عراق گذرگاه مرزی الشیب با ایران را بست؛ احتمال تعطیلی تدریجی دیگر مرزها

عراق از ساعت ۶ صبح امروز چهارشنبه ۲۹ مهر / ۲۱ اکتبر گذرگاه مرزی الشیب الشیب در استان میسان، در مقابل پایانه چذابه در خوزستان را تا اطلاع ثانوی به روی مسافران، خودروها و کامیون‌های تجاری بست؛ تصمیمی که بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، تا اطلاع ثانوی ادامه خواهد داشت و عبور مسافران، خودروها و کامیون‌های حامل کالاهای تجاری را دربر می‌گیرد.

یک مقام مسئول در سازمان گذرگاه‌های مرزی عراق به رویترز گفت که بغداد قصد دارد با بازبینی ترتیبات امنیتی و نصب تجهیزات شناسایی و بازرسی، از ورود و خروج غیرقانونی مواد ممنوعه جلوگیری کند. به‌گفته این مقام، تدابیر امنیتی کنونی در گذرگاه الشیب ضعیف و ناکافی است و باید تقویت شود.

گزارش‌های رسانه‌های عراقی نیز حاکی است که تعطیلی این گذرگاه با دستور مستقیم علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، صورت گرفته است. با این حال، دفتر نخست‌وزیری عراق تاکنون توضیح رسمی و جامعی درباره دامنه این تصمیم، مدت اجرای آن و جزئیات نگرانی‌های امنیتی منجر به تعطیلی مرز منتشر نکرده است. مقام‌های ایرانی نیز در گزارش‌های منتشرشده تاکنون واکنش رسمی مشخصی به این تصمیم نشان نداده‌اند.

احتمال گسترش محدودیت‌ها به سایر گذرگاه‌ها

هم‌زمان با تعطیلی گذرگاه الشیب، برخی رسانه‌های عراقی از احتمال توقف تدریجی فعالیت دیگر گذرگاه‌های مرزی میان ایران و عراق خبر داده‌اند. بر اساس گزارش رسانه عراقی «۹۶۴»، یک منبع آگاه اعلام کرده است که اجرای این تصمیم از الشیب آغاز می‌شود و سایر گذرگاه‌ها نیز در چارچوب دستور نخست‌وزیر، به‌تدریج تعطیل خواهند شد.

در همین زمینه، گزارش‌هایی درباره احتمال محدود شدن فعالیت گذرگاه‌های شلمچه، زرباطیه و مندلی منتشر شده است؛ با این حال، تاکنون جدول زمانی رسمی و مشخصی برای تعطیلی این گذرگاه‌ها اعلام نشده و روشن نیست که آیا استثناهایی برای عبور برخی کالاها یا مسافران در نظر گرفته خواهد شد یا خیر.

گزارش‌های منتشرشده در «میدل ایست نیوز» به‌نقل از منبعی در وزارت خارجه عراق، مدعی‌اند که تصمیم محدودسازی مرزهای زمینی ایران و عراق در جریان سفر الزیدی به آمریکا و در پی ابلاغ وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا اتخاذ شده است. بر اساس این گزارش، قرار است تنها یک گذرگاه در بخش کُردنشین و یک گذرگاه در بخش عرب‌نشین عراق باز بماند.

مرزی مهم برای تجارت و زیارت

گذرگاه الشیب در استان میسان در جنوب شرقی عراق قرار دارد و در سوی ایران به پایانه مرزی چذابه در استان خوزستان متصل است. این گذرگاه یکی از مسیرهای مهم رفت‌وآمد میان دو کشور به‌شمار می‌رود و در انتقال کالاهای غذایی، مصالح ساختمانی و جابه‌جایی زائران ایرانی به شهرهای مذهبی عراق، از جمله نجف و کربلا، نقش دارد.

تعطیلی این مسیر، به‌ویژه اگر به سایر گذرگاه‌های زمینی گسترش یابد، می‌تواند هزینه و زمان حمل‌ونقل کالا را افزایش دهد و بر تأمین برخی اقلام مصرفی در بازارهای جنوبی عراق تأثیر بگذارد.

روزنامه «نشنال» گزارش داده است که حجم تجارت ایران و عراق در سال گذشته میلادی از ۱۰ میلیارد دلار فراتر رفت؛ رقمی که نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی روابط تجاری دو کشور و حساسیت احتمالی محدودیت‌های تازه مرزی است.

در چنین شرایطی، توقف فعالیت گذرگاه‌های پرتردد می‌تواند پیامدهایی فراتر از تردد مسافران داشته باشد و بر فعالیت بازرگان‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل، بازارهای مرزی و زنجیره تأمین کالا در دو سوی مرز اثر بگذارد. با این حال، میزان این تأثیر به مدت تعطیلی الشیب، سرنوشت دیگر گذرگاه‌ها و امکان انتقال مبادلات به مسیرهای جایگزین بستگی خواهد داشت.

سابقه تعطیلی گذرگاه‌ها پس از حملات پهپادی

تصمیم تازه بغداد در شرایطی اتخاذ شده است که مقام‌های عراقی در ماه سپتامبر نیز، پس از حملات پهپادی به اهدافی در عربستان سعودی، محدودیت‌هایی را در برخی گذرگاه‌های مرزی با ایران اعمال کردند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در آن زمان، مقام‌های سعودی اعلام کرده بودند که پهپادهای مهاجم از خاک عراق به پرواز درآمده‌اند. دولت عراق نیز در واکنش به این تحولات، فعالیت چند گذرگاه از جمله الشیب، شلمچه و مندلی را به‌طور موقت متوقف کرد و بررسی‌های امنیتی و اداری را در دستور کار قرار داد.

خبرگزاری الجزیره ۲۱ شهریور / ۱۲ سپتامبر در گزارشی نوشت که مقام‌های عراقی در حال بررسی محل‌های احتمالی پرتاب پهپادها از داخل خاک این کشور بودند. پس از آن، رسانه‌های رسمی عراق در فردای آن روز از آغاز ازسرگیری تدریجی تردد مسافران و مبادلات تجاری در سه گذرگاه خبر دادند؛ اقدامی که پس از تکمیل برخی الزامات فنی، اداری و امنیتی صورت گرفت.

محدودیت‌های هوایی و فشارهای آمریکا

تحولات مرزی در حالی رخ می‌دهد که روابط حمل‌ونقلی ایران و عراق در هفته‌های اخیر با محدودیت‌های دیگری نیز روبه‌رو بوده است.

خبرگزاری رویترز ۷ مهر / ۲۹ سپتامبر گزارش داد که شرکت هواپیمایی ملی عراق پس از دریافت معافیتی ویژه از وزارت خزانه‌داری آمریکا، در حال آماده‌سازی برای ازسرگیری پروازها به ایران در ماه اکتبر است. این معافیت پس از تعلیق پروازها در پی محدودیت‌های مرتبط با تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی صادر شد و امکان ازسرگیری محدود پروازها، به‌ویژه از مسیر نجف را فراهم کرد.

بر اساس این گزارش، معافیت یادشده یک‌ماهه بود و امکان تمدید آن نیز مطرح شده بود. بغداد برای ادامه برخی سفرهای ضروری، از جمله سفرهای زیارتی، درمانی و آموزشی، خواستار استثناهایی شده بود و قرار بود تدابیر نظارتی سخت‌گیرانه‌تری برای اجرای این پروازها اعمال شود.

این هم‌زمانی، گمانه‌زنی‌ها درباره تأثیر سیاست‌های واشنگتن بر تصمیم‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی بغداد را تقویت کرده است.