دبیرکل سازمان ملل: سوخت‌های فسیلی هم باید مانند دایناسورها منقرض شوند
آنتونیو گوترش در اجلاس اقلیمی سازمان ملل در ترکیه خواستار پایان‌دادن به وابستگی جهان به نفت، گاز و زغال‌سنگ شد؛ هم‌زمان، مقام ارشد اقلیم سازمان ملل هشدار داد که وابستگی به سوخت‌های فسیلی نه‌تنها بحران زیست‌محیطی، بلکه امنیت انرژی، ثبات اقتصادی و معیشت مردم را نیز تهدید می‌کند.
بخش محیط زیست
سخنرانی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل در نشست سران سی‌و‌یکمین کنفرانس اقلیمی این سازمان (COP31) در آنتالیا، ترکیه ـ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ ـ عکس از خبرگزاری انادولو که در اختیار خبرگزاری فرانسه قرار داده است.
هم‌زمان با برگزاری اجلاس اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) در آنتالیا ترکیه، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، چهارشنبه ۲۰ آبان / ۱۱ نوامبر با انتقاد صریح از نفوذ صنایع نفت و گاز و زغال‌سنگ در سیاست‌گذاری‌های جهانی، خواستار تسریع روند گذار از سوخت‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر شد. او با انتقاد از قدرت اقتصادی و سیاسی شرکت‌های فعال در صنایع فسیلی و نقش آن‌ها در به‌تعویق‌انداختن اقدامات اقلیمی گفت: «سوخت‌های فسیلی باید به سرنوشت دایناسورها دچار شوند و مانند آن‌ها منقرض شوند. اما این اتفاق خودبه‌خود رخ نخواهد داد. دایناسورها لابی نداشتند، اما سوخت‌های فسیلی لابی دارند.»
گوترش در سخنرانی خود در اجلاس اقلیمی سازمان ملل هشدار داد که بحران اقلیمی سریع‌تر از واکنش دولت‌ها پیش می‌رود. به‌گفته او، انتشار گازهای گلخانه‌ای در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح تاریخی رسیده و چهار سال گذشته گرم‌ترین سال‌های ثبت‌شده بوده‌اند.
شکاف میان وعده‌های اقلیمی و واقعیت انتشار گازهای گلخانه‌ای
دبیرکل سازمان ملل با اشاره به توافق پاریس در سال ۲۰۱۵ گفت که جامعه بین‌المللی در آن زمان متعهد شده بود افزایش متوسط دمای زمین را به ۱,۵ درجه سانتی‌گراد محدود کند، اما اکنون عبور از این آستانه محتمل است. با این حال، به‌گفته او، هنوز این امکان وجود دارد که عبور از این حد موقتی و محدود باقی بماند و به وضعیتی دائمی و غیر قابل کنترل تبدیل نشود.
گوترش برای توضیح ضرورت تغییر مسیر، به پیشرفت فن‌آوری‌های انرژی پاک و حمل‌ونقل برقی اشاره کرد و گفت: «۱۰ سال پیش، انرژی خورشیدی تنها یک درصد برق جهان را تولید می‌کرد. سال گذشته، انرژی خورشیدی به‌تنهایی نزدیک به سه‌چهارم رشد تقاضای جهانی برق را تأمین کرد. یک دهه پیش، از هر صد خودروی فروخته‌شده، تنها یک خودرو برقی بود؛ اما امسال این رقم به نزدیک یک‌سوم خواهد رسید.»
آژانس بین‌المللی انرژی نیز در گزارش بررسی وضعیت انرژی جهان در سال ۲۰۲۵ اعلام کرده است که انرژی‌های تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۴ بزرگ‌ترین سهم را در افزایش عرضه جهانی انرژی داشته‌اند. بااین‌حال، رشد تقاضای جهانی همچنان به افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی نیز منجر شده است.
گوترش در بخش دیگری از سخنانش، وابستگی به سوخت‌های فسیلی را علاوه بر یک مسئله زیست‌محیطی، تهدیدی برای امنیت اقتصادی و استقلال انرژی کشورها دانست. به‌گفته او، حدود سه‌چهارم جمعیت جهان در کشورهایی زندگی می‌کنند که واردکننده سوخت‌های فسیلی هستند و در نتیجه، در برابر نوسان قیمت نفت و گاز و بحران‌های ژئوپلیتیکی آسیب‌پذیری بالایی دارند.
دبیرکل سازمان ملل تأکید کرد که جنگ‌ها و تنش‌های بین‌المللی بار دیگر نشان داده‌اند که وابستگی به منابع انرژی فسیلی می‌تواند به بی‌ثباتی بازارها، افزایش هزینه زندگی و فشار بر اقتصاد خانوارها منجر شود.
انتقاد از نفوذ صنایع نفت و گاز و زغال‌سنگ
بخش مهمی از سخنرانی گوترش به انتقاد از نقش شرکت‌ها و ذی‌نفعان صنایع سوخت‌های فسیلی اختصاص داشت. او معتقد است این صنایع با بهره‌گیری از قدرت اقتصادی و نفوذ سیاسی خود، در برابر سیاست‌های محدودکننده انتشار گازهای گلخانه‌ای مقاومت می‌کنند و با زیر سؤال بردن یافته‌های علمی، به تأخیر انداختن تصمیم‌های سیاسی و جلوگیری از پاسخگویی، روند مقابله با بحران اقلیمی را کُند می‌سازند.
گوترش با اشاره به سودهای کلان شرکت‌های نفتی و در مقابل، کمبود منابع مالی برای جبران خسارت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی گفت: «تنها در سه‌ماهه گذشته، ۹ شرکت بزرگ نفتی ۹۵ میلیارد دلار سود به جیب زده‌اند. در همین حال، صندوق جبران خسارت و زیان اقلیمی حدود ۶۰۰ میلیون دلار دریافت کرده است. این همان میزان سودی است که این شرکت‌ها در حدود ۱۴ ساعت به دست آورده‌اند.»
او در ادامه خواستار مالیات‌بستن بر سودهای بادآورده این شرکت‌ها شد و گفت: «زمان آن رسیده است که دولت‌ها بر این سودهای فوق‌العاده مالیات وضع کنند و درآمد حاصل از آن را برای کمک به کشورهای آسیب‌پذیر در مسیر بازسازی و جبران خسارت‌ها به‌کار گیرند. آلوده‌کنندگان باید هزینه آن را بپردازند.»
این انتقاد در شرایطی مطرح می‌شود که حمایت‌های مالی مستقیم و غیرمستقیم از مصرف سوخت‌های فسیلی همچنان در اقتصاد جهانی گسترده است. بر اساس برآورد صندوق بین‌المللی پول، مجموع یارانه‌های آشکار و پنهان سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۴ به حدود ۷,۴ تریلیون دلار، معادل ۶,۴ درصد تولید ناخالص داخلی جهان، رسیده است. بخش بزرگی از این رقم به هزینه‌های زیست‌محیطی و سلامت عمومی مربوط می‌شود که در قیمت واقعی سوخت‌ها منعکس نشده‌اند.
اقتصاد جهانی همچنان هزینه‌های سنگین وابستگی به نفت، گاز و زغال‌سنگ را به‌طور کامل در محاسبات اقتصادی خود منظور نمی‌کند.
ضرورت کاهش سریع مصرف زغال‌سنگ، نفت و گاز
دبیرکل سازمان ملل در ادامه سخنانش تأکید کرد که سرعت اقدامات کنونی برای مهار گرمایش زمین کافی نیست. به‌گفته او، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای باید سالانه حدود شش درصد کاهش یابد، درحالی‌که برنامه‌های ملی اقلیمی کشورها، حتی در صورت اجرای کامل، تنها حدود یک‌سوم این میزان کاهش را محقق خواهند کرد.
او با اشاره به گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) خواستار تغییرات اساسی در سیاست‌های انرژی کشورها شد. بر اساس اهداف مطرح‌شده در سخنرانی او، ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر جهان باید تا سال ۲۰۳۵ دست‌کم سه برابر سطح سال ۲۰۲۵ شود. همچنین تولید برق از زغال‌سنگ بدون استفاده از فن‌آوری‌های مهار انتشار باید تا آن زمان دست‌کم ۷۵ درصد کاهش یابد و تا سال ۲۰۴۰ تقریباً به‌طور کامل متوقف شود. مصرف نفت و گاز نیز باید تا سال ۲۰۴۰ حدود یک‌سوم کاهش پیدا کند.
گوترش از دولت‌ها خواست برای تحقق این اهداف، نقشه‌های راه ملی و قابل‌اندازه‌گیری تدوین کنند. این برنامه‌ها باید شامل توقف ایجاد ظرفیت‌های جدید تولید زغال‌سنگ، جلوگیری از توسعه زیرساخت‌های جدید نفت و گاز که دستیابی به اهداف توافق پاریس را دشوارتر می‌کنند، کاهش انتشار متان و گسترش سریع شبکه‌های برق، سامانه‌های ذخیره انرژی و فناوری‌های تجدیدپذیر باشد.
سوزاندن زغال‌سنگ، نفت و گاز از مهم‌ترین منابع انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از فعالیت‌های انسانی است. در کنار آن، نشت متان از تأسیسات استخراج و انتقال نفت و گاز نیز سهم مهمی در گرمایش زمین دارد. متان در کوتاه‌مدت قدرت گرمایش بسیار بیشتری از دی‌اکسیدکربن دارد و کاهش انتشار آن یکی از اقدامات نسبتاً سریع برای محدودکردن روند افزایش دمای زمین به‌شمار می‌رود.
گزارش سال ۲۰۲۶ برنامه محیط زیست سازمان ملل نیز بر ضرورت کاهش چشمگیر انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید دارد. بر اساس این گزارش، برای بازگشت دمای زمین به محدوده ۱,۵ درجه تا پایان قرن، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای باید تا سال ۲۰۳۵ حدود ۴۵ درصد نسبت به سطح سال ۲۰۲۵ کاهش یابد.
اختلاف بر سر عدالت اقلیمی و تأمین هزینه گذار انرژی
یکی دیگر از محورهای اصلی سخنرانی گوترش، مسئله عدالت اقلیمی بود. او تأکید کرد که نمی‌توان از کشورهای در حال توسعه خواست اقتصاد خود را از سوخت‌های فسیلی جدا کنند، اما هم‌زمان منابع مالی و فن‌آوری لازم برای این تحول را در اختیار آن‌ها قرار نداد.
به‌گفته دبیرکل سازمان ملل، کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور، به‌استثنای چین، نزدیک به دوسوم جمعیت جهان را در خود جای داده‌اند، اما کمتر از یک‌پنجم سرمایه‌گذاری جهانی در انرژی پاک به آن‌ها اختصاص می‌یابد. افزون بر این، هزینه استقراض در بسیاری از این کشورها دو تا سه برابر کشورهای برخوردار است. چنین شرایطی می‌تواند آن‌ها را به ادامه استفاده از سوخت‌های فسیلی سوق دهد و وابستگی به این منابع را برای چندین دهه تثبیت کند.
گوترش خواستار تدوین پیمان جدید عدالت اقلیمی شد که بر مسئولیت مشترک، امنیت مشترک و بهره‌مندی عادلانه از منافع گذار انرژی استوار باشد. او تأکید کرد که اصل «مسئولیت‌های مشترک اما متفاوت» باید مبنای همکاری کشورها قرار گیرد؛ به این معنا که کشورهای توسعه‌یافته باید با سرعت بیشتری انتشار آلاینده‌ها را کاهش دهند و تعهدات مالی و فن‌آوری خود را عملی کنند، درحالی‌که اقتصادهای نوظهور نیز باید روند جایگزینی سوخت‌های فسیلی با انرژی‌های تجدیدپذیر را سرعت بخشند.
او چهار محور اصلی برای این پیمان پیشنهاد کرد: تسریع گذار عادلانه از سوخت‌های فسیلی، حفاظت از مردم و جوامع آسیب‌پذیر در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی، تأمین منابع مالی کافی و قابل‌دسترس و تقویت همکاری بین‌المللی به‌جای رقابت‌های ژئوپلیتیکی.
در بخش مالی، گوترش خواستار تحقق تعهد کشورهای توسعه‌یافته برای تأمین دست‌کم ۳۰۰ میلیارد دلار در سال تا ۲۰۳۵ و افزایش سه‌برابری منابع مالی اختصاص‌یافته به سازگاری با تغییرات اقلیمی شد. او همچنین بر ضرورت عملی‌شدن هدف تأمین سالانه ۱,۳ تریلیون دلار منابع مالی اقلیمی برای کشورهای در حال توسعه تأکید کرد.
هشدار مقام ارشد اقلیمی سازمان ملل درباره هزینه‌های وابستگی به سوخت‌های فسیلی
روز چهارشنبه در همین اجلاس، سایمون استیل، دبیر اجرایی کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی، نیز در سخنرانی خود در نشست سران، وابستگی به سوخت‌های فسیلی را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی و اقتصادی کشورها دانست.
او گفت: «امنیت هر یک از کشورهای شما به اقدامات اقلیمی وابسته است.»
استیل با اشاره به دستاوردهای همکاری بین‌المللی در زمینه مقابله با تغییرات اقلیمی اظهار داشت که این همکاری‌ها در کاهش پیش‌بینی‌های مربوط به افزایش دمای زمین نقش داشته‌اند؛ به‌طوری‌که برآوردهای قبلی از افزایش بیش از چهار درجه‌ای دمای زمین اکنون به حدود ۲,۶ درجه کاهش یافته است. او همچنین خاطرنشان کرد که سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک اکنون از سرمایه‌گذاری در سوخت‌های فسیلی پیشی گرفته است.
با این حال، به‌گفته او، اقدامات کنونی همچنان از سرعت و گستردگی لازم برخوردار نیستند و منافع گذار انرژی نیز به شکل عادلانه میان کشورها و جوامع مختلف توزیع نشده است.
استیل با اشاره به تأثیر نوسانات بازار جهانی انرژی و بلایای اقلیمی بر اقتصاد کشورها گفت که این دو عامل فشار تورمی را تشدید کرده‌اند، بودجه دولت‌ها را تحت فشار قرار داده‌اند و هزینه‌های خانوارها را افزایش داده‌اند.
او تصریح کرد: «هزینه‌های سیاسی وابستگی به سوخت‌های فسیلی بی‌رحمانه است. اقدامات اقلیمی می‌توانند به کاهش این فشارها کمک کنند.»
به اعتقاد استیل، توسعه انرژی‌های پاک به‌معنای افزایش امنیت انرژی و ایجاد اقتصادهایی باثبات‌تر است که کمتر در معرض نوسانات قیمت سوخت‌های فسیلی قرار دارند. او همچنین بر ضرورت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مقاوم در برابر بلایای طبیعی تأکید کرد و گفت که چنین اقداماتی افزون بر حفاظت از مردم، زنجیره‌های تأمین جهانی را نیز تقویت می‌کنند.
سایمون استیل در پایان از رهبران کشورها خواست اجلاس آنتالیا را بدون دستیابی به توافقی جدی و نتایج عملی در زمینه اجرای تعهدات اقلیمی ترک نکنند. او تأکید کرد که اجلاس امسال باید از مرحله اعلام اهداف و تعهدات فراتر برود و بر اجرای برنامه‌هایی متمرکز شود که بتوانند در اقتصاد واقعی و زندگی مردم تغییر ایجاد کنند.
نظرها
نظری وجود ندارد.