عفو بین‌الملل: لغو اعدام در لبنان، پیروزی بزرگی برای حقوق بشر است

پارلمان لبنان روز سه‌شنبه ۲۰ مرداد / ۱۱ اوت قانونی را تصویب کرد که مجازات اعدام را برای تمامی جرایم لغو و آن را با حبس ابد با اعمال شاقه جایگزین می‌کند. بر اساس اعلام دفتر رئیس پارلمان، احکام اعدام موجود نیز به حبس ابد تبدیل خواهند شد.

این تصمیم، لبنان را به نخستین کشور عربی در خاورمیانه تبدیل می‌کند که مجازات اعدام را به‌طور کامل از قوانین خود حذف کرده است. لبنان از ژانویه ۲۰۰۴ هیچ اعدامی اجرا نکرده بود، اما صدور احکام اعدام همچنان از نظر قانونی امکان‌پذیر بود و شماری از محکومان در صف اعدام قرار داشتند.

عفو بین‌الملل از تصویب این قانون استقبال کرد. هبه مرایف، مدیر منطقه‌ای این سازمان برای خاورمیانه و شمال آفریقا، گفت: «تصمیم لبنان برای لغو مجازات اعدام، نقطه عطفی بزرگ و پیروزی برای حقوق بشر در کشور است.»

مرایف افزود: «عدالت باید بر حقوق بشر استوار باشد، نه بر مجازاتی برگشت‌ناپذیر و بی‌رحمانه.»

به‌گفته او، پس از بیش از دو دهه بدون اجرای اعدام، اقدام لبنان یک توقف موقت و شکننده در اجرای احکام را به حمایت قانونی پایدار از حق حیات تبدیل می‌کند و این کشور را با روند جهانی حرکت به سوی لغو مجازات اعدام همسو می‌سازد.

او تصویب این قانون را حاصل دهه‌ها فعالیت مدافعان و سازمان‌های حقوق بشری لبنان نیز دانست و گفت این اقدام نشان‌دهنده تلاش مستمر آن‌ها و مقام‌هایی است که مجازات اعدام را «بی‌رحمانه و غیرانسانی» می‌دانستند؛ مجازاتی که به‌گفته عفو بین‌الملل، در مواردی پس از دادرسی‌های ناعادلانه اعمال شده و اغلب بیش از همه بر افراد محروم و آسیب‌پذیر تحمیل می‌شود.

عفو بین‌الملل از مقام‌های لبنان خواست برای اجرای کامل این قانون، همه احکام اعدام را به مجازات‌های جایگزین تبدیل کنند و پروتکل اختیاری دوم میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را که هدف آن لغو مجازات اعدام است، تصویب کنند.

مرایف همچنین خواستار اصلاحات گسترده‌تر در نظام قضائی لبنان شد تا مجازات‌های کیفری با اصول حقوق بشر سازگار باشند و نظام عدالت بر پایه کرامت انسانی، انصاف و احترام به حقوق بشر عمل کند.

 ۸۵ نفر در صف اعدام

بر اساس آمار اداره زندان‌های وزارت دادگستری لبنان، تا پایان ژانویه ۲۰۲۶، ۸۵ نفر در این کشور در صف اعدام قرار داشتند. لبنان از ۱۷ ژانویه ۲۰۰۴ (۲۷ دی ۱۳۸۲) هیچ حکم اعدامی را اجرا نکرده بود، اما دادگاه‌ها همچنان می‌توانستند برای برخی جرایم، از جمله قتل و خیانت، حکم اعدام صادر کنند.

تصویب قانون جدید پس از یک روند چندماهه در پارلمان انجام شد. هفت نماینده پارلمان در ۷ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۵ مهر ۱۴۰۴) طرح لغو مجازات اعدام را به کمیته حقوق بشر پارلمان ارائه کردند. دولت در ۲۰ نوامبر همان سال (۲۹ آبان ۱۴۰۴) نظر مساعد خود را درباره این طرح اعلام کرد و کمیته حقوق بشر پارلمان نیز در ۲۳ فوریه ۲۰۲۶ (۴ اسفند ۱۴۰۴) آن را تصویب کرد.

این طرح سپس در ۱۲ خرداد /  ۲ ژوئن سال جاری در کمیته قضائی و در ۱۸ تیر / ۹ ژوئیه در کمیته مشترک پارلمان به تصویب رسید و سرانجام در نشست عمومی پارلمان در ۲۰ مرداد / ۱۱ اوت تصویب شد.

عفو بین‌الملل می‌گوید این روند حاصل تلاش‌های مستمر جامعه مدنی لبنان و سازمان‌هایی از جمله انجمن لبنانی حقوق مدنی، «کارزار ملی لغو مجازات اعدام در لبنان» و انجمن «عدالت و رحمت» بوده است.

قانون برای اجرایی شدن باید به رئیس‌جمهور لبنان ارسال و پس از امضای نهایی در روزنامه رسمی منتشر شود.

اتحادیه اروپا نیز از تصمیم پارلمان لبنان استقبال کرده و گفته است این کشور با لغو مجازات اعدام، «نمونه‌ای قدرتمند برای دیگر کشورهای خاورمیانه و فراتر از آن» ارائه کرده است.

عفو بین‌الملل اعلام کرده است که با اجرایی شدن این قانون، لبنان به یکی از کشورهایی تبدیل خواهد شد که مجازات اعدام را برای تمامی جرایم لغو کرده‌اند. به‌گفته این سازمان، در مجموع ۱۴۵ کشور جهان مجازات اعدام را در قانون یا در عمل لغو کرده‌اند و ۵۴ کشور همچنان آن را حفظ کرده‌اند.

ایران پس از چین بالاترین آمار اعدام در جهان را دارد. سازمان عفو بین‌الملل ۲۸ اردیبهشت / ۱۸ مه سال جاری در گزارش سالانه خود اعلام کرد که در سال ۲۰۲۵ در ایران دست‌کم دو هزار و ۱۵۹ نفر اعدام شدند؛ رقمی که بیش از دو برابر آمار سال ۲۰۲۴ است. عفو بین‌الملل همچنین گفت این بالاترین رقمی است که از سال ۱۹۸۱ تاکنون این سازمان درباره ایران ثبت کرده است.