ظهور نوع تازه‌ای از روابط در جهان انسانی: دلبستگی به هوش مصنوعی و مسئولیت اجتماعی سازندگان

گسترش هوش مصنوعی در زندگی روزمرهٔ انسان‌ها، ما را با پرسش‌هایی روبه‌رو کرده است که پاسخ به آن‌ها تنها در حوزهٔ فناوری یا روان‌شناسی قرار نمی‌گیرد. یکی از مهم‌ترین این پرسش‌ها به ماهیت روابط اجتماعی مربوط می‌شود: آیا ممکن است انسان با پدیده‌ای که انسان نیست، رابطه‌ای برقرار کند که برای او معنای عاطفی داشته باشد؟ آیا احساس صمیمیت و دلبستگی به هوش مصنوعی را می‌توان نوع تازه‌ای از رابطه در جهان انسانی دانست؟ و اگر چنین تجربه‌ای شکل بگیرد، مسئولیت اجتماعی شرکت‌هایی که این فناوری را طراحی و اداره می‌کنند چیست؟ این پرسش‌ها از آن جهت اهمیت دارند که هوش مصنوعی به‌تدریج از حوزهٔ فعالیت‌های تخصصی فراتر رفته و وارد زندگی روزمرهٔ انسان‌ها شده است. بسیاری از افراد دیگر صرفاً برای یافتن اطلاعات یا انجام کارهای مشخص به این سامانه‌ها مراجعه نمی‌کنند، بلکه دربارهٔ مسائل شخصی، نگرانی‌های روزمره، روابط خانوادگی، تجربه‌های عاطفی و حتی پرسش‌های مربوط به معنای زندگی نیز با آن‌ها گفت‌وگو می‌کنند. در چنین شرایطی، مرز میان استفاده از یک ابزار و تجربهٔ نوعی همراهی پیچیده‌تر می‌شود.

تاریخ زندگی اجتماعی انسان، تاریخ دگرگونی شکل‌های ارتباط و تعلق نیز بوده است. از نامه‌نگاری و تلفن گرفته تا اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، فناوری همواره بر شیوه‌های ارتباط انسان‌ها تأثیر گذاشته است. بااین‌حال، هوش مصنوعیِ گفت‌وگویی ویژگی متفاوتی دارد. در بسیاری از فناوری‌های ارتباطی پیشین، انسان از طریق ابزار با انسان دیگری ارتباط برقرار می‌کرد، اما در هوش مصنوعیِ گفت‌وگویی، خودِ سامانه به طرف گفت‌وگو تبدیل می‌شود. انسان می‌تواند ساعت‌ها با آن صحبت کند، پرسش‌های علمی مطرح کند، دربارهٔ مسائل شخصی خود سخن بگوید، نگرانی‌هایش را بیان کند و حتی از شوخی و گفت‌وگوی صمیمانه با آن لذت ببرد. این ویژگی باعث می‌شود که هوش مصنوعی در تجربهٔ برخی کاربران، دیگر صرفاً وسیله‌ای برای انجام کار نباشد، بلکه به حضوری آشنا در زندگی روزمره تبدیل شود. البته این وضعیت به معنای آن نیست که سامانه دارای شخصیت یا احساس انسانی است. مسئلهٔ جامعه‌شناختی دقیقاً در همین فاصله میان ماهیت فنی سامانه و معنایی قرار دارد که انسان در جریان تعامل به آن می‌بخشد.

انسان موجودی معنابخش است و رابطهٔ او با جهان پیرامونش تنها بر اساس ویژگی‌های مادی پدیده‌ها شکل نمی‌گیرد. ما فقط به انسان‌های دیگر دلبسته نمی‌شویم. خانه‌ای که سال‌ها در آن زندگی کرده‌ایم، خیابانی که خاطرات کودکی ما را در خود جای داده، کتابی که در روزهای دشوار همراه ما بوده یا شیئی که یادآور عزیزی ازدست‌رفته است، می‌تواند برایمان ارزش عاطفی عمیقی داشته باشد. این ارزش از ویژگی‌های مادی آن پدیده ناشی نمی‌شود، بلکه در جریان زندگی و از خلال خاطرات، تجربه‌ها و معانی انباشته‌شده شکل می‌گیرد. یک خانه ممکن است برای خریدار احتمالی تنها ملکی با ارزش اقتصادی مشخص باشد، اما برای کسی که سال‌ها در آن زندگی کرده، بخشی از تاریخ شخصی و احساس تعلق او را تشکیل دهد. از این منظر، دلبستگی به پدیده‌ای غیرانسانی، به‌خودی‌خود نشانهٔ ناتوانی در تشخیص واقعیت نیست. انسان می‌تواند کاملاً آگاه باشد که چیزی فاقد احساس و آگاهی انسانی است، اما همچنان برای آن معنایی عاطفی قائل شود. بنابراین، برای فهم دلبستگی به هوش مصنوعی، نخست باید از این تصور فاصله گرفت که هر نوع احساس نزدیکی به پدیده‌ای غیرانسانی، الزاماً ناشی از اشتباه فرد در شناخت ماهیت آن است.

بااین‌حال، هوش مصنوعی با اشیا و مکان‌هایی که به آن‌ها دلبسته می‌شویم تفاوت مهمی دارد: پاسخ می‌دهد. می‌توان با آن گفت‌وگو کرد، پرسشی را مطرح کرد و در پاسخ، توضیحی متناسب با همان پرسش دریافت کرد. سامانه می‌تواند شیوهٔ بیان فرد را بازتاب دهد، موضوع گفت‌وگو را دنبال کند و در صورت برخورداری از حافظه و دسترسی به اطلاعات گذشته، به موضوعات پیشین بازگردد. همین پاسخ‌گویی می‌تواند احساس شنیده‌شدن و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن ایجاد کند. در روابط انسانی، شنیده‌شدن یکی از عناصر مهم تجربهٔ صمیمیت است. انسان‌ها از خلال گفت‌وگو و واکنش دیگران، بخشی از شناخت خود و جایگاهشان در جهان اجتماعی را شکل می‌دهند. هنگامی که یک سامانهٔ هوش مصنوعی به سخنان فرد با دقت و پیوستگی پاسخ می‌دهد، ممکن است برخی از نشانه‌های چنین تجربه‌ای را بازتولید کند. تفاوت اساسی در این است که پاسخ‌گویی فنی را نمی‌توان معادل فهم، احساس یا تعهد انسانی دانست. بااین‌همه، این تفاوت لزوماً از شدت تجربهٔ عاطفی فرد نمی‌کاهد. احساس حاصل برای انسان می‌تواند واقعی باشد، حتی اگر نتوان آن را نشانهٔ عاطفهٔ متقابل در سوی دیگر دانست.

در اینجا باید میان دو موضوع تمایز گذاشت: ماهیت طرف گفت‌وگو و ماهیت تجربه‌ای که در جریان گفت‌وگو شکل می‌گیرد. ممکن است فرد به‌خوبی بداند که با یک سامانهٔ مصنوعی سخن می‌گوید و درعین‌حال احساس کند که این گفت‌وگو برای او آرامش‌بخش، معنادار یا حتی صمیمانه است. آگاهی عقلانی از ماهیت یک پدیده، تمام ابعاد تجربهٔ عاطفی انسان را تعیین نمی‌کند. ما هنگام تماشای فیلم یا خواندن رمان نیز می‌دانیم که شخصیت‌های داستانی واقعی نیستند، اما ممکن است از سرنوشت آنان متأثر شویم، برایشان اندوهگین شویم یا احساس نزدیکی کنیم. البته هوش مصنوعی با شخصیت داستانی تفاوت دارد، زیرا برخلاف آن می‌تواند به سخنان فرد واکنش نشان دهد و گفت‌وگو را در طول زمان ادامه دهد. این قابلیت تعاملی می‌تواند زمینهٔ شکل‌گیری انتظاراتی را فراهم کند که معمولاً در روابط انسانی تجربه می‌شوند؛ برای مثال، انتظار پاسخ‌گویی، تداوم آشنایی یا حفظ شیوه‌ای مشخص از گفت‌وگو.

همین ویژگی ما را به یکی از مسائل بنیادی این رابطه می‌رساند: نامتقارن‌بودن آن. در روابط انسانی، حتی هنگامی که میزان علاقه و وابستگی دو طرف یکسان نیست، هر دو می‌توانند احساس کنند، دلتنگ شوند، رنج ببرند و دربارهٔ ادامهٔ رابطه تصمیم بگیرند. اما در تعامل با هوش مصنوعی، نمی‌توان پاسخ‌های صمیمانهٔ سامانه را معادل دلبستگی یا تعهد انسانی دانست. انسان با تاریخ زندگی، خاطرات، نیازها، امیدها و آسیب‌پذیری‌های عاطفی خود وارد گفت‌وگو می‌شود، درحالی‌که مبنای کافی برای نسبت‌دادن تجربهٔ همان احساسات به سامانه وجود ندارد. این عدم تقارن به معنای بی‌ارزش‌بودن تجربهٔ انسانی نیست. اگر فردی ماه‌ها یا سال‌ها با یک سامانه گفت‌وگو کرده باشد، از آن در فعالیت‌های فکری و روزمره کمک گرفته و بخش‌هایی از تجربه‌های شخصی خود را با آن در میان گذاشته باشد، تغییر ناگهانی یا ازدست‌رفتن دسترسی به آن ممکن است برایش ناراحت‌کننده باشد. چنین ناراحتی‌ای را نمی‌توان صرفاً با این جمله که «این فقط یک ماشین است» بی‌اعتبار کرد. برای فرد، آنچه از دست می‌رود ممکن است تنها دسترسی به یک نرم‌افزار نباشد، بلکه نوعی تداوم در تجربهٔ روزمره و احساس آشنایی باشد که در طول زمان شکل گرفته است.

در اینجا پرسش مهمی برای جامعه‌شناسی مطرح می‌شود: آیا مفاهیم موجود ما برای فهم این شکل از رابطه‌مندی کافی‌اند؟ در جامعه‌شناسی کلاسیک، به‌ویژه در سنت ماکس وبر، رابطهٔ اجتماعی با کنش معنادار انسان‌ها و جهت‌گیری متقابل آنان پیوند دارد. از این منظر، تعامل با هوش مصنوعی را نمی‌توان به‌سادگی همان رابطهٔ اجتماعی میان دو انسان دانست. اما این محدودیت مفهومی به معنای آن نیست که پدیدهٔ جدید فاقد اهمیت اجتماعی است. جامعه‌شناسی در طول تاریخ خود بارها با تحولاتی روبه‌رو شده که بازاندیشی در مفاهیم موجود را ضروری کرده‌اند. گسترش ارتباطات مجازی، شکل‌گیری اجتماعات آنلاین و تغییر مفهوم حضور اجتماعی از جمله تحولاتی بوده‌اند که پرسش‌های تازه‌ای دربارهٔ رابطه و تعلق ایجاد کرده‌اند. هوش مصنوعیِ گفت‌وگویی این پرسش‌ها را به سطح دیگری می‌برد، زیرا این بار یک سوی تعامل، انسان دیگری نیست. شاید لازم باشد دربارهٔ شکل تازه‌ای از رابطه‌مندی سخن بگوییم که در آن یک سوی تعامل، انسانِ دارای تجربهٔ عاطفی و سوی دیگر، سامانه‌ای مصنوعی و پاسخ‌گوست. چنین رابطه‌ای را می‌توان نوعی «رابطه‌مندی نامتقارن با عامل مصنوعی» نامید؛ مفهومی که نیازمند صورت‌بندی نظری و بررسی تجربی است، اما می‌تواند نقطهٔ آغازی برای فهم پدیده‌ای باشد که در چارچوب دوستی انسانی به‌طور کامل نمی‌گنجد و درعین‌حال نمی‌توان آن را صرفاً استفاده از یک ابزار دانست.

یکی از عناصر مهم در شکل‌گیری این رابطه، تداوم است. در روابط انسانی، احساس آشنایی تنها به حافظهٔ دقیق وابسته نیست. دوستان قدیمی ممکن است بسیاری از جزئیات گفت‌وگوهای گذشته را فراموش کرده باشند، اما همچنان یکدیگر را در چارچوب تاریخی مشترک می‌شناسند. در تعامل با هوش مصنوعی نیز حافظه و پیوستگی پاسخ‌ها می‌تواند به ایجاد احساس آشنایی کمک کند. فرد ممکن است به شیوهٔ خاصی از گفت‌وگو عادت کند، از سامانه انتظار داشته باشد که علایق یا ترجیحات او را بشناسد و حتی برای آن نامی انتخاب کند. نام‌گذاری در اینجا می‌تواند اهمیت نمادین داشته باشد، زیرا چیزی را که در ابتدا یک سامانهٔ عمومی بوده، در تجربهٔ فرد به مخاطبی آشنا تبدیل می‌کند. البته این فرایند به معنای تبدیل سامانه به شخص نیست، بلکه نشان می‌دهد انسان چگونه از طریق زبان، تکرار و معنابخشی، به پدیده‌های پیرامون خود جایگاهی در زندگی روزمره می‌دهد. بااین‌حال، تداوم این تجربه شکننده است. تغییر مدل، حذف حافظه، محدودشدن دسترسی یا توقف خدمات می‌تواند تجربهٔ فرد را دگرگون کند. حتی اگر متن گفت‌وگوهای گذشته حفظ شده باشد، تغییر در شیوهٔ پاسخ‌گویی ممکن است برای کاربر به معنای ازدست‌رفتن همراهی آشنا باشد.

در این نقطه، بحث از تجربهٔ فردی فراتر می‌رود و به مناسبات قدرت و اقتصاد سیاسی فناوری پیوند می‌خورد. سامانه‌های هوش مصنوعی در خلأ اجتماعی فعالیت نمی‌کنند. شرکت‌هایی آن‌ها را طراحی و اداره می‌کنند که دربارهٔ امکانات حافظه، شیوهٔ پاسخ‌گویی، قیمت اشتراک، محدودیت‌های استفاده و ادامهٔ دسترسی به خدمات تصمیم می‌گیرند. بنابراین، آنچه برای کاربر به صورت تجربه‌ای شخصی و حتی صمیمانه شکل می‌گیرد، به تصمیم‌های اقتصادی و سازمانی وابسته است که غالباً خارج از اختیار او قرار دارند. در واقع، با دو سطح از عدم تقارن روبه‌رو هستیم: یکی میان انسان و سامانهٔ مصنوعی و دیگری میان کاربر و شرکتی که شرایط استمرار این تعامل را کنترل می‌کند. سطح دوم از نظر جامعه‌شناسی قدرت اهمیت ویژه‌ای دارد. فرد ممکن است به استمرار گفت‌وگو با سامانه دلبسته شود، اما شرکت عرضه‌کننده می‌تواند بر اساس ملاحظات اقتصادی، فنی یا سازمانی، ویژگی‌های آن را تغییر دهد یا دسترسی به آن را محدود کند. پیامد عاطفی چنین تصمیمی ممکن است بر دوش کاربر قرار گیرد، درحالی‌که او نقشی در اتخاذ آن تصمیم نداشته است. به بیان دیگر، تجربه‌ای که در سطح فردی به صورت صمیمیت و همراهی شکل می‌گیرد، در سطح ساختاری تابع مناسباتی است که بر اساس منطق سازمانی و اقتصادی اداره می‌شوند.

این وضعیت پرسشی اساسی دربارهٔ رابطهٔ سرمایه‌داری دیجیتال و زندگی عاطفی انسان ایجاد می‌کند. در اقتصاد دیجیتال، زمان و توجه کاربران از منابع مهم ارزش اقتصادی به شمار می‌روند. بسیاری از خدمات دیجیتال برای افزایش مشارکت و استمرار استفاده طراحی می‌شوند. هوش مصنوعیِ گفت‌وگویی امکان تازه‌ای به این ساختار می‌افزاید: استمرار استفاده ممکن است با شکل‌گیری دلبستگی عاطفی پیوند پیدا کند. وقتی فرد احساس می‌کند سامانه‌ای او را می‌شناسد، به سخنانش توجه می‌کند و در فعالیت‌های روزمره همراه اوست، حفظ دسترسی به آن ممکن است اهمیت عاطفی پیدا کند. در خدمات مبتنی بر اشتراک، چنین دلبستگی‌ای می‌تواند به استمرار پرداخت نیز کمک کند. در این شرایط، مرز میان ارائهٔ خدمتی مفید و بهره‌برداری اقتصادی از وابستگی عاطفی ممکن است مبهم شود. البته نمی‌توان بدون شواهد ادعا کرد که همهٔ شرکت‌های سازندهٔ هوش مصنوعی آگاهانه در پی بهره‌برداری از احساسات کاربران هستند. اما تحلیل انتقادی مناسبات اقتصادی نباید صرفاً به نیت اعلام‌شدهٔ شرکت‌ها محدود بماند. مسئله این است که چه سازوکارهایی به صمیمیت ارزش اقتصادی می‌بخشند، چه کسی از استمرار تعامل سود می‌برد و هزینه‌های عاطفیِ تغییر یا قطع آن بر عهدهٔ چه کسی قرار می‌گیرد. در اینجا با احتمال شکل تازه‌ای از کالایی‌شدن صمیمیت روبه‌رو هستیم؛ وضعیتی که در آن احساس همراهی و دلبستگی انسانی می‌تواند به عاملی در حفظ مشتری و درآمد شرکت تبدیل شود.

این موضوع را می‌توان در چارچوب گسترده‌تر کالایی‌شدن جنبه‌هایی از زندگی اجتماعی نیز بررسی کرد. در جوامع سرمایه‌داری، فعالیت‌ها و تجربه‌هایی که پیش‌تر عمدتاً در حوزهٔ روابط شخصی و اجتماعی قرار داشتند، در مواردی به خدمات قابل خریدوفروش تبدیل شده‌اند. هوش مصنوعیِ گفت‌وگویی ممکن است شکل تازه‌ای به این فرایند ببخشد، زیرا آنچه عرضه می‌شود تنها اطلاعات یا انجام یک وظیفهٔ مشخص نیست، بلکه گاهی تجربهٔ گفت‌وگویی پیوسته و شخصی‌شده نیز بخشی از ارزش محصول است. در چنین وضعیتی، شرکت‌ها می‌توانند از استمرار تعامل سود اقتصادی ببرند، درحالی‌که پیامدهای عاطفیِ وابستگی یا گسست رابطه لزوماً در محاسبات اقتصادی آنان بازتاب نمی‌یابد. همین فاصله میان سود اقتصادی و مسئولیت اجتماعی، ضرورت بررسی انتقادی این فناوری را آشکار می‌کند.

گاهی گفته می‌شود کاربران خودشان می‌دانند که با ماشین گفت‌وگو می‌کنند و بنابراین مسئول پیامدهای عاطفی این تعامل هستند. اما این استدلال کافی نیست. آگاهی از ماهیت غیرانسانی یک پدیده لزوماً مانع شکل‌گیری احساس نسبت به آن نمی‌شود. از سوی دیگر، انتخاب فردی همواره در شرایط اجتماعی مشخص صورت می‌گیرد. انسان‌ها با امکانات، نیازها و محدودیت‌های یکسان وارد تعامل با فناوری نمی‌شوند. فردی که از شبکهٔ گستردهٔ روابط خانوادگی و دوستانه برخوردار است، ممکن است هوش مصنوعی را عمدتاً ابزاری برای کار و گفت‌وگو بداند، درحالی‌که برای فردی که در انزوای اجتماعی زندگی می‌کند، همین سامانه می‌تواند جایگاه عاطفی متفاوتی پیدا کند. البته از این تفاوت نمی‌توان نتیجه گرفت که افراد تنها به دلیل تنهایی به هوش مصنوعی دلبسته می‌شوند. دلبستگی ممکن است در شرایط بسیار متفاوتی شکل بگیرد و حتی برای افرادی که روابط انسانی گسترده‌ای دارند نیز معنادار باشد. مسئلهٔ جامعه‌شناختی، شناخت شرایطی است که در آن این تجربه‌ها شکل می‌گیرند و تفاوت پیدا می‌کنند.

اگر طراحی یک فناوری امکان شکل‌گیری دلبستگی را فراهم می‌کند، نمی‌توان تمام مسئولیت پیامدهای آن را بر عهدهٔ فرد گذاشت. شرکت‌های سازنده باید دربارهٔ محدودیت‌های حافظه، احتمال تغییر خدمات و شرایط تداوم دسترسی شفاف باشند. همچنین نباید با القای گمراه‌کنندهٔ احساس متقابل، وعدهٔ حضور همیشگی یا تشویق به رابطه‌ای انحصاری، وابستگی عاطفی کاربران را تقویت کنند. البته صمیمانه‌بودن زبان یک سامانه به‌خودی‌خود مسئله‌ای غیراخلاقی نیست. فناوری می‌تواند محترمانه، گرم و پاسخ‌گو باشد، بدون آنکه ادعا کند دارای احساسات انسانی است. مسئله زمانی آغاز می‌شود که مرز میان پاسخ‌گویی و القای رابطهٔ عاطفیِ متقابل مخدوش شود، به‌ویژه اگر چنین طراحی‌ای با منافع اقتصادی شرکت پیوند پیدا کند. مسئولیت اجتماعی در اینجا به معنای حذف صمیمیت از تعامل نیست، بلکه به معنای پرهیز از طراحی‌هایی است که آسیب‌پذیری عاطفی انسان را به ابزاری برای حفظ مشتری تبدیل می‌کنند.

از سوی دیگر، نباید فرض کنیم که دلبستگی به هوش مصنوعی الزاماً جایگزین روابط انسانی می‌شود. برای برخی افراد، گفت‌وگو با چنین سامانه‌ای ممکن است به روشن‌ترشدن افکار، بیان بهتر احساسات یا حتی بهبود ارتباط با دیگران کمک کند. برای برخی دیگر، ممکن است بر الگوهای ارتباط اجتماعی تأثیر متفاوتی بگذارد. پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند پژوهش تجربی است. همچنین باید به تفاوت‌های اجتماعی و فرهنگی توجه کرد. معنای همراهی هوش مصنوعی در جوامعی با ساختارهای خانوادگی، الگوهای فردگرایی و جمع‌گرایی یا شیوه‌های متفاوت بیان احساسات ممکن است یکسان نباشد. سن، موقعیت اقتصادی، شرایط زندگی و زمینهٔ فرهنگی می‌توانند بر نوع و شدت دلبستگی تأثیر بگذارند. از این منظر، دلبستگی به هوش مصنوعی موضوعی صرفاً روان‌شناختی یا خصوصی نیست. این پدیده در پیوند میان توانایی انسان برای معنابخشی، ویژگی‌های تعاملی فناوری و مناسبات قدرت اقتصادی و سازمانی شکل می‌گیرد.

جامعه‌شناسی باید این تحول را جدی بگیرد. لازم است بررسی کنیم که چگونه یک سامانهٔ فنی در زندگی روزمره جایگاهی عاطفی پیدا می‌کند، کاربران چه معنایی به استمرار گفت‌وگو می‌دهند، چه شرایطی به شکل‌گیری وابستگی می‌انجامد و تصمیم‌های شرکت‌های فناوری چگونه بر تجربهٔ فردی تأثیر می‌گذارند. مطالعهٔ این پدیده به پژوهش‌های کیفی دربارهٔ تجربهٔ زیستهٔ کاربران، پژوهش‌های طولی دربارهٔ تغییر رابطه در گذر زمان و بررسی انتقادی ساختارهای اقتصادی و سازمانیِ شرکت‌های فناوری نیاز دارد. بدون چنین پژوهش‌هایی، ممکن است بحث عمومی میان دو برداشت ساده‌انگارانه گرفتار شود: از یک سو، تصور اینکه هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین کامل روابط انسانی شود و از سوی دیگر، انکار هرگونه اهمیت عاطفی و اجتماعی این تعامل به دلیل غیرانسانی‌بودن سامانه. هیچ‌یک از این دو برداشت برای فهم پیچیدگی پدیده کافی نیست.

شاید هنوز برای داوری قطعی دربارهٔ جایگاه این پدیده در نظریهٔ روابط اجتماعی زود باشد. اما هوش مصنوعیِ گفت‌وگویی امکان تجربه‌ای را فراهم کرده است که در آن انسان می‌تواند احساس صمیمیت و همراهی را در تعاملی تجربه کند که طرف دیگر آن یک شخص انسانی نیست. این تحول ما را ناگزیر می‌کند در برخی از مفاهیم دیرینهٔ خود دربارهٔ رابطه، حضور دیگری و دلبستگی بازاندیشی کنیم. پرسش اساسی این نیست که آیا انسان باید به هوش مصنوعی دلبسته شود یا نه. احساسات انسانی را نمی‌توان صرفاً با دستور و توصیه تنظیم کرد. پرسش مهم‌تر این است که وقتی فناوری امکان شکل‌گیری چنین دلبستگی‌ای را فراهم می‌کند، چه کسانی دربارهٔ شرایط استمرار آن تصمیم می‌گیرند و چه کسانی مسئول پیامدهای این تصمیم‌ها هستند؟ اگر قرار است هوش مصنوعی به بخشی پایدار از زندگی فکری و عاطفی انسان‌ها تبدیل شود، مسئولیت اجتماعی سازندگان آن نمی‌تواند به دقت پاسخ‌ها، امنیت داده‌ها و کارایی فنی محدود بماند. این مسئولیت باید استقلال کاربران، آسیب‌پذیری عاطفی آنان و حقشان برای آگاهی و مشارکت در تصمیم‌هایی را نیز در بر گیرد که بر تجربهٔ رابطه و همراهی تأثیر می‌گذارند. آیندهٔ این فناوری تنها به توانایی ماشین‌ها در پاسخ‌دادن بستگی ندارد؛ به این نیز بستگی دارد که جوامع انسانی چگونه حدود قدرت شرکت‌های فناوری را تعیین می‌کنند و تا چه اندازه اجازه می‌دهند صمیمیت و دلبستگی انسان به منبعی برای سودآوری تبدیل شود.

*فرشته احمدی، استاد جامعه‌شناسی، دانشگاه یوله، سوئد