فرونشست سالانه ۳۰ سانتی‌متری در دشت تهران‌ـ‌کرج با هزار چاه غیرمجاز

به‌گزارش روزنامه «پیام ما»، پیام کلانتری، رئیس اداره منابع آب شهرستان‌های رباط‌کریم و بهارستان، اعلام کرده است که بر اساس ارزیابی‌های میدانی، نرخ فرونشست در این محدوده سالانه بین ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است و در برخی پهنه‌ها ممکن است از این میزان نیز فراتر برود. به‌گفته او، برداشت بیش از ظرفیت طبیعی تغذیه آبخوان‌ها و افت سطح آب زیرزمینی از عوامل اصلی این پدیده‌اند.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی کلانتری، حدود هزار حلقه چاه غیرمجاز در این دو شهرستان فعال است. سهمیه سالانه اداره منابع آب برای انسداد این چاه‌ها ۳۵۰ حلقه تعیین شده؛ با این حال، در سال گذشته حدود ۳۲۰ حلقه مسدود شد و از ابتدای سال جاری تا زمان اعلام آمار، ۲۰۲ حلقه دیگر شناسایی و از مدار بهره‌برداری خارج شده است. به‌گفته او، بخشی از چاه‌های مسدودشده به باغچه‌ها، ویلاها و مصارف شخصی اختصاص داشته‌اند و در مواردی نیز پس از انسداد، چاه‌های تازه حفر شده‌اند.

برخورد با چاه‌های آب‌فروشی

کلانتری همچنین از شناسایی هشت حلقه چاه بزرگ مرتبط با آب‌فروشی غیرقانونی خبر داده است که برخی از آن‌ها بیش از ۴۰ سال سابقه بهره‌برداری سنگین داشته‌اند. تاکنون پنج حلقه از این چاه‌ها مسدود شده و بهره‌برداران آن‌ها به پرداخت خسارت محکوم شده‌اند. سه حلقه دیگر همچنان درگیر رسیدگی قضایی‌اند.

در بخش چاه‌های مجاز نیز حدود ۷۰ درصد چاه‌های دارای پروانه در بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات به کنتور هوشمند مجهز شده‌اند؛ اما ۳۰ درصد باقی‌مانده، عمدتاً در بخش کشاورزی سنتی، هنوز در برابر نصب این تجهیزات مقاومت می‌کنند. او افزوده است که با دستور قضایی، برق ۱۰ حلقه چاه متخلف قطع شده است.

افت ۲۰ متری آب زیرزمینی در سه دهه

ابعاد بحران تنها به رباط‌کریم و بهارستان محدود نیست. سعید نقدی، مدیر مطالعات شرکت آب منطقه‌ای البرز، در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد که تراز آب زیرزمینی در دشت‌های استان طی ۳۰ سال گذشته حدود ۲۰ متر کاهش یافته است؛ افتی که به‌طور میانگین معادل حدود ۷۰ سانتی‌متر در سال می‌شود. این آمار مربوط به دشت‌های استان البرز است و نباید با نرخ فرونشست زمین در رباط‌کریم و بهارستان اشتباه گرفته شود.

در کنار انسداد چاه‌ها، تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها نیز از راهکارهای در دست اجراست. بر اساس گزارش‌های پیشین شرکت آب منطقه‌ای البرز، در پی بارندگی‌های سال گذشته، حدود ۶۵ میلیون مترمکعب رواناب در محدوده رودخانه کرج و بیلقان برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی جذب شد. همچنین در آبان ۱۴۰۴، وزارت نیرو از اجرای دو طرح تغذیه مصنوعی در البرز و دشت تهران‌ـ‌کرج خبر داده بود. انتقال آب طالقان نیز از جمله طرح‌های پیش‌بینی‌شده برای کاهش فشار بر منابع محلی است.

با این حال، منطقه همچنان برای تأمین بخشی از نیازهای آبی به منابع انتقالی، از جمله آب سد کرج و پساب تصفیه‌خانه فیروزبهرام، وابسته است. به‌گفته کلانتری، بخشی از پساب در فصل سرد به بسترهای طبیعی و رودخانه‌های فصلی هدایت می‌شود تا به تغذیه آبخوان‌ها کمک کند.

توسعه شهری در منطقه کم‌آب

کلانتری توسعه ساخت‌وسازها و افزایش فازهای شهر پرند را از عوامل تشدید فشار بر منابع آب می‌داند. به‌گفته او، تمرکز جمعیتی صدها هزار نفری در منطقه، با نیاز روزانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ لیتر آب برای هر نفر، در شرایطی رخ داده که منابع پایدار محلی پاسخ‌گوی این تقاضا نیستند.

او همچنین درباره خطر گسترش فرونشست در مجاورت خطوط راه‌آهن، دکل‌های انتقال برق فشارقوی و خطوط گاز هشدار داده است.

طرح‌های انتقال آب و تغذیه مصنوعی، بدون کنترل برداشت از آبخوان‌ها، مهار چاه‌های غیرمجاز و هماهنگ‌کردن توسعه شهری با ظرفیت منابع آب، برای حل بحران کافی نخواهند بود.