ترامپ: مذاکرات با ایران دوشنبه برگزار می‌شود ـ تهران از نزدیک بودن توافق با عمان بر سر تنگه هرمز خبر داد

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، اعلام کرد مذاکرات با ایران دوشنبه ۱۲ مرداد / ۳ اوت برگزار خواهد شد، اما جزئیاتی درباره محل برگزاری یا طرف‌های حاضر در این گفت‌وگوها ارائه نداد. او همچنین از تعیین هرگونه ضرب‌الاجل برای دستیابی به توافق خودداری کرد.

ترامپ پیش‌تر گفته بود از اجرای حمله‌ای که قرار بود به‌زودی علیه ایران انجام شود، صرف‌نظر کرده تا فرصت بیشتری برای دستیابی به توافقی درباره تنگه هرمز و حل اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی فراهم شود.

ترامپ شامگاه شنبه در شبکه‌های اجتماعی مدعی شد ایران و چند کشور دیگر خاورمیانه خواستار فرصت بیشتری برای نهایی کردن توافقی شده‌اند که به‌گفته او به «بازگشایی فوری، کامل و همه‌جانبه» تنگه هرمز و «پایان تهدید هسته‌ای ایران» منجر خواهد شد. او همچنین تأکید کرد تهران باید «به‌سرعت» به توافق برسد.

رئیس‌جمهور آمریکا روز یکشنبه نیز در گفت‌وگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاست‌جمهوری گفت به درخواست متحدان عرب واشنگتن در خلیج فارس، از جمله قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، از صدور دستور حملات جدید علیه ایران صرف‌نظر کرده است. او افزود در تماس تلفنی با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، از او پرسیده است که آیا حمله نظامی را ترجیح می‌دهد یا ادامه مذاکرات.

ترامپ گفت: «آن‌ها گفتند توافق را بسیار بیشتر از حمله ترجیح می‌دهند، چون نمی‌دانید این حملات به کجا ختم می‌شود.»

او هنگام بازگشت از نیوجرسی به واشنگتن اعلام کرد مذاکرات بعدازظهر دوشنبه آغاز خواهد شد، اما درباره محل برگزاری یا طرف‌های شرکت‌کننده توضیحی نداد. ترامپ همچنین در پاسخ به پرسشی درباره تعیین مهلت برای ایران جهت رسیدن به توافق، از پاسخ خودداری کرد.

تهران: توافق با عمان نزدیک است

هم‌زمان با اعلام آمادگی واشنگتن برای آغاز مذاکرات، مقام‌های ایرانی نیز از نزدیک بودن توافق با عمان بر سر تنگه هرمز خبر دادند.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز یکشنبه گفت تهران و عمان به تفاهمی نزدیک شده‌اند که بر اساس آن مسیر جدیدی در تنگه هرمز تعیین خواهد شد. او گفت: «اکنون در آستانه دستیابی به تفاهمی درباره مسیری هستیم که برای هر دو طرف قابل قبول باشد؛ نه مسیر شمالی و نه مسیر جنوبی، بلکه مسیری که حقوق حاکمیتی هر دو طرف را محترم بشمارد و منافع و امنیت ملی ما را حفظ کند.»

با این حال، بقائی تأکید کرد که این توافق به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست و این آبراه «به هیچ وجه به وضعیت پیش از ۲۸ فوریه (۹ اسفند)»، یعنی روز آغاز جنگ، بازنخواهد گشت.

پیش‌تر نیز خبرگزاری دولتی ایرنا به نقل از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گزارش داده بود مذاکرات با عمان «در مسیر نهایی شدن قرار دارد» و وارد مراحل پایانی شده است. دولت عمان تاکنون درباره این گزارش‌ها اظهارنظری نکرده است.

انفجار در نزدیکی یک نفتکش و ادامه تنش در آبراه‌های منطقه

در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک ادامه دارد، تنش در آبراه‌های منطقه همچنان پابرجاست. روز یکشنبه یک نفتکش از وقوع انفجاری در نزدیکی خود در تنگه هرمز خبر داد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد این کشتی و خدمه آن آسیبی ندیده‌اند.

بر اساس داده‌های حمل‌ونقل دریایی، پس از گزارش‌هایی درباره حمله به کشتی‌ها، تردد در تنگه هرمز کاهش یافته است. با این حال، دو نفتکش حامل نفت عربستان سعودی در تعطیلات آخر هفته، با وجود تهدیدهای حوثی‌ها علیه صادرات نفت از دریای سرخ، از تنگه باب‌المندب عبور کردند.

از زمان آغاز جنگ، ایران تنگه هرمز را که پیش از آن مسیر انتقال حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان بود، تا حد زیادی مسدود کرده است؛ اقدامی که موجب افزایش قیمت انرژی و نگرانی از تشدید تورم جهانی شده است.

با این حال، پس از اعلام تعویق حملات از سوی ترامپ، قیمت نفت در آغاز معاملات روز دوشنبه در بازارهای آسیا کاهش یافت و بهای نفت خام برنت با بیش از چهار درصد افت به حدود ۸۳ دلار در هر بشکه رسید.

الگویی تکرارشونده در سیاست ترامپ

به‌گفته تحلیلگران، تصمیم اخیر ترامپ ادامه همان رویکردی است که او طی ماه‌های گذشته بارها در قبال ایران در پیش گرفته است؛ ابتدا تهدید به حملات گسترده و سپس عقب‌نشینی در آخرین لحظه با این استدلال که تهدیدها زمینه پیشرفت مذاکرات را فراهم کرده‌اند.

در ماه‌های گذشته، ترامپ چندین بار پس از هشدار درباره حمله به زیرساخت‌های ایران یا در اختیار گرفتن بخش‌های کلیدی صنعت نفت این کشور، اعلام کرده است که به‌دلیل پیشرفت مذاکرات یا درخواست متحدان عرب آمریکا، از اجرای عملیات نظامی صرف‌نظر می‌کند.

منتقدان این رفتار را نشانه بی‌ثباتی در سیاست خارجی کاخ سفید می‌دانند. مارک کلی، سناتور دموکرات و عضو کمیته نیروهای مسلح سنای آمریکا، گفت: «آن‌چه می‌بینیم رئیس‌جمهوری است که رویکردی بسیار غیرقابل پیش‌بینی دارد. او به‌دنبال بازگرداندن شرایط به وضعیت پیش از بحران است؛ کاری که در عمل امکان‌پذیر نیست.»

تحلیلگران همچنین معتقدند احتیاط اخیر ترامپ می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که دولت آمریکا دریافته است قدرت نظامی به‌تنهایی برای وادار کردن ایران به عقب‌نشینی کافی نیست. از سوی دیگر، تهران بر این باور است که در یک رویارویی فرسایشی، توان تحمل فشار بیشتری نسبت به دولت ترامپ دارد؛ آن هم در شرایطی که آمریکا با کاهش ذخایر برخی مهمات و مخالفت بخش قابل توجهی از افکار عمومی با ادامه جنگ، در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، روبه‌رو است.

در مقابل، ترامپ تأکید دارد که هدف اصلی او جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است و حتی افزایش موقت قیمت سوخت را نیز بهایی قابل قبول برای تحقق این هدف می‌داند.

رایزنی‌های دیپلماتیک و موضع اسرائیل

رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند عباس عراقچی در تماس‌های تلفنی جداگانه با فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، درباره تلاش‌های دیپلماتیک و تحولات جنگ گفت‌وگو کرده است.

در همین حال، الی کوهن، وزیر انرژی اسرائیل، از هماهنگی نزدیک امنیتی و اطلاعاتی میان اسرائیل و آمریکا خبر داد و گفت: «با توافق یا بدون توافق، و صرف‌نظر از هرگونه تعهد خارجی، اگر ایران تلاش کند برنامه هسته‌ای یا صنایع موشک‌های بالستیک خود را از سر بگیرد، ما اقدام خواهیم کرد و حمله خواهیم کرد.»

ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل هفته گذشته در واشنگتن دیدار کردند. به‌گفته یک مقام اسرائیلی، دو طرف در این دیدار همه گزینه‌های موجود برای مهار برنامه هسته‌ای ایران، از جمله دیپلماسی، فشار اقتصادی و اقدام نظامی، را بررسی کردند.

در همین حال، ادامه جنگ و پیامدهای اقتصادی آن به موضوعی بحث‌برانگیز در سیاست داخلی آمریکا نیز تبدیل شده است. بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی مرکز افکارسنجی آسوشیتدپرس–NORC، حدود دوسوم آمریکایی‌ها معتقدند جنگ با ایران ارزش هزینه‌های آن را نداشته است؛ موضوعی که فشار سیاسی بر دولت ترامپ را برای یافتن راه‌ حلی دیپلماتیک افزایش داده است.