ایران از ساخت سلاح هستهای دورتر شده؛ هرمز ابزار بازدارندگی است
مارجری تیلور گرین ادعا کرده بود که در جلسات راهبردی دولت ترامپ دربارهی استفاده از سلاح هستهای علیه ایران بحث شده است. مهران مصطفوی، فیزیکدان و کارشناس برنامه هستهای ایران، این ادعا را در پرتو وضعیت میدانی بررسی میکند. او میگوید آسیب تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان فاصله فنی ایران با ساخت سلاح را افزایش داده، اما دو مجهول باقی است: وجود سایت پنهان و دسترسی به اورانیوم ۶۰ درصد. مصطفوی مطرح شدن سلاح هستهای تاکتیکی، از جمله علیه کوه کلنگ، را از نظر نظامی ممکن اما از نظر سیاسی کماحتمال میداند. به گفته او، اهرم اصلی تهران اکنون تنگه هرمز است؛ اهرمی که میتواند جایگزین بازدارندگی هستهای شود، اما معلوم نیست زمان به نفع ایران باشد.
زمانه در گفتوگو با مهران مصطفوی
ایران، آمریکا و برنامه هستهای ـ عکس از Shutterstock
نماینده پیشین جمهوریخواه کنگره آمریکا، ادعا کرده است که در جلسات راهبردی دولت دونالد ترامپ دربارهی استفاده از سلاحهای هستهای علیه ایران گفتوگو میشود. او این موضوع را «واقعیت» و «کاملاً شیطانی» خوانده و هشدار داده که چنین بحثهایی میتواند به فاجعهای هستهای در مقیاس جهانی منجر شود.
در ادامه گفتوگو با حسین دباغ درباره ابعاد اخلاقی ادعای مارجری تیلور گرین، اکنون موضوع را از زاویه فنی و میدانی با مهران مصطفوی بررسی میکنیم. ادعای مطرحشده مبنی بر بحث درباره استفاده از سلاح هستهای در جلسات راهبردی دولت آمریکا، این پرسش را پیش میکشد که در وضعیت واقعی درگیریهای جاری میان آمریکا و ایران، چنین گزینهای تا چه اندازه با واقعیتهای میدانی، توان نظامی دو طرف و وضعیت برنامه هستهای ایران پس از حملات اخیر همخوانی دارد.
آقای دکتر مهران مصطفوی، فیزیکدان و کارشناس برنامه هستهای ایران، در این گفتوگو به ارزیابی وضعیت فعلی تأسیسات هستهای، میزان آسیبهای وارده، امکان بازسازی، و همچنین نقش تنگه هرمز بهعنوان اهرم بازدارندگی میپردازد. هدف، روشن کردن این موضوع است که آیا بحث درباره سلاح هستهای در شرایط کنونی بیشتر ناشی از محاسبات استراتژیک واقعی است یا بازتابی از تنشهای سیاسی و ادعاهای متضاد درباره برتری نظامی.
فاصله ایران با ساخت سلاح هستهای، وابسته به دو مجهول کلیدی است
مهران مصطفوی در آغاز گفتوگو با زمانه گفت که بر اساس دادههای موجود، آسیبهای واردشده به تأسیسات هستهای ایران فاصله این کشور با ساخت بمب را افزایش داده است. با این حال او تأکید کرد که این ارزیابی قطعی نیست؛ زیرا اگر ایران محل دیگری غیر از فردو، نطنز و اصفهان برای نگهداری و بهکارگیری سانتریفیوژها داشته باشد، میتواند از آن محلها استفاده کند و در آن صورت فاصله چندان معنادار نخواهد بود:
بنابراین دو موضوع برای ما روشن نیست: نخست، اینکه آیا ایران غیر از سانتریفیوژهای آسیبدیده در فردو و نطنز محل دیگری برای فعالیت دارد یا نه؛ و دوم، میزان آسیبی که به اورانیوم غنیشده وارد شده است. بدون اطلاع از این دو موضوع، پاسخ دقیق و قطعی نمیتوان داد. اگر فرض را بر این بگذاریم که ایران محل دیگری برای بهکارگیری سانتریفیوژها ندارد و آسیب بهحدی بوده که دسترسی به اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده ساده نباشد، آنگاه میتوان گفت از نظر فنی، نسبت به پیش از حملات، فاصله معناداری با ساخت سلاح هستهای ایجاد شده است.
به گفتهی مصطفوی، بدون روشن شدن این دو موضوع نمیتوان پاسخ دقیق داد؛ اما اگر فرض شود که ایران محل پنهان دیگری ندارد و دسترسی به اورانیوم غنیشده نیز دشوار شده باشد، آنگاه میتوان گفت نسبت به پیش از حملات، فاصله فنی معناداری ایجاد شده است.
بحث سلاح هستهای تاکتیکی ممکن است، اما احتمال سیاسی آن پایین است
مهران مصطفوی در ادامه گفت که بحث دربارهی استفاده از سلاح هستهای در دولت آمریکا به نظر میرسد واقعیت داشته باشد. او توضیح داد که آمریکا سلاحهای هستهای تاکتیکی در اختیار دارد که میتواند برای هدف قرار دادن محلهایی مانند فردو به کار رود؛ زیرا اطراف این تأسیسات مسکونی نیست و امکان تخریب موضعی وجود دارد. به گفتهی او، همین منطق دربارهی نطنز نیز مطرح میشود. مصطفوی افزود:
با توجه به اینکه بمبهای ابرسنگین آمریکا نتوانستهاند فردو را بهطور کامل از بین ببرند و نمیتوانند به سایت جدیدی که در اصفهان ساخته شده و گفته میشود حدود صد متر زیر زمین است ضربه کامل بزنند، مطرح کردن استفاده از بمبهای اتمی کوچک و تاکتیکی از دید من در دستگاه تصمیمگیری ترامپ امکان دارد.
او در ادامه افزود:
ترامپ از نظر من رئیسجمهوری عادی نیست و ممکن است به هر کاری دست بزند. با این حال، احتمال سیاسی چنین اقدامی را کم میدانم، زیرا فضای تازهای در منطقه و جهان ایجاد میکند و بعید است آمریکا دست به آن بزند. اما از نظر فنی، استراتژیک و نظامی، وضعیت میدانی فعلی این کار را برای آمریکا ممکن میسازد.
تنگه هرمز اهرم جایگزین ایران است، اما معلوم نیست زمان به نفع تهران باشد
مصطفوی در ادامه یادآوری کرد که کنترل واقعی تنگه هرمز بهطور نسبی در دست ایران است، اما آمریکا با صرف هزینه نظامی توانسته برخی کشتیها را از مسیر عمان با حمایت ناوهای جنگی عبور دهد و به همین دلیل قیمت نفت هنوز از ۱۵۰ دلار بالاتر نرفته است. به گفتهی او، روزانه بین پنج تا نه میلیون بشکه نفت از تنگه عبور میکند و اگر آمریکا بتواند این میزان را حفظ کند، جهش شدید قیمت رخ نخواهد داد؛ اما اگر ایران همین میزان را نیز متوقف کند، قیمت نفت بهشدت افزایش خواهد یافت. مصطفوی افزود:
تنگه هرمز صاحب دیگری نیز دارد که عمان است و راههایی برای دور زدن آن وجود دارد که فشار اقتصادی بر غرب را کاهش میدهد. اینکه ایران بتواند از این اهرم بهصورت جدی و درازمدت استفاده کند، سؤالی است که در هفتههای آینده مشخص خواهد شد؛ یعنی اینکه توانایی نظامی و سیاسی ایران، با توجه به رابطهاش با عمان، به او اجازه خواهد داد صدور نفت را کاملاً متوقف کند یا آمریکا همچنان میتواند پنج تا نه میلیون بشکه را از این مسیر عبور دهد.
او تأکید کرد که تنگه هرمز اکنون به مسئلهای کلیدی تبدیل شده و اگر آمریکا نتواند آن را بهطور مؤثر باز کند، بحران نفتی شدیدی شکل خواهد گرفت و در همان حال هشدار داد:
اگر آمریکاییها بتوانند بخشی از نفت را از آنجا عبور دهند و همزمان محاصره اقتصادی ایران را ادامه دهند، تابآوری ایران کاهش مییابد و ایران ناچار به یافتن راهحل سیاسی خواهد شد. پزشکیان اعلام کرده فعلاً در موقعیت خوبی هستیم، اما اگر زمان بگذرد موقعیت ایران بدتر خواهد شد. البته گروههای رادیکال در داخل چنین فهمی ندارند و معتقدند تابآوری غرب کمتر از ایران است و آمریکا ناچار به ترک منطقه و واگذاری آن به ایران خواهد شد.
استفاده از سلاح هستهای تاکتیکی علیه کوه کلنگ از نظر عرفی توجیه ندارد، اما با ترامپ ممکن است
مهران مصطفوی در پایان گفت که معمولاً از سلاح هستهای زمانی استفاده میشود که موجودیت یک کشور در خطر باشد و در شرایط فعلی موجودیت آمریکا از جانب ایران تهدید نمیشود. به همین دلیل، از نظر سیاسی و عرف بینالمللی هیچ دلیلی برای استفاده آمریکا از بمب هستهای وجود ندارد.
با این حال او تأکید کرد که طرف مقابل رئیسجمهوری عادی نیست:
دونالد ترامپ فردی بسیار خودشیفته است و میتواند تصمیماتی خلاف عرف و قوانین بینالمللی بگیرد؛ چنانکه حملهای که به ایران انجام شد نیز خلاف قوانین بینالمللی بود. از این جهت، بله، ممکن است آمریکا از سلاح هستهای تاکتیکی برای از کار انداختن کامل سایت جدید اصفهان، یعنی کوه کلنگ، استفاده کند. در آن صورت، حادثهای بسیار بد برای ایران رخ خواهد داد. اما امیدوارم چنین نشود.
نظرها
نظری وجود ندارد.