عراق در میانه فشارهای آمریکا گذرگاه مرزی مندلی با ایران را بست و گذرگاه الشیب را باز کرد

عراق سه‌شنبه ۱۹ آبان / ۱۰ نوامبر اعلام کرد که گذرگاه مرزی مندلی واقع در مرز ایران در استان دیاله را به‌طور موقت به‌دلیل انجام «تعمیرات» تعطیل خواهد کرد. هم‌زمان، بغداد تصمیم گرفت گذرگاه مرزی الشیب با ایران را پس از چند هفته تعطیلی بازگشایی کند.

این تصمیم‌ها در شرایطی اتخاذ شده‌اند که فشارهای آمریکا بر بغداد برای بستن بیشتر گذرگاه‌های زمینی با ایران افزایش یافته است. واشنگتن در چارچوب تلاش‌های خود برای تشدید فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی، خواهان محدود کردن مسیرهای تجاری و مبادلات مرزی دو کشور است.

کاخ سفید اعلام کرده است که «دروازه آهنین»ی را به روی ایران بسته که دارای «قدرت و اثرگذاری کامل» است و به‌گفته دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا ورود و خروج کالا به ایران را به‌شدت محدود کرده است.

عمر الوائلی، رئیس سازمان گذرگاه‌های مرزی عراق، در بیانیه‌ای که خبرگزاری رسمی عراق (INA) منتشر کرد، گفت گذرگاه مندلی که در سمت ایران با نام سومار شناخته می‌شود، از روز جمعه به‌طور موقت تعطیل خواهد شد تا اقدامات فنی، تعمیرات و به‌روزرسانی‌های لازم در آن انجام شود. او به‌ویژه به ضرورت آماده‌سازی این گذرگاه در آستانه فصل بارندگی اشاره کرد.

به‌گفته الوائلی، هدف از تعطیلی این گذرگاه، رسیدگی به نیازهای زیرساختی و عملیاتی، از جمله مشکلات ناشی از شرایط جوی است که ممکن است رفت‌وآمد خودروها و فعالیت‌های مرزی را مختل کند.

او افزود تاریخ بازگشایی گذرگاه پس از تکمیل اقدامات و عملیات مورد نیاز اعلام خواهد شد.

رئیس سازمان گذرگاه‌های مرزی عراق همچنین اعلام کرد گذرگاه الشیب که استان میسان عراق را به استان خوزستان ایران متصل می‌کند و در سمت ایران چذابه نامیده می‌شود، روز سه‌شنبه ساعت هشت صبح به‌وقت محلی بازگشایی شد. به‌گفته او، اقدامات و الزامات فنی لازم برای ازسرگیری فعالیت این گذرگاه تکمیل شده است.

الوائلی گفت تمهیدات انجام‌شده امکان تردد روان مسافران و جابه‌جایی کالاها را فراهم می‌کند و به تسهیل تجارت میان عراق و ایران کمک خواهد کرد.

این اعلام در شرایطی صورت می‌گیرد که مدیریت گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران به موضوعی بحث‌برانگیز تبدیل شده است. پس از آن‌که فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق، فاش کرد واشنگتن رسماً از بغداد خواسته است همه گذرگاه‌های مرزی میان دو کشور، به‌جز دو گذرگاه را تعطیل کند، پرسش‌هایی درباره ماهیت این محدودیت‌ها مطرح شده است: آیا این اقدامات ناشی از ملاحظات امنیتی و فنی است یا در اصل تحت تأثیر فشار اقتصادی آمریکا بر تهران قرار دارد؟

فواد حسین در مصاحبه‌ای با شبکه الجزیره که روز یکشنبه منتشر شد، گفت وزارت خزانه‌داری آمریکا از بغداد خواسته است تنها دو گذرگاه میان عراق و ایران فعال باقی بماند؛ یکی در اقلیم کردستان و دیگری در نقطه‌ای دیگر از عراق.

حسین گفت: «گذرگاه‌های رسمی و غیررسمی زیادی میان عراق و ایران وجود دارد و بستن همه آن‌ها دشوار است و بر اقتصاد ما تأثیر می‌گذارد.»

او افزود واشنگتن همچنان برای تعطیلی این گذرگاه‌ها فشار وارد می‌کند و بغداد در حال مذاکره با مقام‌های آمریکایی درباره این درخواست است.

وزیر امور خارجه عراق همچنین گفت حجم مبادلات تجاری سالانه میان عراق و ایران معمولاً بین ۱۵ تا ۱۸ میلیارد دلار است که حدود چهار میلیارد دلار آن به واردات گاز طبیعی ایران اختصاص دارد.

هنوز مشخص نیست که بازگشایی روز سه‌شنبه گذرگاه الشیب یا تعطیلی برنامه‌ریزی‌شده گذرگاه مندلی ارتباطی با درخواست آمریکا داشته است یا خیر. مقام‌های عراقی هر دو تصمیم را با ضرورت‌های فنی و عملیاتی توجیه کرده‌اند.

گذرگاه الشیب ۲۹ مهر / ۲۱ اکتبر تعطیل شد. بغداد در آن زمان، نبود آمادگی کافی فنی و لجستیکی را دلیل این تصمیم اعلام کرده بود.

تعطیلی این گذرگاه به اعتراض رانندگان کامیون و بازرگان‌ها در استان میسان انجامید. معترضان از افزایش قیمت کالاها و اختلال در فعالیت‌های تجاری شکایت داشتند.

مصطفی دعیر محمدوی، رئیس شورای استان میسان، تهدید کرد در صورت باز نشدن گذرگاه الشیب، «نافرمانی مدنی» در پیش خواهد گرفت و جاده‌های ارتباطی این استان با دیگر مناطق عراق را مسدود خواهد کرد.

پس از آن، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، دستور تحقیق درباره محمدوی را صادر کرد. همچنین دادگاهی در عراق به‌دنبال شکایت دفتر نخست‌وزیری، حکم بازداشت او را صادر کرد. محمدوی در پی این حکم برای مدت کوتاهی بازداشت شد.

عمر الوائلی روز یکشنبه در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی دجله عراق گفت اقدامات سخت‌گیرانه‌ای با پشتیبانی دستگاه قضایی در گذرگاه‌های مرزی در حال اجراست تا با قاچاق، جعل اسناد، تخلفات و سوءاستفاده از اموال عمومی مقابله شود.

او مدعی شد که اجرای این اقدامات به افزایش درآمدهای دولت و بهبود نظارت و کنترل حکومت بر تأسیسات مرزی کمک کرده است.

پس از افشای درخواست‌های واشنگتن از سوی وزیر خارجه عراق، مناقشه بر سر این موضوع شدت گرفت.

روز یکشنبه، فراکسیون پارلمانی وابسته به سازمان بدر، از گروه‌های نزدیک به جمهوری اسلامی ایران، آن‌چه را «دخالت آمریکا» در سیاست‌های مرزی عراق توصیف کرد، رد کرد و خواستار بازگشایی گذرگاه‌های مرزی با ایران شد.

فراکسیون صادقون، وابسته به گروه عصائب اهل‌الحق، نیز خواستار توضیح درباره تعطیلی گذرگاه الشیب شد. این فراکسیون با اشاره به تفاوت میان توجیهات فنی دولت عراق و اذعان وزیر خارجه به وجود فشارهای آمریکا، درباره دلایل واقعی این تصمیم پرسش‌هایی مطرح کرد.

این فراکسیون همچنین خواستار ارائه جدول زمانی مشخص برای بازگشایی گذرگاه و پرداخت غرامت به بازرگان‌ها و ساکنانی شد که از محدودیت‌های اعمال‌شده آسیب دیده‌اند.

خبرگزاری تسنیم نیز به‌نقل از عبدالله احمد الدلیمی، نماینده پارلمان عراق، گزارش داد که تام باراک، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، در جریان سفر اخیر خود به بغداد، دولت علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق را برای اتخاذ مجموعه‌ای از اقدامات با هدف محدود کردن روابط اقتصادی و سیاسی عراق با ایران تحت فشار قرار داده است.

به‌گفته الدلیمی، باراک از دولت عراق خواسته است تمامی گذرگاه‌های مرزی میان دو کشور را مسدود کند، روابط تهران و بغداد را قطع کند و واردات کالا از ایران را متوقف سازد. او همچنین مدعی شده است که نماینده ویژه ترامپ خواستار تغییر مسیر مبادلات تجاری عراق و گسترش روابط اقتصادی این کشور با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس شده است.

این تحولات هم‌زمان با کارزار گسترده‌تر آمریکا برای محدود کردن تجارت فرامرزی ایران و شبکه‌های تأمین و تدارکاتی این کشور رخ می‌دهد.

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) روز شنبه از تشکیل واحد جدیدی به نام «گروه ویژه دروازه آهنین» (Task Force Iron Gate) خبر داد. مأموریت این واحد هماهنگ‌سازی تلاش‌ها برای مختل کردن انتقال تسلیحات پیشرفته، فن‌آوری‌های دومنظوره، مواد مشمول تحریم و درآمدهای غیرقانونی از طریق مرزهای زمینی ایران و دریای خزر اعلام شده است.

سپاه پاسداران روز یکشنبه این اقدام آمریکا را محکوم کرد و تأکید کرد تهران تمهیدات لازم را برای تداوم تجارت با کشورهای همسایه در نظر گرفته است و اقدامات آمریکا نخواهد توانست اقتصاد ایران را فلج کند.

در دو روز اخیر نیز خبرهایی از سفرهای فوری و پنهانی علی الزیدی به ایران و سپس واشنگتن منتشر شد که در آن‌ها گفته می‌شد که الزیدی پیام‌های دو طرف درباره جنگ و مذاکره را ردوبدل کرد.