فروپاشی محترمانه؛ طبقه متوسط هم برای تأمین ارزاق به نسیه پناه برد

 روزنامه «شرق» از فروپاشی تدریجی طبقه متوسط خبر می‌دهد؛ قشری که روزگاری موتور محرک اقتصاد و ثبات کشور بود، اکنون زیر فشار تورم فزاینده، تعدیل نیرو و افزایش اجاره‌بها، قدرت خرید خود را از دست داده و برای تأمین حداقلی‌ترین نیازهای روزمره مانند نان، تخم‌مرغ، میوه و مواد اولیه، ناچار به بازگشت به پدیده «نسیه و حساب دفتری» شده است.

«شرق» می‌نویسد بحران اقتصادی کنونی دیگر تنها معطوف به قشر کم‌برخوردار و حاشیه‌نشین نیست، بلکه لایه‌های عمیق‌تری از جامعه یعنی طبقه متوسط تحصیل‌کرده و شاغل را نیز در بر گرفته است.

بر اساس این گزارش نشانه‌های این بحران را نمی‌توان صرفاً در آمارهای رسمی جست، بلکه در پدیده‌های عینی و روزمره‌ای مانند بازگشت خرید نسیه توسط کارمندان با ظاهر آراسته، درخواست «نصف نان» از نانوایی، خرید دانه‌دانه میوه به جای کیلویی، و حتی سرقت قوطی‌های تن ماهی از سوپرمارکت‌ها می‌توان دید. به یک معنا: فقر «پنهان» و «محترمانه» طبقه متوسط، واقعیتی انکارناپذیر و هشداردهنده است.

یکی از مغازه‌داران باسابقه در شرق تهران که مدیریت یک سوپرمارکت محلی را بر عهده دارد، می‌گوید:

نسیه ‌دادن همیشه وجود داشت، اما از ظاهر فرد تشخیص می‌دادیم که شرایط مالی خوبی ندارد، حالا اما افرادی دستانشان را برای نسیه دراز می‌کنند که سال‌ها مشتری پروپاقرص مغازه بوده‌اند؛ کسانی که پیش از این خریدهای حجیم و باکیفیت انجام می‌دادند...

او در ادامه می‌افزاید:

 حالا همین افراد با هزاران شرم، خجالت و چشم‌های دوخته‌شده به زمین، به دروغ‌های مصلحتی متوسل می‌شوند تا غرور خود را حفظ کنند. جملاتی نظیر «کارتم را در خانه فراموش کرده‌ام»، «شبکه بانکی قطع است» یا «همین فردا حساب می‌کنم»، ترجیع‌بند صحبت‌های طبقه متوسطی است که پولی در بساط ندارد

«شرق: ضمن اشاره به پیامدهای اجتماعی-فرهنگی این وضعیت هشدار می‌دهد که تضعیف طبقه متوسط به مثابه «موتور محرک توسعه، فرهنگ و ثبات کشور»، تعادل اجتماعی را بر هم می‌زند. وقتی این قشر برای بقا و تأمین نان شب درگیر «هندسه خرید روزانه» و دفاتر نسیه شود، رمقی برای مطالبه‌گری مدنی، مشارکت اجتماعی، آموزش فرزندان و مصرف فرهنگی (کتاب، سینما و...) نخواهد داشت.

 در ماه‌های اخیر (به‌ویژه پس از تصویب بودجه ۱۴۰۵)، دولت پزشکیان بسته‌های حمایتی خود را عمدتاً از طریق ادامه یارانه نقدی (حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان)، کالابرگ الکترونیکی (با اعتبار حدود ۹۶۰ هزار میلیارد تومان و شارژ ماهانه یک میلیون تومان به ازای هر نفر برای دهک‌های هدف)، و یارانه نان (حدود ۵۰۰ همت) پیگیری کرده است.

علاوه بر این، طرح‌هایی مانند «یسنا» برای مادران باردار و دارای کودک زیر دو سال، «کارت امید مادر» (با کمک‌هزینه ماهانه برای نوزادان متولد ۱۴۰۵)، و افزایش مستمری مددجویان کمیته امداد و بهزیستی (تا ۵۰ درصد) اجرا شده‌اند.  

 منتقدان این بسته‌ها را ناچیز و ناکافی در برابر تورم فزاینده، افزایش اجاره‌بها و کاهش شدید قدرت خرید طبقه متوسط می‌دانند، زیرا بیشتر جنبه تثبیت قیمت کالاهای اساسی دارند و نتوانسته‌اند مانع از فروپاشی معیشتی شوند.

شرق در سال‌های اخیر چندین گزارش مشابه منتشر کرده، مثلاً گزارش‌های ۱۴۰۴ درباره حذف کالاهای لوکس از سوپرمارکت‌های مرکز تهران و گزارش‌هایی درباره «غصه نان» و کاهش شدید قدرت خرید کارگران و کارمندان. این پدیده از سال‌های ۱۳۹۷–۱۳۹۸ (بعد از شوک ارزی) شروع شد، اما از ۱۴۰۳ به بعد شدت گرفت و حالا در ۱۴۰۵ به لایه‌های عمیق‌تر طبقه متوسط رسیده.