هشدار قطر درباره «فاجعه صنعتی جهانی» در صورت تداوم بحران خلیج فارس

قطر در هشداری کم‌سابقه خطاب به جامعه بین‌المللی اعلام کرده که تداوم انسدادهای تجاری، عملیات نظامی و حمله به خطوط کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز، جهان را در آستانه یک «فاجعه صنعتی تمام‌عیار» قرار داده است.

دوحه خواستار «غیرنظامی‌سازی گذرگاه‌های فنی و تجاری انرژی» به‌منظور جلوگیری از فلج شدن زنجیره تأمین جهانی پتروشیمی و تولیدات صنعتی شده است.

سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر در مصاحبه با تایمز مالی گفته است، اگر نفتکش‌ها و سایر کشتی‌های تجاری نتوانند از تنگه هرمز، یک مسیر تجاری دریایی کلیدی که یک پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند، عبور کنند، قیمت نفت خام می‌تواند ظرف دو تا سه هفته به ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد.

از بحران سوخت تا انجماد خطوط تولید جهان

تمرکز هشدارهای دوحه این بار فراتر از شوک قیمتی کوتاه‌مدت نفت خام است و متوجه وضعیت شریان‌های پایه صنایع سنگین، کشاورزی و پتروشیمی بین‌المللی است.

سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر و مدیرعامل شرکت «قطر انرژی» (QatarEnergy)، پیش‌تر هشدار داده بود که بسته ماندن یا ناامنی پایدار تنگه هرمز، تمام صادرکنندگان منطقه را وادار به اعلام وضعیت اضطراری خواهد کرد. انسداد طولانی‌مدت این شاهراه دریایی تنها به معنای نفت و گاز گران نیست؛ بلکه به مفهوم توقف صدور خوراک‌های حیاتی پتروشیمی (مانند اتان، پروپان، نفتا و مشتقات پلیمری) و مواد اولیه کودهای شیمیایی است که صنایع تولیدی در شرق آسیا و اروپا را به سمت تعطیلی زنجیره‌ای سوق می‌دهد.

علی‌رغم آنچه ترامپ در سخنان هر روزه‌اش در مورد گشوده بودن تنگه هرمز ادعا می‌کند، داده‌های مؤسسات ردیابی نفتکش‌ها، از جمله Kpler، نشان می‌دهد که ترافیک تردد شناورها در تنگه هرمز طی هفته‌های اخیر کاهش شدید نزدیک به ۳۰ درصدی را ثبت کرده و میانگین عبور روزانه نفتکش‌ها به پایین‌ترین سطوح تاریخی رسیده است. این وضعیت به زمین‌گیر شدن ده‌ها میلیارد دلار محموله تجاری و انرژی در آب‌های خلیج فارس انجامیده است.

به گفته سعد الکعبی تا زمانی که جنگ ادامه دارد، عبور کشتی‌ها از این تنگه که در باریک‌ترین نقطه تنها ۲۴ مایل عرض دارد و در امتداد خط ساحلی ایران قرار دارد، همچنان ناامن خواهد بود.

درخواست دیپلماسی

پیشنهاد قطر دخالت ندادن تنش‌های نظامی کلان در «شریان‌های حیاتی بقای صنعتی جهان» است. قطر که همواره نقش میانجی‌گر را در میان تهران و واشنگتن داشته، باز خواهان یک دیپلماسی فعال برای کاهش از تنش در خلیج فارس است.

محورهای دیپلماسی دوحه بر اساس آنچه از گفته‌های مقامات این کشور و تحلیل‌های کارشناسان برمی‌آید، عبارت‌اند از:

تعریف دالان‌های امن دریایی: توقف هرگونه اقدام رهگیری، تعرض یا مین‌ریزی در خطوط استاندارد بین‌المللی عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های حامل فرآورده‌های پتروشیمی.

توقف حملات تلافی‌جویانه به تأسیسات زیربنایی انرژی: خروج سامانه‌های استخراج، اسکله‌های بارگیری گاز طبیعی مایع و پالایشگاه‌ها از فهرست بانک اهداف نظامی دو طرف.

ایجاد سازوکار نظارت فنی بی‌طرف: استفاده از توان فنی و نظارتی کشورهای حوزه خلیج فارس و ناظران بین‌المللی برای تضمین صلح‌آمیز بودن تردد محموله‌ها.

در این پیشنهادها صراحتاً موضوع پایان دادن به محاصره دریایی ایران مطرح نشده و از این نظر ممکن است تهران را راضی نکنند.