ترامپ: محاصره دریایی و زمینی ایران ادامه می‌یابد ـ هگست در آستانه استیضاح
دونالد ترامپ پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر اعلام کرد که جنگ با ایران از نظر نظامی عملاً پایان یافته است، اما آمریکا به محاصره دریایی ایران ادامه می‌دهد و با اجرای عملیات «دروازه آهنین»، محدودیت‌های تجاری را به مسیرهای زمینی نیز گسترش می‌دهد. ترامپ مدعی شد کشورهای عربی منطقه خواهان حفظ وضعیت موجود هستند. هم‌زمان، عباس عراقچی گزارش‌ها درباره احتمال دیدار جی‌دی ونس و محسن رضایی را تکذیب کرد و در واشنگتن، توماس مسی، نماینده جمهوری‌خواه کنگره، طرح استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ (دفاع) آمریکا، را به دلیل عملکردش در جنگ ایران و دیگر عملیات نظامی دولت ترامپ ارائه داد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا ـ عکس از خبرگزاری فرانسه
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دوشنبه شب ۱۸ آبان / ۹ نوامبر پس از دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، در گفت‌وگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت که جنگ با ایران «از نظر نظامی عملاً پایان یافته است» اما واشنگتن قصد ندارد فشار بر تهران را متوقف کند. او از ادامه محاصره دریایی ایران و اجرای عملیات موسوم به «دروازه آهنین» در مسیرهای زمینی خبر داد.
ترامپ گفت: «ایران از نظر نظامی عملاً کارش تمام شده است. ما صرفاً وضعیت موجود را حفظ می‌کنیم و این کار را به‌ویژه به درخواست کشورهای همسایه ایران انجام می‌دهیم.»
او در توضیح این وضعیت گفت قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگر کشورهای منطقه ترجیح می‌دهند شرایط کنونی ادامه پیدا کند. ترامپ این شرایط را ادامه محاصره دریایی ایران و اجرای عملیات جدید «دروازه آهنین» در مسیرهای زمینی توصیف کرد. او محاصره دریایی را بزرگ‌ترین محاصره در تاریخ آمریکا و احتمالاً جهان خواند و مدعی شد که طی ماه‌های گذشته هیچ محموله‌ای از آن عبور نکرده است؛ وضعیتی که به‌گفته او، فشار سنگینی بر ایران وارد کرده است.
ترامپ درباره ادامه این اقدامات گفت: «ما به این روند ادامه می‌دهیم. بزرگ‌ترین محاصره نظامی که تاکنون داشته‌ایم برقرار است. عملیات جدید دروازه آهنین را نیز آغاز کرده‌ایم که مربوط به خشکی است؛ بنابراین ایران هم از طریق زمین و هم از طریق دریا تحت محاصره قرار دارد و ما کار را پیش خواهیم برد.»
او همچنین گفت با وجود پیشرفت‌های احتمالی در مسیر دیپلماسی، نیروهای آمریکایی برای هرگونه تحول تازه آماده‌اند و در صورت تغییر شرایط، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود. ترامپ پیش‌تر نیز گفته بود که در صورت پیشرفت مذاکرات و دستیابی به توافقی قوی، ازسرگیری حملات گسترده بسیار بعید خواهد بود؛ با این حال، هشدار داده بود که در صورت ازسرگیری عملیات نظامی، آمریکا اهداف زیرساختی مشخصی، از جمله ۳۸ پل، را شناسایی کرده است.
در حال حاضر نیز نشانه‌ای از کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه دیده نمی‌شود. هزاران نیروی آمریکایی که به آب‌های اطراف ایران منتقل شده‌اند، همچنان در منطقه مستقر هستند و محاصره دریایی بنادر ایران نیز ادامه دارد.
در همین حال، ارتش آمریکا طی هفته گذشته دست‌کم دو بار حملات محدودی علیه ایران، از جمله علیه سامانه‌های پدافند هوایی، انجام داده است. همچنین نیروهای آمریکایی روز شنبه به یک کشتی تجاری که به‌گفته واشنگتن قصد عبور از محاصره دریایی بنادر ایران را داشت، شلیک کردند و آن را از کار انداختند.
ترامپ روز یکشنبه نیز در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان گفته بود در صورت پیشرفت مذاکرات و دستیابی به توافقی قوی با ایران، ازسرگیری حملات بسیار بعید خواهد بود.
شروط تهران و تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای
در سوی دیگر، تهران همچنان بر شروط خود برای ورود به مذاکرات هسته‌ای تأکید دارد. از جمله مطالبات اعلام‌شده ایران، پایان محاصره دریایی بنادر کشور، لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پرداخت غرامت بابت خسارت‌های جنگ و پایان دادن به درگیری‌ها در منطقه، از جمله عملیات نظامی اسرائیل در لبنان است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز گذشته در واکنش به مواضع اخیر واشنگتن در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که جنگ علیه ایران به دولت آمریکا آسیب جدی وارد کرده است. او واشنگتن را به انتشار خبرهای نادرست درباره مذاکرات متهم کرد و خواستار پذیرش هفت شرط اعلام‌شده از سوی تهران شد. رضایی خطاب به مقام‌های آمریکایی نوشت: «زمان آن رسیده که در برابر هفت شرطی که ایران بارها اعلام کرده است، تسلیم شوید.»
در همین حال، تحرکات دیپلماتیک ترکیه و قطر برای جلوگیری از ازسرگیری حملات نظامی ادامه دارد. ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، روز دوشنبه اعلام کرد که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور این کشور، روز شنبه در تماس تلفنی با دونالد ترامپ از او خواسته است حملات تازه‌ای علیه ایران انجام ندهد. کالین هشدار داد که هرگونه حمله جدید می‌تواند منطقه را وارد مرحله تازه‌ای از خشونت و درگیری کند و حتی یک حادثه محدود نیز ممکن است آتش جنگ منطقه‌ای را دوباره شعله‌ور سازد.
به‌گفته رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، آنکارا و دیگر میانجی‌های منطقه‌ای در حال تلاش برای دستیابی به توافقی هفت‌بندی میان تهران و واشنگتن هستند. بر اساس توضیحات او، در چارچوب این پیشنهاد، تحریم‌های ایران کاهش می‌یابد و تهران به دارایی‌های مسدودشده خود دسترسی پیدا می‌کند. در مقابل، ایران متعهد می‌شود به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نباشد و برای آغاز مذاکرات جداگانه درباره برنامه هسته‌ای خود با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی وارد تعامل شود.
از سوی دیگر، دو مقام دولتی خاورمیانه که به‌دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته‌اند که مقام‌های قطری هفته گذشته پیشنهادهایی درباره برنامه هسته‌ای ایران ارائه کرده‌اند. کاخ سفید درباره این پیشنهادها اظهارنظری نکرده است، هرچند ترامپ پیش‌تر به وجود مذاکرات غیرمستقیم با تهران اشاره کرده بود.
تکذیب دیدار ونس و محسن رضایی
هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره احتمال برگزاری دیدار میان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و محسن رضایی در قطر منتشر شد. رئیس سازمان اطلاعات ترکیه از برنامه‌ریزی قطر برای میزبانی چنین دیداری در هفته آینده خبر داده بود. با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز گذشته این گزارش‌ها را رد کرد و گفت هیچ برنامه‌ای برای دیدار میان ونس و رضایی وجود ندارد و خبرهای منتشرشده در این زمینه بی‌اساس است.
عراقچی همچنین با اشاره به تحولات دیپلماتیک اخیر و نتایج انتخابات آمریکا گفت دولت ترامپ باید پیش‌تر از این متوجه می‌شد که جنگ با ایران به اهداف مورد نظر واشنگتن منجر نشده است. او افزود که جنگ نظامی و افزایش فشارهای اقتصادی و تحریمی راه حل پایان دادن به بحران نیست و تنها مسیر ممکن، دیپلماسی مبتنی بر احترام متقابل و توجه به مطالبات ایران است. به‌گفته او، پیشنهادهای تهران که در قالب یک طرح دوصفحه‌ای ارائه شده، همچنان روی میز قرار دارد.
فشار سیاسی بر دولت ترامپ و احتمال استیضاح وزیر جنگ
تحولات جنگ ایران در داخل آمریکا نیز به بحران سیاسی تازه‌ای برای دولت ترامپ تبدیل شده است. حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته هر دو مجلس کنگره را به دموکرات‌ها واگذار کرد. نارضایتی عمومی از جنگ هشت‌ماهه با ایران و پیامدهای اقتصادی آن، به‌ویژه افزایش قیمت سوخت و تأثیر آن بر بخش‌های مختلف اقتصاد جهانی، از عوامل مؤثر در این شکست انتخاباتی ارزیابی شده است.
در همین چارچوب، توماس مسی، نماینده جمهوری‌خواه ایالت کنتاکی، روز دوشنبه طرحی را برای استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ (دفاع) آمریکا، ارائه کرد. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که هگست با انتقادهای گسترده درباره نحوه مدیریت جنگ ایران و دیگر عملیات نظامی دولت ترامپ روبه‌رو است.
طرح استیضاح افزون بر عملکرد هگست در جنگ ایران، به نقش او در عملیات نظامی آمریکا علیه حوثی‌ها در یمن و همچنین اقدامات نظامی مرتبط با ونزوئلا اشاره دارد. مسی اقدامات وزیر جنگ را مصداق «جرائم سنگین و تخلفات مهم» دانسته و گفته است که عملکرد او در رأس پنتاگون مستوجب استیضاح است. احتمال دارد مجلس نمایندگان تا اواسط هفته درباره این طرح رأی‌گیری کند، هرچند سرنوشت آن هنوز مشخص نیست.
هگست قرار است روز سه‌شنبه نخستین نشست خبری خود را در پنتاگون پس از شش ماه برگزار کند. او اعلام کرده که بخش مهمی از این نشست به پاسخگویی درباره تلاش برای استیضاح اختصاص خواهد داشت. وزیر جنگ آمریکا در روزهای اخیر نیز در شبکه‌های اجتماعی از عملکرد خود و تصمیمات نظامی ترامپ دفاع کرده و مخالفانش را به داشتن انگیزه‌های سیاسی متهم کرده است.
او روز دوشنبه گفت مخالفان دولت ممکن است اختلاف‌نظرهای جدی درباره سیاست‌های نظامی داشته باشند، اما این اختلاف‌ها را نباید به معنای شکست عملیات نظامی آمریکا تلقی کرد. هگست همچنین اعلام کرد آماده است درباره اقدامات نظامی دولت ترامپ در هر سطحی پاسخگو باشد. در مقابل، شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، اعلام کرد که هگست با وجود تهدیدهای مربوط به استیضاح، قصد دارد تا پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ در سمت خود باقی بماند.
ترامپ نیز از وزیر جنگ خود حمایت کرده و به عملیات نظامی آمریکا علیه ایران و عملیات ژانویه برای ربودن نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور وقت ونزوئلا، استناد کرده است. او مدعی است که عملیات نظامی آمریکا توان دریایی و هوایی ایران را به‌شدت نابود کرده است؛ با این حال، ایران در طول بیش از هشت ماه جنگ همچنان توانسته حملاتی علیه پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه انجام دهد و با ایجاد اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، بر بازار جهانی نفت تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، پیت هگست پیش‌تر گفته بود تصمیم درباره مراحل بعدی جنگ، از جمله پایان دادن به عملیات نظامی و نظارت بر مواد هسته‌ای ایران، در اختیار شخص ترامپ است. او حتی احتمال داده بود که واشنگتن به تهران اعلام کند عملیات نظامی را متوقف می‌کند، اما جابه‌جایی مواد هسته‌ای ایران را زیر نظر خواهد گرفت.
منتقدان دولت ترامپ معتقدند آغاز جنگ بدون مجوز قانونی کافی صورت گرفته و دولت با نقض قانون اختیارات جنگی، اختیارات کنگره در زمینه اعلام جنگ را نادیده گرفته است. به این ترتیب، هم‌زمان با ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید درگیری، پیامدهای سیاسی و حقوقی جنگ نیز در واشنگتن ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است.
نظرها
نظری وجود ندارد.