ترامپ از رایزنی با رهبران چین و روسیه برای پایان جنگ با ایران خبر داد ـ تداوم بن‌بست دیپلماتیک

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرد که انتظار دارد هفته آینده در حاشیه نشست سران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) در شهر شنژن چین، با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار و درباره موضوعات مختلف، از جمله خلع سلاح هسته‌ای و جنگ با ایران، گفت‌وگو کند.

ترامپ در گفت‌وگو با خبرنگاران در وست‌پالم‌بیچ فلوریدا گفت: «فکر می‌کنم یکی از دیدارها با رئیس‌جمهور پوتین و رئیس‌جمهور شی خواهد بود و این دیدار جالبی خواهد بود.» او افزود که در این مذاکرات درباره مسائل متعددی، از جمله تلاش برای پایان دادن به جنگ با ایران، صحبت خواهد کرد.

رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شد واشنگتن در مسیر پایان دادن به جنگ موفق عمل می‌کند و این موفقیت را به اعمال فشار اقتصادی و محدود کردن مسیرهای تأمین کالا نسبت داد.

ترامپ گفت عملیات موسوم به «دروازه آهنین» (Iron Gate) با هدف مختل کردن مسیرهای زمینی تأمین کالا در ایران آغاز شده است. به‌گفته او، در چارچوب این عملیات، ورود کالا از مسیر زمینی متوقف شده و محاصره دریایی نیز مانع ورود کالا از طریق آب‌ها می‌شود.

نشست سالانه اپک که در سال ۱۹۸۹ تأسیس شده، ۲۱ عضو از جمله آمریکا، چین، روسیه، ژاپن، کانادا و استرالیا دارد و رهبران کشورهای عضو هر سال در آن گرد هم می‌آیند.

افزایش تحرکات دیپلماتیک چین

هم‌زمان با اظهارات ترامپ درباره احتمال رایزنی با رهبران چین و روسیه، پکن نیز تلاش‌های دیپلماتیک خود برای کاهش تنش در خاورمیانه را افزایش داده است.

ژای جون، فرستاده ویژه چین در امور خاورمیانه، در جریان سفر به ایران با علی باقری‌کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، دیدار و گفت‌وگو کرد.

وزارت امور خارجه چین با اعلام این خبر تأکید کرد که پکن آماده است برای پیشبرد روابط دوجانبه و دستیابی به پیشرفت‌های تازه همکاری کند. این وزارتخانه همچنین تصریح کرد که بحران منطقه‌ای از طریق توسل به زور قابل حل‌وفصل نیست.

ژای جون در سفر منطقه‌ای خود از ایران، عمان و عربستان سعودی دیدار می‌کند. این تحرکات در شرایطی صورت می‌گیرد که وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، هفته گذشته نیز با یکی از مقام‌های ارشد امنیتی ایران در پکن دیدار کرده بود. شی جین‌پینگ نیز میزبان هیثم بن طارق، سلطان عمان، در جریان سفر رسمی او به چین بود.

چین بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران و اصلی‌ترین خریدار نفت این کشور به‌شمار می‌رود؛ موضوعی که به تلاش‌های دیپلماتیک پکن در بحران کنونی اهمیت ویژه‌ای می‌بخشد.

دیدار نخست‌وزیر قطر با ترامپ در کاخ سفید

در ادامه تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای، قرار است شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، امروز دوشنبه ۱۸ آبان / ۹ نوامبر در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار کند. بر اساس برنامه اعلام‌شده کاخ سفید، این دیدار پشت درهای بسته برگزار خواهد شد.

این ملاقات در شرایطی انجام می‌شود که قطر همچنان نقش میانجی میان واشنگتن و تهران را بر عهده دارد و برای انتقال پیشنهادها و نزدیک کردن مواضع دو طرف درباره برنامه هسته‌ای ایران و شرایط پایان جنگ تلاش می‌کند.

خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی که نامش فاش نشده، گزارش داده است که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز قرار است با نخست‌وزیر قطر گفت‌وگو کند.

این دیدار پس از آن صورت می‌گیرد که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز یکشنبه اعلام کرد مذاکرات با ایران پیشرفت قابل‌توجهی نداشته و انتظار ندارد در آینده نزدیک گشایشی تعیین‌کننده حاصل شود.

با این حال، ترامپ پیش‌تر گفته بود تا زمانی که در مذاکرات پیشرفتی وجود داشته باشد، احتمال صدور دستور حملات جدید علیه ایران بسیار اندک است.

هشدار مقام ارشد اماراتی درباره تداوم بی‌ثباتی منطقه

انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس‌جمهور امارات متحده عربی نیز روز دوشنبه هشدار داد که منطقه ممکن است با دوره‌ای طولانی از بی‌ثباتی و عدم قطعیت روبه‌رو شود و دستیابی به توافق سیاسی جامع میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ بیش از هشت‌ماهه، دشوار به نظر می‌رسد.

قرقاش در سخنرانی خود در نشست «گفت‌وگوی راهبردی ابوظبی» گفت: «باید خود را برای دوره‌ای طولانی از عدم قطعیت آماده کنیم؛ دوره‌ای که در آن نه حل‌وفصل قاطع بحران و نه برقراری نظمی باثبات در منطقه را نمی‌توان مفروض دانست.»

او تأکید کرد پیامدهای جنگ آمریکا علیه ایران ممکن است برای مدت طولانی باقی بماند و به همین دلیل امارات باید در توانمندی‌های دفاعی، حفظ بازدارندگی معتبر و تقویت همکاری با شرکای امنیتی بین‌المللی خود سرمایه‌گذاری کند.

به‌گفته قرقاش، امارات از همان ابتدا با جنگ آمریکا علیه ایران مخالف بوده است. او پیش‌تر نیز در سخنانی در منامه در ۱۰ آبان / یکم نوامبر گفته بود امارات خود را برای بدترین سناریو آماده می‌کند؛ نگرانی‌ای که به احتمال حمله آمریکا به ایران و واکنش متقابل تهران علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس، مشابه حملات پیشین، مربوط می‌شد.

قرقاش روز دوشنبه همچنین بر ضرورت تداوم تعاملات دیپلماتیک امارات با ایران و دیگر شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی تأکید کرد. او افزود برخی از این تعاملات در کوتاه‌مدت ممکن است به ضرورت، ماهیتی عمل‌گرایانه و مبتنی بر ملاحظات موردی داشته باشند.

این مقام اماراتی در عین حال گفت جنگ اخیر اهمیت همکاری‌های دفاعی و امنیتی ابوظبی با واشنگتن را نشان داده است. او از فرانسه، اسرائیل، یونان، مصر و هند نیز به‌دلیل آن‌چه «حمایت و همبستگی» این کشورها خواند، قدردانی کرد. به‌گفته او، برخی از این کشورها در مقابله با حملات ایران به امارات در ماه‌های گذشته به این کشور کمک کرده‌اند.

بقایی: پیشنهاد دو روزه ایران همچنان منطقی‌ترین طرح است

در واکنش به تحولات دیپلماتیک و نظامی اخیر، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه در نشست خبری هفتگی خود تأکید کرد که پیشنهاد دو روزه تهران برای مذاکره همچنان منطقی‌ترین، عملیاتی‌ترین و ساختارمندترین طرح موجود برای حل‌وفصل بحران است.

بقایی این پیشنهاد را تجلی «دیپلماسی اقتدار» و اتمام حجتی صریح با طرف آمریکایی توصیف کرد و گفت این طرح نشان می‌دهد که ایران نقشی اساسی در تأمین امنیت و پایداری تنگه هرمز و خلیج فارس دارد.

او افزود: «توافق و گشایش امنیتی در خلیج فارس به تصمیم خردمندانه آمریکا و درک پیام داخلی جامعه این کشور بستگی دارد.» به‌گفته سخنگوی وزارت خارجه، بازگشت امنیت به مسیرهای انتقال انرژی در جهان مستلزم اراده سیاسی واقعی طرف مقابل برای خروج از بن‌بستی است که در نتیجه تجاوز نظامی ایجاد شده است.

بقایی همچنین با اشاره به تحولات سیاسی داخلی آمریکا گفت اعتراف مقام‌های این کشور به نارضایتی افکار عمومی از جنگ علیه ایران نشان‌دهنده پیامدهای سیاسی و اجتماعی این درگیری در ایالات متحده آمریکا است. او مدعی شد اگر ایران از توان مقاومت و تاب‌آوری برخوردار نبود، دولت آمریکا می‌توانست جنگ را به‌عنوان یک پیروزی به افکار عمومی خود معرفی کند.

سخنگوی وزارت خارجه ایران با اشاره به سابقه پنجاه ‌ساله روابط تهران با دو جریان اصلی سیاسی آمریکا، تأکید کرد که تبعیت دولت آمریکا از خواسته‌های اسرائیل می‌تواند برای واشنگتن و کل منطقه پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد.

حملات شبانه آمریکا به قشم

در تحولی دیگر، احمد نافعی، معاون استاندار هرمزگان، اعلام کرد نیروهای آمریکایی در حملات شب گذشته به جزیره قشم، مناطقی خارج از محدوده‌های مسکونی و تجاری را هدف قرار داده‌اند.

او به صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت این حملات هیچ‌گونه خسارتی به زیرساخت‌های حیاتی و خدماتی جزیره وارد نکرده است.

نافعی همچنین با تأکید بر این‌که وضعیت قشم تحت کنترل قرار دارد، افزود تمامی دستگاه‌های امدادی، خدماتی و اجرایی در حالت آماده‌باش کامل هستند.

پیش‌تر رسانه‌های دولتی ایران گزارش داده بودند که نیروهای آمریکایی شامگاه یکشنبه به سمت مناطقی در جزیره قشم «پرتابه‌هایی» شلیک کرده‌اند و دست‌کم چهار انفجار در این جزیره رخ داده است.

سپاه: انتقال نفت از مسیر جنوبی تنگه هرمز متوقف شده است

در ادامه تحولات نظامی در خلیج فارس، یک مقام نیروی دریایی سپاه پاسداران مدعی شد جریان انتقال نفت از مسیر جنوبی تنگه هرمز، که در آن انتقال محموله‌ها از یک کشتی به کشتی دیگر با اسکورت نیروی دریایی آمریکا انجام می‌شود، به‌طور کامل متوقف شده است.

این مقام که نامش اعلام نشده، به صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت پس از انهدام سامانه‌های کمک‌ناوبری دشمن در صخره‌های جنوبی تنگه هرمز، هیچ شناور متخلفی نتوانسته است شب گذشته وارد مسیر غیرقانونی مورد اشاره ایران شود و انتقال نفت از این مسیر به‌طور کامل متوقف شده است.

ایران پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل، تنگه هرمز را بست و اعلام کرد کشتی‌ها باید از مسیری که تهران تعیین کرده است عبور کنند. در مقابل، کشورهای حاشیه خلیج فارس برای انتقال نفت و گاز خود به انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها در دریا، با اسکورت نیروی دریایی آمریکا، روی آورده‌اند؛ اقدامی که با حملات ایران به شناورهایی که از نظر تهران متخلف محسوب می‌شوند، روبه‌رو شده است. شمار این حملات در ماه اکتبر به بالاترین میزان خود رسید.

ثبات نسبی قیمت نفت

در بازارهای جهانی انرژی، قیمت نفت پس از اظهارات ترامپ مبنی بر تمایل نداشتن به تشدید جنگ با ایران، تغییرات محدودی را تجربه کرد.

بر اساس گزارش‌های بازار، تا ساعت ۰۴:۲۷ بامداد دوشنبه به وقت گرینویچ، قیمت نفت خام برنت با افزایش سه سنتی به ۹۸ دلار و ۳۵ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد نیم‌درصدی، ۹۱ دلار و ۳۰ سنت معامله شد.

این تغییرات محدود پس از آن رخ داد که قیمت نفت برنت در هفته گذشته حدود ۱۶ درصد کاهش یافت؛ افتی که از زمان آغاز همه‌گیری کووید-۱۹ تاکنون، شدیدترین کاهش هفتگی آن به‌شمار می‌رود.

سوگاندها ساچدوا، بنیان‌گذار شرکت اس‌اس ولث‌استریت، در گفت‌وگو با رویترز گفت با وجود خوش‌بینی اخیر نسبت به احتمال دستیابی به پیشرفت دیپلماتیک، ریسک‌های ژئوپلیتیکی همچنان بالاست و احتمال ازسرگیری تشدید نظامی را نمی‌توان منتفی دانست.

او افزود بازارها ظاهراً سناریویی نسبتاً خوش‌بینانه از کاهش تنش‌ها را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند، در حالی که هنوز توافق جامعی میان واشنگتن و تهران حاصل نشده است.

ترامپ پیش‌تر در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس گفته بود به‌دنبال تشدید جنگ با ایران نیست؛ اظهاراتی که در کنار ادامه محاصره، حملات نظامی و تحرکات دیپلماتیک، همچنان تصویری متناقض از چشم‌انداز پایان بحران ارائه می‌دهد.