ارتباط ناشناخته. ارتباط بدون سانسور. ارتباط برقرار نمی‌شود. سایت اصلی احتمالاً زیر سانسور است. ارتباط با سایت (های) موازی برقرار شد. ارتباط برقرار نمی‌شود. ارتباط اینترنت خود را امتحان کنید. احتمال دارد اینترنت به طور سراسری قطع شده باشد. ادامه مطلب

پیش از آن شهریور | پرتره‌هایی از نقش‌آفرینان «زن، زندگی، آزادی»

سپیده قلیان؛ زنی که از زنانِ زندان‌ها می‌نویسد

عسل عباسیان ـ سپیده قلیان سال‌های جوانی‌اش را میان زندان‌ها و بازداشتگاه‌های ایران گذرانده، اما در تمام این سال‌ها تنها از سرگذشت خودش ننوشته است. او صدای زنانی شده که فقر، تبعیض، شکنجه و خشونت، زندگی‌شان را پشت دیوارهای زندان پنهان کرده است. از اعتراضات کارگری هفت‌تپه تا جنبش «زن، زندگی، آزادی» و مستندسازی سرکوب معترضان دی‌ماه، نوشتن و مقاومت برای او به هم گره خورده‌اند. اکنون، در حالی که مأموران امنیتی در پی بازداشت دوباره او هستند، خانواده‌اش نیز بهای این ایستادگی را می‌پردازند.

عصر ۲۴ اسفند ۱۴۰۱، سپیده قلیان از زندان اوین بیرون آمد. لباس سوزن‌دوزی‌شده بلوچی پوشیده بود، موهایش را نپوشانده بود و دسته‌گلی در دست داشت. نزدیک به پنج سال از نخستین بازداشتش در جریان اعتراضات کارگران هفت‌تپه می‌گذشت. هنوز چند قدم بیشتر از در زندان فاصله نگرفته بود که رو به دوربینی که از او فیلم می‌گرفت، فریاد زد: «خامنه‌ای ضحاک، می‌کشیمت زیر خاک.»

ویدیوی چندثانیه‌ای آزادی‌اش به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد. سپیده همراه خانواده‌اش راهی دزفول شد، اما به خانه نرسید. پنج ساعت پس از آزادی، ماموران امنیتی خودرو را در مسیر قم به اراک متوقف کردند و دوباره بازداشتش کردند. چند هفته بعد، به دلیل همان شعار، پرونده قضایی تازه‌ای برایش تشکیل شد که دو سال حبس دیگر به همراه داشت.

سه سال و هشت ماه بعد، در ۲۵ آبان ۱۴۰۵، ماموران بار دیگر برای بازداشت سپیده به خانه خانواده‌اش در دزفول رفتند. این بار او آنجا نبود. ماموران پدرش، خدارحم قلیان، و برادرزاده هفده‌ساله‌اش، طهورا، را بازداشت کردند. مهدی، برادر سپیده و پدر طهورا، روز بعد برای ملاقات دخترش به کلانتری رفت و او نیز بازداشت شد.

خدارحم و طهورا دو روز بعد با وثیقه آزاد شدند، اما مهدی به زندان دزفول منتقل شده بود. سپیده در پیامی که ۲۸ آبان منتشر کرد، نوشت ماموران به خانواده گفته‌اند حکم پنج سال حبس تعلیقی‌اش، به دلیل مصاحبه‌های رسانه‌ای، گزارش‌هایش درباره بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ و نامه‌هایش در مخالفت با اعدام، به اجرا درآمده است. به گفته او، آزادی برادرش را هم به معرفی خودش مشروط کرده بودند.

بیش از چهار سال از شهریور ۱۴۰۱، از کشته‌شدن مهسا ژینا امینی بر اثر ضرب و شتم ماموران گشت ارشاد و آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» گذشته است. لحظه‌ی جان باختن ژینا همبستگی زنان ایران را از کردستان تا بلوچستان و اصفهان و آذربایجان و لرستان و خراسان و تهران و خوزستان و… علیه جلوه‌های نابرابری و مردسالاری به همه یادآوری کرد، اما این لحظه انقلابی حاصل ایستادگی و مبارزه‌ی سالیانِ زنانی از طبقات مختلف و نسل‌های مختلف بود. سپیده قلیان –یکی از همان بیشمار زنان– در این سال‌ها بارها زندانی شده، درباره زندگی زنان محبوس در زندان‌های مختلف ایران کتاب نوشته و برای ثبت تجربه کسانی تلاش کرده بود که نامشان کمتر در گزارش‌های رسمی می‌آید. 

و حالا مجددن ماموران در پی زنی هستند که تنها سه هفته پیش‌تر، مجموعه‌ای از روایت‌های شکنجه و بازداشت معترضان دی‌ماه را منتشر کرده بود.

سپیده اهل دزفول در استان خوزستان است. در خانواده‌ای لر، سنتی و مذهبی بزرگ شد و دانشجوی دامپزشکی در اهواز بود که نخستین بار بازداشت شد. در اسفند ۱۳۹۵، در صفحه اینستاگرامش درباره آلودگی هوای خوزستان، انتقال آب کارون و مشکلات اجتماعی اهواز می‌نوشت. ششم اسفند، ماموران اداره اطلاعات به خانه‌اش رفتند و بازداشتش کردند. خانواده ابتدا از محل نگهداری او اطلاعی نداشت. سپیده پنج روز بعد با وثیقه آزاد شد. کمتر از دو سال بعد، نام او با یکی از بزرگ‌ترین اعتراضات کارگری آن دوره گره خورد.

در پاییز ۱۳۹۷، کارگران مجتمع کشت‌وصنعت نیشکر هفت‌تپه در شوش، پس از ماه‌ها اعتراض به پرداخت نشدن دستمزدها و پیامدهای خصوصی‌سازی شرکت، اعتصاب گسترده‌ای را آغاز کردند. کارگران خواستار پرداخت حقوق معوقه و رسیدگی به وضعیت مالکیت شرکت بودند. اسماعیل بخشی، از نمایندگان کارگران، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده اعتراضات تبدیل شده بود.

سپیده برای پوشش اعتصاب و حمایت از مطالبات کارگران به شوش رفت. روز ۲۷ آبان ۱۳۹۷، هنگامی که کارگران مقابل فرمانداری تجمع کرده بودند، همراه اسماعیل بخشی و شماری دیگر بازداشت شد. نزدیک به یک ماه بعد، با وثیقه آزاد شد. اما آنچه در بازداشت گذشته بود، موضوع اعتراض تازه‌ای شد.

اسماعیل بخشی در نامه‌ای سرگشاده از شکنجه جسمی و روانی در بازداشتگاه گفت. سپیده هم روایت خودش از ضرب‌وشتم، فشار بازجویان و اعتراف‌گیری را منتشر کرد. مقام‌های امنیتی این ادعاها را رد کردند.

در ۲۹ دی ۱۳۹۷، تلویزیون جمهوری اسلامی مستندی با عنوان «طراحی سوخته» پخش کرد. در آن، بخش‌هایی از اعترافات ضبط‌شده سپیده، اسماعیل بخشی و دیگر فعالان کارگری نمایش داده شد و اعتراضات هفت‌تپه به ارتباط با جریان‌های سیاسی مخالف حکومت نسبت داده شد.

سپیده می‌گفت اعترافات تحت فشار گرفته شده‌اند. فردای پخش مستند، ماموران دوباره به خانه خانواده‌اش در دزفول رفتند و او و برادرش مهدی را بازداشت کردند. در شهریور ۱۳۹۸، شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران او را به اتهام‌هایی از جمله اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی، تبلیغ علیه نظام، نشر اکاذیب و عضویت در گروه مرتبط با نشریه کارگری «گام»، به هجده سال حبس محکوم کرد. در تجدیدنظر، مجازات او به پنج سال حبس کاهش یافت. سپیده چهارم آبان همان سال با وثیقه آزاد شد. کمتر از یک ماه بعد، همزمان با اعتراضات سراسری به افزایش قیمت بنزین، ماموران بار دیگر به خانه خانواده‌اش در دزفول رفتند و بازداشتش کردند. خبر بازداشت او به دلیل قطع اینترنت با تاخیر منتشر شد. دوازدهم آذر با وثیقه آزاد شد. چند ماه بعد، اول تیر ۱۳۹۹، برای اجرای محکومیت پنج‌ساله پرونده هفت‌تپه به زندان اوین رفت.

تا آن زمان تجربه چند بازداشت را پشت سر گذاشته بود. اما زندگی در بندهای عمومی، او را با زنانی روبه‌رو کرد که پیش‌تر شناخت چندانی از سرگذشتشان نداشت؛ زندانیانی متهم یا محکوم به قتل، جرایم مربوط به مواد مخدر و اتهام‌های دیگر، که بسیاری از خانواده‌های کم‌درآمد می‌آمدند و فقر، خشونت خانوادگی یا محرومیت از حمایت اجتماعی در زندگی بعضی از آن‌ها نقش داشت.

سپیده در زندان سپیدار اهواز با زنان عربی آشنا شده بود که برخی، به روایت او، به دلیل نسبت خانوادگی با مردان تحت تعقیب بازداشت شده بودند. در نوشته‌هایش از خشونت بازجویان، تحقیر زندانیان و تبعیض در برخورد با زنان عرب و فارسی‌زبان گفت.

حاصل این تجربه‌ها نخستین کتابش، «تیلاپیا خون هورالعظیم را هورت می‌کشد»، بود؛ مجموعه‌ای از نوزده روایت از بازداشتگاه اطلاعات اهواز و زندان سپیدار که در سال ۱۳۹۹ منتشر شد. کتاب بعدها به ایتالیایی ترجمه شد و در سال ۲۰۲۳، زمانی که سپیده در اوین زندانی بود، در نمایشگاه کتاب تورین معرفی شد.

در یکی از روایت‌ها، زنی عرب در زندان درخواست خیارشور می‌کند. خواسته‌ای معمولی که در بازداشتگاه به موضوع تحقیر و تنبیه او تبدیل می‌شود. سپیده در «تک‌نویسی و کابل برای خیارشور» از همین ماجرا آغاز می‌کند و به مناسباتی می‌رسد که در آن حتی درخواست غذایی ساده می‌تواند با مجازات پاسخ داده شود.

یکی دیگر از زنانی که شناخت، سمیه شهبازی بود؛ زندانی محکوم به قتلی که برای تامین دیه تلاش می‌کرد. سمیه روزها در آشپزخانه زندان کار می‌کرد و شب‌ها لیف و کیف می‌بافت تا بفروشد. وقتی سپیده از او پرسیده بود چرا این‌قدر کار می‌کند، از مبلغ دیه‌ای شنیده بود که با درآمد ناچیز زندان تناسبی نداشت. دوستی با سمیه سال‌ها بعد در شکل‌گیری یکی از پروژه‌های سپیده نقش پیدا کرد.

در اسفند ۱۳۹۹، سپیده از اوین به زندان بوشهر منتقل شد. پیش‌تر بارها درخواست کرده بود مطابق مقررات، دوران محکومیتش را در نزدیکی محل سکونت خانواده بگذراند تا آن‌ها ناچار نباشند برای ملاقات صدها کیلومتر سفر کنند. در بوشهر با محدودیت‌های دیگری روبه‌رو شد: اجبار به پوشیدن چادر، کنترل ارتباط زندانیان، دشواری دسترسی به درمان و رفتارهای تحقیرآمیز. از زن افغانستانی‌ای نوشت که همراه کودک خردسالش زندانی بود و به گفته سپیده، ماموران برای آزار روانی مادر، نمایشی شبیه دفن کودک ترتیب داده بودند. مقام‌های حکومتی این روایت را رد کردند.

سپیده در شهریور ۱۴۰۰، هنگام مرخصی درمانی، گزارش‌هایی از زندان بوشهر منتشر کرد. چند هفته بعد، ماموران امنیتی در خانه‌ای در اهواز دوباره بازداشتش کردند و پس از مدتی به اوین منتقل شد.

در این سال‌ها نوشتن از زندگی زنان زندانی به بخش مهمی از کارش تبدیل شده بود. در دومین کتابش، «احضار دوال‌پای رسوایی با پای‌سیب»، که فروردین ۱۴۰۳ در دوران حبسش منتشر شد، ده روایت از زندان را کنار دستور پخت شیرینی‌هایی گذاشت که زنان زندانی دوست داشتند.

در میان خاطرات بازجویی، انفرادی و تحقیر، پختن پای‌سیب و نان هم جایی پیدا کرده بود. سپیده در سال‌های زندان در آشپزخانه و کارگاه شیرینی‌پزی نیز کار کرده بود. برای بعضی زنان، این کارها فرصتی برای چند ساعت خروج از فضای بند بودند و برای بعضی دیگر، تنها راه به دست آوردن پول تماس تلفنی یا خرید غذا.

اما کار در زندان همیشه انتخابی آزادانه نبود. سپیده بعدها تعریف کرد که در قرچک، بعضی زندانیان برای دریافت وقت تلفن یا مبلغی ناچیز ناچار بودند بارهای سنگین جابه‌جا کنند. خودش گالن‌های مواد شوینده و کیسه‌های برنج حمل کرده بود و می‌گفت این کار به دست‌هایش آسیب زده است.

در سال ۱۴۰۱، همراه دو زندانی دیگر، کارگاهی به نام «پاراوان» راه انداختند. سپیده در زندان چرم می‌دوخت و هم‌بندی سابق پس از آزادی محصولات را بیرون از زندان می‌فروخت. این تجربه بعدها مبنای پروژه بزرگ‌تری شد.

در شهریور ۱۴۰۱، هنگامی که جنبش «زن، زندگی، آزادی» آغاز شد، سپیده زندانی بود. خبر اعتراضات به بند زنان اوین هم می‌رسید. شش ماه بعد، در اسفند همان سال، برای ساعاتی از زندان بیرون آمد؛ همان روزی که مقابل اوین شعار داد و دوباره بازداشت شد.

پس از بازداشت، به بند ۲۰۹ اوین منتقل شد. در نامه‌ای اعلام کرد دادگاه‌های جمهوری اسلامی را به رسمیت نمی‌شناسد و در محاکمه شرکت نخواهد کرد. شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، به اتهام توهین به رهبر جمهوری اسلامی، او را به دو سال حبس محکوم کرد. حکم در تجدیدنظر تایید شد.

پرونده دیگری هم از سال‌های پیش همچنان او را دنبال می‌کرد. سپیده گفته بود آمنه‌سادات ذبیح‌پور، بازجو-خبرنگار صداوسیما، در جلسات بازجویی مربوط به اعترافات تلویزیونی حضور داشته است. ذبیح‌پور این اظهارات را رد کرد و علیه سپیده شکایت کرد.

در تابستان ۱۴۰۲، سپیده را از زندان به دادگاه بردند. حاضر نشد برای حضور در جلسه حجاب اجباری را رعایت کند و یک جلسه به همین دلیل برگزار نشد. در جلسه بعدی، بنا بر گزارش برادرش، پس از مشاجره با ذبیح‌پور به صورت او تف کرد. دادگاه در شهریور همان سال پانزده ماه حبس دیگر برایش صادر کرد.

سپیده تا ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ در اوین ماند. در روزی آزاد شد که مجاهد کورکور، از بازداشت‌شدگان اعتراضات خوزستان، اعدام شد. به دزفول برگشت. اما کاری را که می‌خواست بیرون زندان ادامه دهد، پیش‌تر در خود زندان آغاز کرده بود.

در اواخر ۱۴۰۳ و اوایل ۱۴۰۴، همراه گروهی از زنان زندانی، تولید و فروش کیف‌های چرمی را گسترش داده بودند. پس از آزادی، سپیده این فعالیت را ادامه داد و پروژه «ما» شکل گرفت. در گزارشی که شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، از مشارکت مستقیم و غیرمستقیم حدود ۳۵ زن زندانی و زندانی سابق در تولید و فروش محصولات چرمی خبر داده شد.

سپیده از سمیه شهبازی یاد می‌کرد؛ زنی که سال‌ها پیش در سپیدار برای تامین دیه‌اش کار می‌کرد. برای او، تفاوت میان کارگاه‌های وابسته به زندان و فروش مستقل محصولات زنان اهمیت داشت. می‌خواست زندانیان بتوانند از کارشان درآمدی به دست آورند که به ادامه زندگی خودشان و خانواده‌هایشان کمک کند، نه آن‌که برای مبلغی ناچیز یا چند دقیقه تماس تلفنی ناچار به کارهای طاقت‌فرسا شوند.

در پروژه «ما»، مسئله فقط فروش کیف‌های چرمی نبود. زنانی که در زندان حتی بر زمان تماس تلفنی یا دستمزد کارشان اختیار محدودی داشتند، می‌کوشیدند راهی برای استقلال مالی خود پیدا کنند. چند ماه بعد، سپیده دوباره بازداشت شد.

روز ۲۱ آذر ۱۴۰۴، برای شرکت در مراسم هفتم خسرو علی‌کردی، وکیل دادگستری و مدافع زندانیان سیاسی، به مشهد رفته بود. علی‌کردی چند روز پیش‌تر درگذشته بود و خانواده و همکارانش خواستار روشن شدن علت مرگ او بودند. مراسم یادبود در مسجد غدیر با دخالت نیروهای امنیتی پایان یافت. سپیده همراه نرگس محمدی، عالیه مطلب‌زاده، هستی امیری، پوران ناظمی و شماری دیگر بازداشت شد.

در اوایل بهمن، شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد او را به اتهام‌های اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور و تبلیغ علیه نظام، به شش ماه حبس تعزیری و پنج سال حبس تعلیقی محکوم کرد.

در دی ۱۴۰۴، هنگامی که اعتراضات در شهرهای مختلف ایران گسترش یافت، سپیده در بازداشتگاه مشهد بود. بعدها گفت در روزهای انفرادی، ورود پی‌درپی بازداشت‌شدگان تازه را می‌شنید و پس از انتقال به بند عمومی با بعضی از آنان گفت‌وگو کرد.

در بهار ۱۴۰۵، از زندان وکیل‌آباد نامه‌ای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نوشت و روایت‌هایی از زنان بازداشت‌شده در اعتراضات دی‌ماه را نقل کرد؛ از جمله زنی که به گفته سپیده، در دوران بارداری از مراقبت پزشکی مناسب محروم شده و بارداری‌اش را از دست داده بود.

روز ۹ خرداد ۱۴۰۵، پس از پایان محکومیت شش‌ماهه‌اش از وکیل‌آباد آزاد شد. از زندان مستقیم به مزار خسرو علی‌کردی رفت؛ همان وکیلی که حضور در مراسم یادبودش به بازداشت او انجامیده بود. در یادداشتی، زندگی خودش را به سرنوشت سیزیف تشبیه کرد؛ مردی در اساطیر یونان که محکوم بود سنگی را به بالای کوه ببرد و هر بار شاهد غلتیدن دوباره آن به پایین باشد. اما این دوره آزادی، برخلاف دفعات پیش، با انتشار مجموعه گسترده‌ای از گزارش‌های سپیده درباره سرکوب معترضان همراه شد.

در شهریور ۱۴۰۵، در گفت‌وگویی با فهیمه خضر حیدری در برنامه «میدان» صدای آمریکا، از وضعیت بازداشت‌شدگان دی‌ماه در زندان‌های وکیل‌آباد و سپیدار گفت؛ از آثار ضرب‌وشتم بر بدن زندانیان، بازجویی‌های طولانی و روایت کسانی که در جریان اعتراضات بازداشت شده بودند. سپس به جمع‌آوری شهادت‌ها ادامه داد.

پنجم آبان ۱۴۰۵، نامه‌ای سرگشاده به مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، نوشت. در آن اعلام کرد که با ۱۵۰ بازداشت‌شده در سه استان خراسان رضوی، خوزستان و تهران مصاحبه‌های مفصل انجام داده است. مصاحبه‌شوندگان، به روایت او، از ضرب‌وشتم، شکنجه با برق، آزار جنسی، اعدام نمایشی و تهدیدهای امنیتی گفته بودند. بعضی هنوز زندانی بودند و خانواده‌های برخی دیگر تحت فشار قرار داشتند.

همان روز، ایران‌وایر هفت روایت از مجموعه گزارش‌های او را منتشر کرد.

در روایت «در غیاب من از سرگذشت من مراقبت کن»، بازداشتی‌ای از ضرورت باقی ماندن روایتش در صورت ناپدید شدن یا مرگ حرف می‌زند. در «خداحافظ کودک من»، تجربه زنی از بارداری و فقدان در شرایط بازداشت ثبت شده است. در «رفیقم شبیه خودش نبود»، سپیده به تجربه خودش از بازداشتگاه مشهد بازمی‌گردد؛ به روزهای پس از مراسم یادبود خسرو علی‌کردی و زنانی که پس از سرکوب اعتراضات به بندها منتقل شده بودند. در «دزفول، سحر، امید، سبزقبا و شکنجه»، به زادگاهش برمی‌گردد و شهادت بازداشت‌شدگانی را ثبت می‌کند که از شکنجه و آزار در بازجویی‌ها گفته بودند. در این گزارش‌ها بعضی نام‌ها مستعارند. سپیده می‌خواست آنچه شنیده بود ثبت شود، اما انتشار نام واقعی افراد می‌توانست آن‌ها یا خانواده‌هایشان را در معرض خطر بیشتری قرار دهد.

در نامه به مای ساتو، از دشواری همین وضعیت نوشت. بعضی خانواده‌های زندانیان زیر فشار تهدیدهای امنیتی بودند و امکان تصمیم‌گیری آزادانه درباره اطلاع‌رسانی نداشتند. سپیده از تقلیل زندگی و مرگ افراد به آمار انتقاد کرد و خواستار توجه بیشتر به روایت‌های فردی شد.

مای ساتو در پاسخی که ۱۴ آبان منتشر شد، از او برای ارسال شهادت‌ها تشکر کرد. توضیح داد که مستندسازی الگوهای عمومی نقض حقوق بشر می‌تواند بدون انتشار هویت افراد انجام شود، اما برای نام بردن علنی از قربانیان یا پیگیری رسمی پرونده مشخص آنان، رضایت فرد یا نماینده مجازش ضروری است.

این مکاتبه، اختلافی درباره شیوه ثبت رنج و نقض حقوق بشر را آشکار می‌کرد. سپیده از موقعیت خانواده‌هایی می‌نوشت که در ترس و تهدید زندگی می‌کنند و گاهی حتی امکان اعلام رضایت ندارند. مای ساتو بر ضرورت حفاظت از اختیار و امنیت کسانی تاکید داشت که قرار است روایتشان در اسناد رسمی ثبت شود.

یازده روز بعد، ماموران امنیتی برای بازداشت سپیده به خانه خانواده‌اش رفتند. روز ۲۵ آبان ۱۴۰۵، خدارحم قلیان و طهورا، برادرزاده هفده‌ساله سپیده، بازداشت شدند. دو روز بعد با وثیقه آزاد شدند. مهدی، برادر سپیده و پدر طهورا، روز ۲۶ آبان پس از مراجعه به کلانتری ۱۹ دزفول بازداشت و به زندان منتقل شد.

سپیده در پیام ۲۸ آبان از ضرب‌وشتم شدید پدر و برادرزاده‌اش در بازداشت خبر داد. به گفته او، پدرش از ناحیه سر، گوش و لگن آسیب دیده بود و طهورا به مرگ و تجاوز تهدید شده بود. سازمان حقوق بشر ایران با انتشار گزارشی خواستار توقف فشار بر خانواده و بررسی مستقل این اتهام‌ها شد.

سپیده همچنین گفت ماموران به خانواده اطلاع داده‌اند که پنج سال حبس تعلیقی پرونده مشهد، به دلیل فعالیت‌های اخیرش در مستندسازی شکنجه و مخالفت با اعدام، به اجرا درآمده است. تا ۲۸ آبان، سند قضایی مستقلی درباره لغو تعلیق منتشر نشده بود و گزارش تاییدشده‌ای از بازداشت خود سپیده نیز وجود نداشت.

مهدی همچنان در بازداشت بود. به گفته سپیده، مقام‌های قضایی آزادی او را به معرفی خواهرش مشروط کرده بودند.

در سال‌هایی که سپیده در زندان‌های مختلف زندگی کرده بود، بارها درباره زنانی نوشته بود که خانواده‌هایشان برای ملاقات به شهرهای دور سفر می‌کردند، برای تامین دیه ناچار به کار بودند یا از ترس مجازات، هنگام روایت شکنجه نامشان را پنهان می‌کردند. زنانی که سپیده زندگی‌شان را ثبت کرده بود، گاهی حتی اختیار تصمیم گرفتن درباره ابتدایی‌ترین امور روزمره خود را نداشتند. حالا ماموران برای بازداشت او به سراغ خانواده‌اش رفته بودند.

سپیده ۲۸ آبان در اکانت توییتر خودش نوشت: «ممکن است این آخرین توییت من برای شما باشد.»

پدر و برادرزاده‌اش با وثیقه آزاد شده بودند، برادرش در زندان بود و ماموران همچنان در پی خودش بودند. تنها سه هفته از انتشار گزارش‌های تازه‌اش درباره بازداشت‌شدگان دی‌ماه می‌گذشت؛ روایت‌هایی که بعضی از صاحبانشان هنوز پشت دیوار زندان بودند.

بیش از هشت سال پس از هفت‌تپه، سپیده همچنان همان کاری را دنبال می‌کرد که در زندان سپیدار آغاز کرده بود: پرسیدن از کسانی که کمتر کسی سراغشان می‌رفت و نوشتن آنچه از زندگی‌شان می‌شنید؛ گاهی با نام واقعی و گاهی بدون آن.

در نخستین کتابش، از زنان عرب زندان سپیدار نوشته بود. در پروژه «ما»، کوشیده بود برای زنانی که در زندان کار می‌کردند راهی برای درآمد مستقل فراهم کند. و حالا در گزارش‌های تازه‌اش، شهادت کسانی را ثبت کرده بود که از شکنجه و سرکوب جان به در برده بودند و هنوز نمی‌دانستند چه سرنوشتی انتظارشان را می‌کشد. این بار، به گفته خودش، همان نوشته‌ها به دلایل تازه‌ای برای بازداشتش تبدیل شده بودند. مامورانی که در خانه پیدایش نکردند، به سراغ خانواده‌اش رفتند. پدرش، برادرش و طهورای هفده‌ساله را بازداشت کردند و بنا بر روایت سپیده، آزادی برادرش را به معرفی او مشروط کردند. بهایی که این بار نه فقط خود سپیده، که نزدیک‌ترین کسان زندگی‌اش ناچار به پرداخت آن شده بودند.

سپیده قلیان از بیست‌ودوسالگی تا امروز که سی‌ودو سال دارد، سال‌های جوانی‌اش را میان بازداشتگاه‌ها و زندان‌های مختلف ایران گذرانده است؛ از سپیدار اهواز و قرچک ورامین تا اوین تهران، بوشهر و وکیل‌آباد مشهد. در این سال‌ها بارها از شکنجه، آزار جنسی و تحقیر زنان زندانی نوشت، در برابر اعترافات اجباری ایستاد و حاضر نشد حتی برای حضور در جلسه محاکمه دادگاه، با پوشیدن حجاب اجباری به مناسبات مردسالارانه‌ای تن بدهد که علیه آن‌ها مبارزه می‌کرد. در اسفند ۱۴۰۱، وقتی در بیست‌وهشت‌سالگی بعد از چند سال از اوین بیرون آمد، به حجاب اجباری تن نداد و همان پشت در زندان فریاد زد: «خامنه‌ای ضحاک، می‌کشیمت زیر خاک.» پنج ساعت بعد او را در جاده وقتی در راه بازگشت به خانه پدری‌اش بود بازداشت کردند و به زندان برگرداندند. سه سال و هشت ماه بعد، ماموران بار دیگر بابت صدایی که به زنان در زندان داده بود به سراغش رفتند و وقتی خودش را پیدا نکردند؛ پدر، برادر و برادرزاده نوجوانش را بازداشت کردند تا او را وادار به معرفی خود کنند.

از همین نویسنده و همین مجموعه:

این مطلب را پسندیدید؟ کمک مالی شما به ما این امکان را خواهد داد که از این نوع مطالب بیشتر منتشر کنیم.

آیا مایل هستید ما را در تحقیق و نوشتن تعداد بیشتری از این‌گونه مطالب یاری کنید؟

.در حال حاضر امکان دریافت کمک مخاطبان ساکن ایران وجود ندارد

توضیح بیشتر در مورد اینکه چطور از ما حمایت کنید

نظر بدهید

در پرکردن فرم خطایی صورت گرفته

نظرها

نظری وجود ندارد.