تداوم تنش میان ایران و آمریکا، همزمان با مذاکره غیر مستقیم در دوحه

خبرگزاری فارس در مورد حمله به یک کشتی باری در دریای عمان چنین گزارش داده است: «یک کشتی باری بامداد صبح امروز [یکشنبه ۱۷ آبان] در آب‌های دریای عمان و در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی درگیر یک حادثه امنیتی شده است؛ هم‌زمان، گارد ملی امارات از نجات ۲۲ نفر از خدمه یک کشتی باری دیگر یا احتمالا همین شناور، پس از وقوع آتش‌سوزی در دریای عمان خبر داده است.»

سپاه پاسداران ایران روز جمعه در بیانیه‌ای اعلام کرد که دو نفتکش در تنگه هرمز و نزدیک آن به مین برخورد کرده و آتش گرفته‌اند، یک روز پس از آنکه تهران ادعا کرد پنج نفتکش دیگر سرنوشت مشابهی داشته‌اند.

تلاش آمریکا برای حفظ سلطه دریایی خود

آمریکا می‌کوشد از طریق اسکورت کردن کشتی‌ها تنگه هرمز را باز نگه دارد و کشتی‌رانی در خلیج فارس و دریای عمان را زیر کنترل خود قرار دهد. به گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) و دیگر نهادهای بین‌المللی دریانوردی با وجود  این تلاش‌ها، تردد تجاری در تنگه هرمز در پایین‌ترین سطح تاریخی خود (ترددهای تک‌رقمی یا به ندرت دورقمی در روز) باقی مانده است. حمله اخیر به نفتکش Velos Sapphire و کشته شدن خدمه در حوادثی نظیر لنج MSV Al Jusufi، تلفات دریانوردان غیرنظامی را افزایش داده است.

داده‌های رهگیری نشان می‌دهند کانال جنوبی تنگه (مسیر سنتی تردد دریانوردی بین‌المللی) بیشترین سهم اصابت پرتابه‌ها و برخورد با مین‌های دریایی را داشته و بخش عمده‌ای از ۶۳ حمله موشکی/پهپادی ثبت‌شده اخیر در این آبراه متمرکز بوده است.

آمریکا علاوه بر حضور به صورت اسکورت کشتی‌ها و  مقابله با عبور تانکرهای ایرانی به حملات خود به مواضعی در جنوب ایران به صورتی ناپیوسته ادامه می‌دهد. جزیره قشم از هدف‌های ثابت حملات آمریکاست.  تأسیسات راداری و پدافند هوایی  در جزیره قشم در روزهای اخیر باز هدف موشک‌های ارتش آمریکا هدف قرار گرفته‌اند. واشنگتن این اقدام را واکنشی «دفاعی» به شلیک سامانه‌های ایرانی به سمت پرنده‌های شناسایی آمریکایی توصیف کرده است.

از سوی دیگر پدافند هوایی سپاه پاسداران اعلام کرده که طی روزهای اخیر پهپادهای MQ-1 و MQ-9 Reaper ارتش آمریکا را که در حال گشت‌زنی در حریم آب‌های منطقه بودند رهگیری یا ساقط کرده است.

نظام «مجوز تردد»

نهاد ایرانی متولی نظارت بر تنگه هرمز، فهرست شناورهای ممنوع‌الورود را به بیش از ۲۴۰ فروند رسانده که علاوه بر ناوگان شرکت سینوکور کره جنوبی، نفتکش‌های وابسته به شرکت‌های دولتی مانند KOTC کویت و بحری عربستان را نیز شامل می‌شود.

کشتی‌هایی که مایل به تردد بدون خطر توقیف هستند، ملزم به خاموش نکردن فرستنده AIS، ثبت بار خود و در مواردی پرداخت مبالغی تحت عنوان هزینه‌های ایمنی و ناوبری (بین ۱۵۰ هزار تا ۲ میلیون دلار بسته به میزان بار) شده‌اند.

«مرکز هماهنگی عملیات بشردوستانه» (HOCC) وابسته به انصارالله یمن نیز اقدام مشابهی را در باب‌المندب به اجرا گذاشته و نظام «مجوز تردد» را برای کشتی‌های عبوری به دریای سرخ اجباری کرده است.

در دوحه: مذاکره برای تداوم مذاکره

در رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها در مورد تنش جنگی میان آمریکا و ایران دو موضوع ثابت وجود دارد، آیا آمریکا و اسرائیل دوباره حمله خواهند کرد، و آیا امکان آن وجود دارد که از طریق مذاکرات دوحه چشم‌اندازی برای تنش‌زدایی گشوده شود.

تحلیل‌ها در مورد امکان جنگ دوباره به موضوع تحول‌های سیاسی در آمریکا و اسرائیل پس از انتخابات اخیر از دو زاویه می‌پردازند. یک دسته می‌گویند که دست دولت‌های این دو کشور برای یک اقدام نظامی دیگر بسته شده است؛ دسته دیگر می‌گویند درست به خاطر اینکه ترامپ و نتانیاهو در تنگنا قرار گرفته‌اند، تمایل به جنگ دارند.

در ضمن گمانه‌زنی در این دو جهت، نظرها به دوحه هم دوخته شده است. مذاکرات غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، با میانجی‌گری فعالانه دوحه و هماهنگی شرکای منطقه‌ای، در حال پیگیری است تا شاید مسیری برای خروج از بن‌بست کنونی پیدا شود.

گزارش‌های منابع خبری حاکی از آن است که میانجی‌گران قطری بسته‌ای پیشنهادی شامل طرح‌های مرحله‌ای را روی میز گذاشته‌اند. با این حال، اختلافات ریشه‌ای دو طرف همچنان بر روند گفتگوها سایه افکنده است: تهران بر اجرای پیش‌شرط‌هایی نظیر رفع موانع و محاصره‌های دریایی و آزادی دارایی‌های مسدودشده پیش از ورود به بحث هسته‌ای تأکید دارد. در مقابل، واشنگتن اصرار دارد که پرونده هسته‌ای ایران باید از همان گام نخست در دستور کار اصلی مذاکرات قرار گیرد.  گفته می‌شود که میانجی‌گران قطری با اشاره به دشواری دستیابی به توافق بی‌نقص، طرفین را به پذیرش یک تفاهم کاربردی و مصلحتی فراخواند‌ه‌اند.

در حال حاضر آنچه عملاً در دوحه جریان دارد، تلاش برای تداوم مذاکره است، یعنی اینکه رشته دیپلماسی پاره نشود.