کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» در ۶۰ زندان: «یاد زندانیان جان‌باخته در تابستان خونین ۱۳۶۷ جاودان باد»

زندانیان فعال در کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» سه‌شنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ برای صدوسی‌وچهارمین هفته پیاپی اعتصاب غذای هفتگی خود را ادامه دادند. با اعلام پیوستن گروهی از زندانیان گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد، شمار زندان‌های حاضر در این حرکت اعتراضی به ۶۰ زندان افزایش یافته است. این زندان‌ها اکنون در ۲۴ استان کشور پراکنده‌اند.

بر پایه آمار اعلام‌شده کاراز، از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۲۰ مرداد دست‌کم ۳۴۲ زندانی، از جمله ۱۰ زن، دو نفر که هنگام ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال داشته‌اند و ۳۷ زندانی سیاسی اعدام شده‌اند. 

سازمان حقوق بشر ایران نیز  تا پایان ژوئیه ۲۰۲۶ دست‌کم ۴۴۴ اعدام را ثبت و تأیید کرده است. از این تعداد فقط ۶۷ مورد، معادل ۱۵ درصد، از سوی منابع رسمی اعلام شده بود. این سازمان می‌گوید ۶۳ نفر از اعدام‌شدگان با اتهام‌های امنیتی به مرگ محکوم شده بودند که در میان آنان ۲۴ معترض و ۱۳ زندانی سیاسی منتسب به گروه‌های مخالف قرار داشتند. همچنین ۱۴۳ نفر با اتهام‌های مربوط به مواد مخدر اعدام شده بودند. 

در مجموع، ۳۷۷ مورد از ۴۴۴ اعدام ثبت‌شده در این دوره از سوی منابع رسمی اعلام نشده و سازمان حقوق بشر ایران آن‌ها را از طریق منابع مستقل راستی‌آزمایی کرده است.

ادامه اعدام‌ها؛ از قزل‌حصار تا سنندج و عادل‌آباد

با اعدام شهرام صادقی و محمد (چراگ) افروخته، شمار افرادی که کارزار آنان را «زندانیان سیاسی اعدام‌شده» از آغاز سال ۱۴۰۵ می‌شمارد، به دست‌کم ۳۹ نفر رسیده است. 

محمد (چراگ) افروخته، شهروند بلوچ ۳۰ ساله اهل سیب و سوران، سه سال پیش به اتهام قتل عمد بازداشت و به اعدام محکوم شده بود. حکم او سحرگاه یکشنبه ۲۵ مرداد در زندان مرکزی زاهدان اجرا شد. 

اعدام شهرام صادقی مستقیماً با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ مرتبط بود. قوه قضاییه او را با استناد به قانون جدید مربوط به «جاسوسی و همکاری با اسرائیل و کشورهای متخاصم» به اعدام محکوم کرده بود. او به راندن عمدی خودرو به سمت نیروهای امنیتی در جریان اعتراضات ۱۸ دی در کرج متهم شده بود. اطلاعات شفاف و مستقلی درباره روند رسیدگی قضایی، جلسات دادگاه و مراحل بازپرسی او در دسترس نیست. «اعترافات» صادقی پیش از آغاز روند قضایی از رسانه‌های حکومتی پخش شده بود. 

سحرگاه سه‌شنبه ۲۷ مرداد نیز حکم اعدام کاوه رفوشه، زندانی ۳۵ ساله کُرد، در زندان مرکزی سنندج اجرا شد. او در پرونده‌ای مربوط به قتل عمد به قصاص محکوم شده بود. شب پیش از اجرای حکم، گروهی از شهروندان و فعالان مدنی مقابل زندان سنندج تجمع کردند و با شعار «نه به اعدام» خواستار توقف اجرای حکم و فراهم شدن امکان جلب رضایت خانواده مقتول شدند، اما حکم صبح سه‌شنبه اجرا شد. 

همچنین هه‌نگاو روز سه‌شنبه از اعدام دو زندانی دیگر، محمدعلی پذیره و حسن کوردی، در زندان عادل‌آباد شیراز خبر داد. هر دو در پرونده‌های جداگانه به اتهام قتل عمد به قصاص محکوم شده بودند و احکام آنان سحرگاه یکشنبه ۲۵ مرداد اجرا شده بود. تا زمان انتشار گزارش، این دو اعدام نیز از سوی منابع رسمی اعلام نشده بود.

در هفته‌های اخیر موارد دیگری نیز بر نگرانی از شتاب گرفتن اجرای احکام افزوده است. از جمله سازمان حقوق بشری هه‌نگاو ۱۸ مرداد گزارش داد که مرضیه نیری، زن ۲۴ ساله و قربانی کودک‌همسری و ازدواج اجباری، سحرگاه ۱۷ مرداد در زندان چوبین‌در قزوین اعدام شده است. او به اتهام قتل همسرش به قصاص محکوم شده بود. براساس گزارش‌های منتشرشده، نیری در ۱۷ سالگی تحت فشار خانواده ازدواج کرده بود.

افزایش اعدام‌ها، به‌ویژه اجرای احکام مرتبط با اعتراضات، در هفته‌های اخیر واکنش‌های بین‌المللی گسترده‌تری نیز برانگیخته است. فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، ۱۴ مرداد (۵ اوت) اعلام کرد که از ۱۹ مارس ۲۰۲۶ دست‌کم ۵۶ نفر در ایران با اتهام‌های مرتبط با امنیت ملی اعدام شده‌اند و نسبت به استفاده از مجازات مرگ برای ایجاد ترس و سرکوب مخالفت سیاسی هشدار داد.

در ادامه این واکنش‌ها، ۳۲ کشور همراه با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای مشترک که ۱۲ اوت منتشر شد، اعدام معترضان و استفاده جمهوری اسلامی از مجازات مرگ را محکوم کردند. امضاکنندگان خواستار پایان فوری استفاده از مجازات اعدام و آزادی همه افرادی شدند که خودسرانه بازداشت شده‌اند و تأکید کردند مجازات مرگ نباید برای خاموش کردن مخالفت، مرعوب کردن جامعه یا مجازات افراد به دلیل استفاده از حقوق بنیادین خود به کار رود.

کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» در بیانیه این هفته از این موضع‌گیری استقبال کرده، اما از دولت‌های امضاکننده خواسته است روابط دیپلماتیک و تجاری خود با جمهوری اسلامی را به توقف کامل اعدام‌ها مشروط کنند. اعضای کارزار همچنین بار دیگر از مردم، فعالان و نهادهای مدنی خواسته‌اند صدای محکومان به اعدام باشند و مخالفت با مجازات مرگ را گسترش دهند.

از قزل‌حصار تا ۶۰ زندان؛ یاد تابستان ۱۳۶۷

کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» در بهمن ۱۴۰۲ و پس از اعدام محمد قبادلو، از بازداشت‌شدگان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، و فرهاد سلیمی، زندانی عقیدتی کُرد، در زندان قزل‌حصار شکل گرفت. گروهی از زندانیان واحد چهار قزل‌حصار در هفتمین روز پس از اعدام این دو زندانی اعتصاب غذا کردند و از آن زمان این اعتراض هر سه‌شنبه تکرار شده است. این حرکت که با اعتصاب گروهی از زندانیان قزل‌حصار آغاز شد، طی حدود دو سال و نیم به شبکه‌ای از زندانیان در ۶۰ زندان گسترش یافته است.

اکنون زندانیانی از اوین، قزل‌حصار، زندان مرکزی کرج، فردیس، تهران بزرگ، قرچک، ورامین، قزوین، اراک، قم، خرم‌آباد، اصفهان، اهواز، شیراز، زاهدان، مشهد، رشت، تبریز، ارومیه، سنندج و ده‌ها زندان دیگر در این کارزار حضور دارند. پیوستن گچساران، دامنه جغرافیایی این اعتراض را بار دیگر افزایش داده و شمار زندان‌های همراه را به ۶۰ رسانده است. صدوسی‌وچهارمین سه‌شنبه کارزار به این ترتیب در حالی برگزار شد که دامنه آن از یک حرکت اعتراضی در قزل‌حصار به شبکه‌ای در ۶۰ زندان و ۲۴ استان رسیده است.

بیانیه این هفته همچنین به مناسبت سالگرد کشتار زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷، یاد جان‌باختگان آن کشتار را گرامی داشته است. جاوید رحمان، گزارشگر ویژه پیشین سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در ایران، در آخرین دوره مأموریت خود گفت «جنایت‌های فجیع» ارتکابی در سال ۱۳۶۷ مصداق جنایت علیه بشریت، از جمله قتل و نابودی، و نیز نسل‌کشی بوده‌اند و خواستار تحقیقات بین‌المللی و پاسخگو کردن عاملان آن شد.

اعضای کارزار در بیانیه خود نوشته‌اند که «دادخواه» زندانیان سیاسی جان‌باخته در تابستان ۱۳۶۷ و همه کسانی هستند که در جمهوری اسلامی اعدام شده‌اند. قرار گرفتن یاد کشتار ۱۳۶۷ در مرکز بیانیه این هفته، اعتراض جاری به مجازات اعدام را به تاریخ طولانی‌تر اعدام و دادخواهی در ایران پیوند می‌زند؛ در همان حال که اجرای احکام تازه، از قزل‌حصار و زاهدان تا سنندج و شیراز، همچنان ادامه دارد.