دولت کاهش سهمیه بنزین را قطعی اعلام کرد
دولت میگوید همزمان با کاهش تولید و افزایش مصرف، در حال بررسی شیوههای تازه برای مهار کمبود بنزین است؛ اما هنوز نرخ جدید بنزین مازاد مشخص نشده است.
بخش اقتصاد
بنزین سهمیهای ـ عکس از «ساعد نیوز»
محسن حاجیمیرزایی، رئیس دفتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، دوشنبه ۲ شهریور با اشاره به افزایش فاصله قیمت بنزین ایران با کشورهای اطراف گفت تردیدی نیست که دولت باید در وضعیت بنزین مداخله کند. او گفت: «کاهش سهمیههای بنزین قطعی است. کسی بیش از سهمیه بخواهد بنزین خریداری کند قیمت بالاتری خواهد داشت، اما هنوز این قیمت تعیین نشده است.»
حاجیمیرزایی گفت با کاهش تولید بنزین در نتیجه جنگ، مصرف نیز باید کاهش پیدا کند. او افزود که درباره سیاستهای قیمتی هنوز گزینه واحدی وجود ندارد و دولت در حال بررسی راههای مختلف است.
این اظهارات یک روز پس از آن بیان شد که مسعود پزشکیان در جلسه هیئت دولت بر ضرورت صرفهجویی در مصرف بنزین تأکید کرد. پزشکیان گفت دولت همچنان برای افزایش تولید تلاش میکند و متناسب با میزان تولید، بنزین توزیع خواهد شد. او تأکید کرد که صرفهجویی باید از دولت و دستگاههای دولتی آغاز شود و از مسئولان خواست مصرف خودروهای دولتی و میزان تردد آنها را کاهش دهند.
محمدرضا عارف، معاون اول پزشکیان نیز روز شنبه، با دفاع از ضرورت اصلاح وضعیت مصرف بنزین، از شکاف شدید در میزان مصرف میان گروههای درآمدی سخن گفت. بهگفته او، مصرف بنزین در دهک دهم، یعنی پردرآمدترین دهک، حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک نخست است. عارف گفت دولتها معمولاً بهدلیل نگرانی از پیامدهای اجتماعی، از اصلاح این وضعیت پرهیز کردهاند.
عارف همچنین اعلام کرد که در یکی از روزهای جنگ ۱۲ روزه، مصرف بنزین به ۱۹۷ میلیون لیتر رسید؛ در حالی که تولید کشور در شرایط عادی حدود ۱۱۰ میلیون لیتر است و گاهی به ۱۲۵ میلیون لیتر میرسد. او گفت برای تأمین مصرف در شرایط فشار، حتی استفاده از بنزین غیراستاندارد مطرح شده و پرسید آیا برای تأمین چند لیتر بنزین بیشتر برای هر خودرو باید از منابع ملی هزینه کرد.
بهگفته محمدرضا عارف، ادامه این وضعیت هزینه سنگینی برای منابع عمومی دارد. او تأکید کرد که منابع مورد استفاده برای تأمین انرژی و بنزین، ثروت ملی و متعلق به نسلهای آینده است و دولت نمیتواند بدون محدودیت از این منابع برای تأمین مصرف جاری استفاده کند.
در مقابل، جلال رشیدیکوچی، نماینده پیشین مجلس، راه حل اصلی کمبود بنزین را افزایش فشار بر مصرفکنندگان نمیداند. او روز دوشنبه گفت بخش مهمی از مشکل به خودروهای پرمصرف و کمکیفیت داخلی بازمیگردد و پیش از افزایش قیمت سوخت باید صنعت خودرو اصلاح، امکان واردات و رقابت بیشتر فراهم و خودروهای کممصرف جایگزین خودروهای پرمصرف شوند.
رشیدیکوچی همچنین نسبت به افزایش قیمت بنزین هشدار داد و گفت گرانی سوخت تنها هزینه رانندگی را افزایش نمیدهد، بلکه از طریق حملونقل و هزینه تولید، بر قیمت کالاها و خدمات نیز اثر میگذارد. بهگفته او، افزایش قیمت بنزین میتواند موج تازهای از تورم ایجاد کند، زیرا هزینه سوخت در بخشهایی مانند حملونقل، کشاورزی، دامداری و توزیع کالا مستقیماً وارد قیمت تمامشده میشود.
یکی دیگر از محورهای مورد مناقشه، نحوه اجرای سهمیهبندی است. یکی از پیشنهادهای مطرحشده اختصاص سهمیه به کُد ملی و امکان فروش سهمیه افراد فاقد خودرو در بازار است. رشیدیکوچی درباره چنین طرحی هشدار داد و گفت اگر سهمیه قابل خریدوفروش باشد، ممکن است بازار جدیدی از دلالی و واسطهگری شکل بگیرد. او با اشاره به تجربه طرحهای سهمیهای و سازوکارهای مشابه در گذشته، نسبت به ایجاد رانت در فرآیند توزیع هشدار داده است.
موضوع قاچاق سوخت نیز یکی از دلایل اصلی دولت برای تغییر شیوه توزیع و قیمتگذاری بنزین است. اختلاف قیمت سوخت ایران با کشورهای همسایه، انگیزه قاچاق را افزایش داده و محدودیتهای اعمالشده برای عرضه بنزین در مناطق مرزی نیز نتوانسته این مشکل را بهطور کامل برطرف کند.
در چنین شرایطی، چندنرخی شدن بنزین و ایجاد امکان خریدوفروش سهمیه، نگرانیهایی درباره شکلگیری بازارهای غیررسمی و رانت ایجاد کرده است. تجربه سیاستهای سهمیهبندی در سالهای گذشته نیز نشان داده است که هرچه فاصله میان نرخهای مختلف بیشتر باشد، زمینه برای واسطهگری و سوءاستفاده بیشتر میشود.
افزایش قیمت بنزین در ایران از نظر اجتماعی برای دولت مسئلهای حساس است. افزایش سهبرابری قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ به اعتراضات گسترده و برخورد خشونتآمیز حکومت انجامید و پس از آن، دولتها از افزایش قابل توجه قیمت بنزین پرهیز کردند. در این فاصله، تورم و کاهش قدرت خرید باعث شد قیمت ثابت بنزین از نظر واقعی بهشدت کاهش پیدا کند.
اکنون دولت پزشکیان بار دیگر با همان مسئله روبهرو شده است؛ از یک سو مصرف بنزین از ظرفیت تولید داخلی فراتر رفته و از سوی دیگر، تأمین این فاصله از طریق واردات و منابع عمومی هزینهبر است. از طرف دیگر، افزایش قیمت سوخت در شرایط تورمی میتواند هزینه زندگی و قیمت کالاها و خدمات را افزایش دهد.
در حال حاضر، کاهش سهمیه بنزین تنها تصمیم قطعی اعلامشده از سوی دولت است. میزان سهمیه جدید، نرخ بنزین مازاد و شیوه دقیق اجرای طرح هنوز اعلام نشده و دولت همچنان میان کنترل مصرف، افزایش قیمت، جلوگیری از قاچاق و نگرانی از پیامدهای تورمی و اجتماعی این تصمیم در حال بررسی گزینههای مختلف است.
در حالی که ایران همچنان درگیر جنگ است و چشمانداز مذاکرات روشن نیست، کمبود بنزین به یکی از چالشهای جدی دولت تبدیل شده است؛ بحرانی که حل آن پس از سالها تعلل، بهویژه در سایه تجربه اعتراضهای آبان ۱۳۹۸، میتواند بار دیگر نارضایتیهای اجتماعی را تشدید کند.
نظرها
نظری وجود ندارد.