تشدید جنگ یا آتش‌بس موقت برای مذاکره؟

احتمالاً میراث سیاست خارجی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، از سوی ایران تعریف خواهد شد. در حال حاضر اوضاع خوب به نظر نمی‌رسد. جنگ دوباره آغاز شده است. اما آمریکا برنامه‌ قابل قبولی برای پیروزی ندارد.

در جلسه‌ی هفته‌ی گذشته‌ی مجمع امنیتی آسپن، مارک اسپر که در دوره‌ی اول ریاست جمهوری ترامپ وزیر دفاع بود، استدلال کرد که ایالات متحده می‌تواند از دستیابی به دو هدف اصلی راضی باشد. اول، بازگشایی تنگه هرمز بدون اخذ عوارض. دوم، اعمال محدودیت‌هایی بر برنامه‌ی هسته‌ای ایران، معادل آنچه که دولت اوباما به آن دست یافت. به عبارت دیگر، هدف آمریکا باید صرفاً بازگرداندن وضع موجود قبل از جنگ باشد.

بمباران شدید بعید است که تنگه را باز کند، و در حال حاضر هیچ اشتیاقی در کاخ سفید برای اعزام نیروهای زمینی وجود ندارد. ژنرال بازنشسته آمریکایی، بری مک‌کافری، معتقد است که جنگ زمینی بر سر هرمز به نیرویی بالغ بر ۶۰۰ هزار سرباز نیاز دارد و ممکن است یک سال طول بکشد.

درک بیشتر این موضوع که آمریکا هرگز نمی‌تواند تهران را با مذاکره محدود کند، به این معنی است که ایده تغییر رژیم در ایران دوباره در دستور کار واشنگتن قرار گرفته است. سرنگونی جمهوری اسلامی هدف اصلی ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، هنگام آغاز جنگ با ایران در ۲۸ فوریه بود. اما امیدهای آنها مبنی بر اینکه اقدام نظامی ممکن است منجر به یک قیام مردمی موفق علیه رهبری ایران شود، به زودی نقش بر آب شد. برای چند ماه، ایده تغییر رژیم کنار گذاشته شد، زیرا ایالات متحده تلاش برای پایان دادن به درگیری از طریق دیپلماسی را دنبال می‌کرد. اما اکنون که به نظر می‌رسد دیپلماسی شکست خورده است، عناصری از دولت ترامپ بار دیگر با طرح نخست، یعنی سرنگونی رژیم ایران، ور می‌روند.

بی‌میلی واشنگتن برای پذیرش اینکه تهران ممکن است از این جنگ در موقعیتی قدرتمندتر بیرون بیاید، قابل درک است. اما مشکل این است که تلاش برای معکوس کردن این وضعیت خطرات خاص خود را دارد. هر اقدام تلافی‌جویانه با ایران تلفات جدیدی ایجاد می‌کند و خطر فرو رفتن آمریکا در باتلاق دیگری در خاورمیانه را به همراه دارد.

• پذیرش طرح یک آتش بس ۱۰ روزه جدید با هدف باز گشایی تنگه هرمز، یا
• تشدید جنگ به صورت یک کارزار نظامی مشترک گسترده با اسرائیل برای مجبور کردن تهران به تسلیم شدن.

مقامات آمریکایی گفتند دولت ترامپ در حال بررسی این پیشنهاد است و از اسرائیل خواسته است از اقداماتی که ممکن است پنجره دیپلماتیک را ببندد، خودداری کند. اما واشنگتن همزمان خود را برای شکست مذاکرات آماده می کند. ارتش آمریکا در روزهای اخیر ده ها جنگنده و هواپیمای سوخت رسان به منطقه اعزام کرده و نیروهای لازم برای تشدید گسترده را گرد هم آورده است. منابع اسرائیلی گفتند ارتش اسرائیل در حالت آماده باش کامل است و برای گسترش احتمالی جنگ به یک کارزار هماهنگ و تمام عیار ظرف چند روز آماده می شود.

به گفته منبعی در منطقه، تلاش برای آتش بس روز شنبه در حال پیشرفت بود، پیش از آنکه حمله موشکی ایران به اردن حداقل دو نفر از نیروهای آمریکایی را کشت و واشنگتن را وادار به عقب‌نشینی [از این تلاش] کرد. یک مقام ارشد آمریکایی تأیید کرد که مذاکرات ادامه دارد اما گفت ترامپ هنوز واکنش تلافی‌جویانه را به پایان نرسانده است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، گفته است که واشنگتن «همیشه پذیرای راه‌حل‌های دیپلماتیک است». اما او افزود که حملات موشکی و پهپادی ایران که منجر به کشته شدن سه نظامی آمریکایی در هفته گذشته شده است، مانعی بر سر راه دیپلماسی است. روبیو همچنین ادعا کرد که بین مقامات ایرانی «شکاف» ایجاد شده است، به طوری که یک جناح خواهان ادامه جنگ علیه آمریکا و جناح دیگر خواهان مذاکره هستند.