به‌رغم افزایش ذخایر سدها، کم‌آبی تهران و شرق ایران همچنان نگران‌کننده است

خبرگزاری کار ایران (ایلنا) در گزارشی بر اساس آمار منتشرشده اعلام کرد که تا ۲۵ مهر، حجم آب ورودی به سدهای ایران از ابتدای سال آبی ۱۴۰۶-۱۴۰۵ به یک میلیارد و ۱۹۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این رقم ۷۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته و ۱۲ درصد بالاتر از میانگین ۱۰ ساله اعلام شده است.

موجودی مخازن سدها نیز به ۲۳ میلیارد و ۴۰ میلیون مترمکعب رسیده که در مقایسه با سال گذشته ۲۹ درصد افزایش نشان می‌دهد. با این حال، بهبود آمارهای سراسری به معنای پایان کم‌آبی نیست؛ زیرا میزان ذخایر در حوضه‌های مختلف کشور یکسان نیست و شماری از سدهای مهم همچنان با کمبود آب مواجه‌اند.

سدهای تأمین‌کننده آب تهران همچنان زیر فشار کم‌آبی

وضعیت ذخایر سدهای تأمین‌کننده آب تهران و البرز همچنان نگران‌کننده است. بر اساس آمار منتشرشده، سد لار با ذخیره ۳۳ میلیون مترمکعب، تنها ۳ درصد ظرفیت مخزن خود را پر کرده است؛ رقمی که نشان می‌دهد حدود ۹۷ درصد ظرفیت این سد خالی است.

سد طالقان نیز با ۳۹ درصد پرشدگی، همچنان پایین‌تر از میانگین بلندمدت خود قرار دارد. میزان پرشدگی سد لتیان ۲۹ درصد گزارش شده و سد ماملو نیز با خالی‌بودن حدود ۸۹ درصد ظرفیت مخزن، با کمبود ذخیره روبه‌روست.

در مقابل، سد امیرکبیر وضعیت بهتری دارد و میزان پرشدگی آن به ۷۰ درصد رسیده است. این سد در میان سدهای مورد اشاره، تنها موردی است که بر اساس آمار ارائه‌شده، ذخیره آن از میانگین ۱۰ ساله بیشتر است.

این تفاوت نشان می‌دهد که افزایش ورودی آب به مخازن کشور لزوماً به معنای بهبود پایدار وضعیت تأمین آب در همه مناطق نیست. وضعیت سدها به میزان بارندگی در حوضه‌های آبریز، جریان رودخانه‌ها، برداشت از منابع آب و میزان مصرف وابسته است.

شرق کشور؛ تداوم بحران در سدهای مهم

در شرق و شمال‌شرق ایران نیز شماری از سدها با وضعیت نامطلوبی روبه‌رو هستند. سدهای دوستی و طرق در خراسان رضوی و سد بارزو در خراسان شمالی از جمله مخازنی هستند که بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ذخایر پایینی دارند.

کمبود آب در این مناطق از آن جهت اهمیت دارد که فشار بر منابع سطحی می‌تواند وابستگی به آب‌های زیرزمینی را افزایش دهد؛ منابعی که در بسیاری از دشت‌های ایران به‌دلیل برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیری، با افت سطح آب و پیامدهایی مانند فرونشست زمین مواجه‌اند.

در چنین شرایطی، حتی افزایش مقطعی بارش نیز لزوماً برای جبران کسری انباشته منابع آب کافی نیست. بخشی از بارش‌ها پیش از رسیدن به مخازن بر اثر تبخیر، نفوذ در زمین یا جریان‌یافتن در مسیرهای دیگر از دسترس مستقیم سدها خارج می‌شود.

بارندگی تهران هنوز پایین‌تر از میانگین بلندمدت است

بر اساس آمار ارائه‌شده، بارندگی در حوزه آبریز تهران به ۱۷۶.۵ میلی‌متر رسیده است. هرچند این میزان در مقایسه با سال گذشته افزایش داشته، اما همچنان حدود ۳۶.۸ درصد کمتر از میانگین بلندمدت ۲۷۹.۲ میلی‌متری است.

همچنین، استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر، خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، قم، کرمان، سمنان، گیلان و تهران در دوره مورد بررسی با کاهش بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت مواجه بوده‌اند. افت بارش در این استان‌ها نیز بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد برآورد شده است.

این ارقام به دوره و مبنای مقایسه آماری مربوط‌ند و به‌تنهایی به معنای قرارداشتن تمام این استان‌ها در یک وضعیت یکسان یا تداوم خشکسالی با شدت مشابه نیستند. برای ارزیابی دقیق‌تر باید وضعیت هر حوضه آبریز، میزان بارش تجمعی و تغییرات منابع آب سطحی و زیرزمینی جداگانه بررسی شود.

پیش‌بینی بارش پاییزی؛ امیدی که هنوز تضمین‌کننده نیست

بر اساس پیش‌بینی منتسب به مؤسسه تحقیقات آب، الگوی بارش و دما در فاصله ۱۰ آبان تا ۱۳ بهمن ممکن است در مناطق مختلف کشور متفاوت باشد؛ به‌گونه‌ای که افزایش بارش در بخش‌هایی از غرب و افزایش دما در شرق کشور پیش‌بینی شده است.

با این حال، پیش‌بینی‌های فصلی با عدم‌قطعیت همراه‌اند و نمی‌توان از احتمال افزایش بارندگی در برخی مناطق، نتیجه گرفت که کمبود آب مخازن به‌طور کامل جبران خواهد شد. افزون بر این، توزیع زمانی بارش، شدت و مدت آن و میزان بارندگی در ارتفاعات و حوضه‌های بالادست سدها، در تعیین اثر واقعی بارش بر ذخایر آب نقش مهمی دارند.

بارندگی شدید و کوتاه‌مدت نیز لزوماً به تغذیه پایدار منابع آب منجر نمی‌شود و ممکن است بخشی از آن به شکل رواناب از دسترس خارج شود. در مقابل، بارش‌های پیوسته و مناسب در حوضه‌های آبریز می‌توانند فرصت بیشتری برای نفوذ آب در خاک و تغذیه منابع زیرزمینی فراهم کنند.