارس، شاهد درگیری موازی میان اسرائیل و حزب‌الله مورد حمایت ایران بوده است.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، سرپرستی هیئتی متشکل از نمایندگان وزارت امور خارجه، بانک مرکزی و وزارت جهاد کشاورزی را بر عهده داشت. او با نخست‌وزیر قطر دیدار و با میانجی‌ها گفت‌وگو کرد.

ایران به‌طور علنی اعلام کرده است که اولویت‌هایش شامل توافق بر سر مدیریت تنگه هرمز و آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود‌شده این کشور است. مقام ایرانی نیز تأیید کرد که تمرکز دور کنونی گفت‌وگوها بر همین دو موضوع خواهد بود. در مقابل، به‌گفته منبع آگاه، اولویت اعلام‌شده آمریکا تضمین جریان آزاد رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه هرمز است.

رسانه‌های دولتی ایران روز چهارشنبه اعلام کردند یک کشتی کانتینربر خارجی پس از ورود به آب‌های کم‌عمقِ خارج از مسیر کشتیرانی تعیین‌شده توسط مقامات ایرانی، در تنگه هرمز به گل نشسته است.

وندانا هری، بنیان‌گذار مؤسسه تحلیل بازار نفت «واندا اینسایتس»، در این‌باره گفت: «تنگه هرمز به بازگشایی خود ادامه می‌دهد، اما این روند مقطعی، غیرقابل پیش‌بینی و فاقد شفافیت کامل است.»

دیپلماسی فشرده در قبال لبنان

جنگ اخیر باعث حملات ایران به کشورهای خلیج فارس که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند شد، هزاران کشته به‌ویژه در ایران و لبنان بر جای گذاشت و قیمت نفت و سوخت را افزایش داد.

ترامپ اکنون برای مهار پیامدهای اقتصادی این جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر تحت فشار داخلی قرار دارد. او همچنین با انتقادهایی از سوی هم‌حزبی‌های خود مواجه است که معتقدند تفاهم‌نامه، اهداف آمریکا را برآورده نکرده است. در ایران نیز رهبری کشور با وجود عبور از بحران جنگ، با خشم عمومی داخلی به‌دلیل اقتصاد فروپاشیده روبه‌رو است.

قیمت نفت روز چهارشنبه باز هم کاهش یافت و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) به رقمی در کانال کمتر از ۶۹ دلار در هر بشکه رسید که کمترین میزان از ۲۷ فوریه (یک روز قبل از آغاز جنگ) به‌شمار می‌رود.

توافق موقت میان آمریکا و ایران همچنین شامل بندهایی برای پایان دادن به درگیری‌ها در لبنان است. آمریکا از مسیر مجزایی از گفت‌وگو میان اسرائیل و دولت لبنان حمایت کرده که منجر به دستیابی به یک پیش‌نویس توافق امنیتی شده است؛ توافقی که حزب‌الله آن را رد کرده و تحلیلگران هشدار می‌دهند ممکن است اشغال جنوب لبنان توسط اسرائیل را تثبیت کند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد کاملاً روشن است و همه می‌توانند آن را ملاحظه کنند. رئیس‌جمهور آمریکا، ایالات متحده را متعهد کرده است که این جانور دست‌آموز خود در تل‌آویو را مهار کند.»

منبع آگاه از مذاکرات در پایان اشاره کرد که تا عصر روز سه‌شنبه، تحرکات دیپلماتیک فشرده‌ای درباره لبنان میان طرف‌های مختلف، از جمله ایالات متحده، در جریان بوده است.