فایننشال‌تایمز: تجارت ایران با دبی هنوز ادامه دارد

دبی بار دیگر به کانون فشار بر شبکه‌های مالی و تجاری ایران تبدیل شده است. شهری که برای دهه‌ها نقش بندر، بانک، انبار و اتاق تسویه غیررسمی اقتصاد تحریم‌شده ایران را بازی کرده بود.

فایننشال‌تایمز روز شنتبه ۷ شهریور در گزارشی از دبی و تهران نوشت که در امتداد خور دبی ، جایی که تجارت دریایی سنتی با ایران از دهه‌ها پیش جریان داشت، فعالیت لنج‌ها به‌طور محسوسی کاهش یافته است. این لنج‌ها سال‌ها کالا را از دبی به بندرهای جنوب ایران می‌بردند و یکی از قدیمی‌ترین مسیرهای تجارت میان دو سوی خلیج فارس بودند. اما به گفته یکی از کارکنان بندر، از هفته گذشته دیگر کشتی‌ای به مقصد ایران حرکت نکرده و بخشی از ترافیک دریایی به سمت عمان و هند تغییر مسیر داده است.

این تغییر پس از آن رخ داده که امارات متحده عربی اعلام کرد همه مبادلات تجاری، بازرگانی و مالی با ایران را به حال تعلیق درمی‌آورد. ابوظبی این تصمیم را پس از متهم کردن تهران به شلیک دو موشک بالستیک به امارات اعلام کرد. اتهامی که جمهوری اسلامی آن را رد کرده است. یک روز بعد، دونالد ترامپ از آغاز کارزار تازه «جنگ اقتصادی» علیه ایران خبر داد و دولت آمریکا عملیات «طرد اقتصادی» را با هدف گسترش تحریم‌های ثانویه علیه افراد، شرکت‌ها و کشورهایی که با ایران تجارت می‌کنند، کلید زد.

دبی برای ایران فقط یک مسیر واردات نیست. این شهر از سال‌ها پیش به مرکز خدمات مالی، صرافی، بازصادرات، حمل‌ونقل و دسترسی غیرمستقیم ایران به بازارهای جهانی تبدیل شده بود. روابط تجاری ایران و دبی حتی پیش از تاسیس امارات متحده عربی در سال ۱۹۷۱ شکل گرفته بود و امروز نیز صدها هزار ایرانی و ایرانی‌تبار در امارات زندگی یا تجارت می‌کنند. بانک‌ها، شرکت‌های بازرگانی، صرافی‌ها، انبارها و بازارهای سنتی دبی بخشی از این پیوند تاریخی بوده‌اند.

حجم تجارت سالانه امارات و ایران پیش از جنگ نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار برآورد می‌شد. اگرچه چین بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران است، اما نوع تجارتی که از مسیر امارات انجام می‌شود برای اقتصاد ایران اهمیت ویژه دارد.

اسفندیار باتمانقلیج، مدیر بنیاد بورس و بازار، به فایننشال‌تایمز گفته امارات عملا تنها مسیر مهم واردات کانتینری ایران است، زیرا ایران به جز بندر جبل‌علی دبی به هاب بزرگ کانتینری دیگری در منطقه دسترسی مشابه ندارد. به گفته او، برای اداره اقتصادی با جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفر، چنین زیرساختی حیاتی است.

اثر جنگ و محدودیت‌های تازه در بازارهای قدیمی دبی هم دیده می‌شود. یک فروشنده ایرانی زعفران به فایننشال‌تایمز گفته هنوز از ذخایری استفاده می‌کند که پیش از جنگ خریداری شده بود. با کاهش حمل‌ونقل مستقیم از ایران، برخی بازرگانان ایرانی زعفران را در بسته‌های کوچک و با چمدان وارد دبی می‌کنند. موضوعی که به گفته او قیمت این کالای لوکس را بیش از ۲۰ درصد بالا برده است. در اطراف بازار نیز چندین مغازه، از جمله مغازه‌های متعلق به ایرانی‌ها و افغان‌ها، بسته شده‌اند و روی ویترین‌ها نوشته شده «برای تعمیرات تعطیل است». عبارتی که پیش‌تر برخی هتل‌های لوکس دبی در اوج جنگ از آن برای توقف فعالیت استفاده کرده بودند.

فشار فقط از بیرون نیست. برخی بازرگانان ایرانی می‌گویند مقام‌های دبی در هفته‌های اخیر سخت‌گیری‌های اداری را بیشتر کرده‌اند و بازرسان تجاری بابت تخلف‌های کوچک بروکراتیک جریمه‌هایی صادر کرده‌اند. یک کاسب ایرانی گفته «۹۰ درصد» اطرافیانش جریمه شده‌اند و بخشی از ایرانیان مقیم دبی به دلیل نگرانی از آینده کاری و مالی، یا حتی ورشکستگی، به فکر ترک امارات افتاده‌اند.

با این حال، بسیاری از تحلیلگران تردید دارند که فشار آمریکا بتواند پیوند ایران و دبی را کاملا قطع کند. جاستین الکساندر، مدیر موسسه مشاوره خلیج اکونومیکس، می‌گوید تاجران ایرانی از پیش از دوران نفت یکی از پایه‌های اقتصاد دبی بوده‌اند. به همین دلیل، حذف کامل این شبکه نه برای ایران آسان است و نه برای دبی بی‌هزینه.

امارات در دو دهه گذشته بارها سطح تعامل اقتصادی خود با ایران را کم و زیاد کرده، اما به گفته تحلیلگران، هرگز اجازه نداده تحریم‌های آمریکا به تنهایی همه روابط تجاری با تهران را تعیین کند.

همزمان، نشانه‌هایی از تداوم فعالیت شبکه‌های مالی و تجاری ایران در امارات هم دیده می‌شود. دو بانک ایرانی، بانک ملی و بانک صادرات، که هر دو تحت تحریم آمریکا هستند، همچنان در امارات شعبه فعال دارند. فایننشال‌تایمز نوشته این دو بانک در مجموع بیش از ۱۲ شعبه در امارات دارند. یکی از کارکنان بانک ملی گفته برخی مشتریان ابتدا نگران سپرده‌های خود شدند، اما تا این لحظه اثر محسوسی بر تراکنش‌های روزانه، تسهیلات و اعتبار اسنادی دیده نشده و بانک اخیرا مجوز خود را از بانک مرکزی امارات تمدید کرده است.

در بازار مواد غذایی دبی نیز فروشندگان می‌گویند برخی محصولات ایرانی، از جمله سبزیجات، ذرت، گوجه‌فرنگی و بادام، همچنان از مسیرهای دریایی جاافتاده وارد می‌شود. شرکت‌های هواپیمایی ایرانی نیز به گفته آژانس‌های مسافرتی در تهران هنوز به دبی پرواز دارند و شورای بازرگانی ایرانیان در امارات همچنان فعال است. این نشانه‌ها نشان می‌دهد اعلام تعلیق تجارت الزاما به معنای توقف کامل و فوری همه ارتباطات نیست.

در سوی دیگر، بازرگانان ایرانی از تلاش برای تغییر مسیرها سخن می‌گویند. یک تاجر مستقر در تهران گفته بخشی از کالاها اکنون در انبارهای ترکیه نگهداری می‌شود تا در صورت بسته شدن مسیر امارات، از مسیرهای جایگزین وارد ایران شود. او همچنین گفته برخی محموله‌ها از مسیر عمان تغییر مسیر داده‌اند. به گفته این تاجر، هزینه حمل‌ونقل بالا رفته، اما هنوز از اوج جنگ، زمانی که حملات تقریبا روزانه به امارات جریان داشت و عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته بود، کمتر است.

آمریکا هم دقیقا همین شبکه‌های خاکستری را هدف گرفته است. وزارت خزانه‌داری آمریکا روز جمعه اعلام کرد شعب اماراتی بانک مصری «Banque Misr» را از دسترسی بانکی به مؤسسات مالی آمریکا محروم می‌کند، چون به گفته واشنگتن این بانک در نقل‌وانتقال‌های مرتبط با ایران نقش داشته است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، خواستار بسته شدن همه شعب بانک ملی در جهان شده و دولت ترامپ تهدید کرده هر شرکتی که با جمهوری اسلامی تجارت کند با تحریم ثانویه روبه‌رو خواهد شد.