۳۵ میلیون نفر در ایران در تنش آبی به‌سر می‌برند؛ تهران و مشهد در صدر

عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب، چهارشنبه ۴ شهریور اعلام کرد در سال آبی جاری ۲۳۸ میلی‌متر بارش در کشور ثبت شده که تنها یک درصد کمتر از میانگین نرمال ۲۴۱ میلی‌متر است. با این حال، در ۱۲ استان میزان بارش بین ۱۲ تا ۳۷ درصد کمتر از نرمال بوده است. این استان‌ها شامل تهران، قم، مرکزی، یزد، سیستان ‌و بلوچستان، سمنان، اصفهان، قزوین، البرز، گیلان، مازندران و چهارمحال‌وبختیاری هستند.

به‌گفته بزرگ‌زاده، در مجموع ۵۸ شهر کشور با تنش آب شرب مواجه‌اند و حدود ۳۵ میلیون نفر، معادل یک‌سوم جمعیت کشور، درگیر تنش آبی هستند. تهران و ۲۲ منطقه آن، استان البرز، بخش‌هایی از قزوین، مشهد و خراسان رضوی و همچنین اراک و ساوه در استان مرکزی از مهم‌ترین کانون‌های تنش آبی به‌شمار می‌روند.

تهران از بحرانی‌ترین مناطق است. در حالی که میزان پرشدگی سدهای کشور ۵۳ درصد و حجم آب موجود در مخازن حدود ۲۷ میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب است، پرشدگی سدهای تهران تنها ۲۶ درصد گزارش شده است. سد لار حدود ۶ درصد و سد ماملو ۱۳ درصد پر هستند.

در خراسان رضوی نیز بارش حدود ۱۰ درصد بیشتر از نرمال بوده، اما مشهد همچنان با تنش آب شرب مواجه است؛ زیرا بخشی از منابع تأمین آب این منطقه به سد دوستی وابسته است و ورودی آب به این سد کاهش یافته است.

بحران منابع زیرزمینی ابعاد گسترده‌تری دارد. به گفته سخنگوی صنعت آب، از ۶۰۹ دشت کشور، ۴۲۷ دشت در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند.

بزرگ‌زاده می‌گوید، وزارت نیرو نیز در برنامه هفتم کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی ناترازی منابع آب را هدف‌گذاری کرده که ۱۲ میلیارد مترمکعب آن مربوط به کاهش برداشت از آب‌های زیرزمینی است.

پژوهش‌های علمی نیز نشان می‌دهد افت آبخوان‌ها یا کاهش ذخیره و سطح آب‌های زیرزمینی عمدتاً نتیجه برداشت بیش از ظرفیت است. بر اساس یک مطالعه، ایران بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ حدود ۷۴ کیلومتر مکعب از ذخایر آب زیرزمینی خود را از دست داده است؛ پژوهشی دیگر نیز کاهش سالانه حدود ۳.۸ میلی‌متری تغذیه آبخوان‌ها را در فاصله ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۷ نشان می‌دهد.

مصرف بالای آب در کشاورزی نیز فشار بر منابع را افزایش داده است؛ برآوردهای پژوهشی نشان می‌دهد حدود ۹۰ درصد برداشت آب ایران در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.

آمار رسمی نشان می‌دهد که سال گذشته حدود ۶۵ میلیون نفر، معادل دو سوم جمعیت کشور، در معرض تنش آبی قرار داشتند. کاهش این رقم به ۳۵ میلیون نفر در سال جاری نشان‌دهنده بهبود نسبی شرایط است، اما افت انباشته منابع زیرزمینی و برداشت بیش از ظرفیت نشان می‌دهد بحران آب ایران با یک سال بارش نرمال برطرف نخواهد شد.