آیا نمایندگان در آمریکا اکنون دست رئیس جمهوری را برای پیشبرد جنگ با ایران بسته‌اند؟

در آمریکا دوباره یک نزاع پرسابقه سر باز کرده است: نزاع بر سر اینکه حق تصمیم‌گیری دربارهٔ جنگ با رئیس‌جمهوری است یا کنگره؟ قانون اساسی این قدرت را تقسیم کرده است، اما در عمل تاکنون توازن قدرت به نفع رئیس‌جمهوری سنگینی کرده است.

قانون اساسی آمریکا اختیارات جنگی را میان دو قوه تقسیم کرده تا از تمرکز قدرت در دست یک نفر جلوگیری کند:

اما مشکل این است که مرز میان «آغاز کردن جنگ» (حق کنگره) و «دفاع ناگهانی یا هدایت نیروها» (حق رئیس‌جمهور) بسیار مبهم است. رؤسای جمهوری معمولاً با استفاده از عنوان «فرمانده کل قوا»، بدون اجازهٔ کنگره دست به عملیات نظامی می‌زنند و آن را «اقدام دفاعی» یا «عملیات محدود» می‌نامند، نه «جنگ رسمی».

سابقه نزاع حقوقی

بر سر تفسیر تقسیم اختیارات جنگی همواره در آمریکا درگیری وجود داشته است. درگیری بر سر این موضوع در سه دوره به شکل‌های مختلفی جریان داشته است:

در حوزه‌های مختلفی میان نهادهای نظام سیاسی در آمریکا کشاکش وجود دارد. درگیری بر سر اختیارات جنگی هم نمایانگر یک «بحران ساختاری» در نظام تفکیک قوای آمریکاست. مفسران معمولا این دلایل را برمی‌شمارند برای اینکه نشان دهند پای یک بحران جدی در میان است:

کشمکش‌های مداوم کنگره با کاخ سفید بر سر تأمین مالی جنگ‌های نیابتی یا تصمیم‌گیری برای رویارویی‌های نظامی در خاورمیانه، نشان می‌دهد که این سیستم فاقد یک مکانیسم داوریِ قاطع است. دادگاه عالی آمریکا نیز همواره از ورود به این دعواها خودداری کرده و آن را یک «مسئله سیاسی» عنوان کرده است. در نتیجه، این بحران با هر مداخله نظامی جدید شعله‌ور می‌شود، اما هیچ‌گاه حل نمی‌شود.

درگیری تازه بر سر جنگ با ایران

پس از آغاز جنگ آمریکا و ایران در سال ۲۰۲۶، دولت ترامپ عملیات نظامی را بدون دریافت مجوز رسمی از کنگره ادامه داد. کاخ سفید استدلال می‌کرد که رئیس‌جمهور به‌عنوان فرمانده کل قوا اختیار انجام این اقدامات را دارد. اما منتقدان معتقد بودند که قانون اساسی آمریکا اختیار اعلام جنگ را به کنگره داده است و رئیس‌جمهور نمی‌تواند به‌تنهایی کشور را وارد یک جنگ طولانی کند.

سرانجام در روز چهارشنبه، ۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۳ خرداد ۱۴۰۵) مجلس نمایندگان آمریکا، قطعنامه‌ای مبتنی بر «قانون اختیارات جنگی» (War Powers Resolution) تصویب کرد که هدف آن محدود کردن ادامهٔ عملیات نظامی علیه ایران بدون مجوز کنگره است. ۲۱۵ نماینده که شامل ۴ نماینده جمهوری‌خواه هم می‌شد، به این قطعنامه رأی مثبت دادند. تعداد آرای مخالف ۲۰۸ رأی بود.

قطعنامه از رئیس‌جمهوری می‌خواهد در صورت ادامهٔ درگیری‌ها با ایران، مجوز صریح کنگره را دریافت کند؛ در غیر این صورت نیروهای آمریکایی باید از موضع تهاجمی خارج شوند.

جمهوری‌خواهانی که به آن رأی مثبت دادند، در اظهاراتشان عمدتا این دلایل را برای همراهی خود را با قطعنامه‌ تنظیم‌شده از سوی دموکرات‌ها برشمردند: نگرانی از بابت آنکه جنگ از نظر قانونی مجوز کافی نداشته باشد، هزینه‌های اقتصادی آن بسیار سنگین شود، آمریکا وارد یک درگیری بلندمدت دیگر در خاورمیانه شود و اینکه اختیارات ریاست‌جمهوری بیش از حد گسترش یابد.

آیا این قطعنامه واقعاً جنگ را متوقف می‌کند؟

کاخ سفید بلافاصله پس از اعلام نتایج رای‌گیری، واکنش بسیار تندی نشان داد. دونالد ترامپ در بیانیه‌ای رسمی مصوبه را محکوم کرد و آن را یک «نمایش سیاسی تضعیف‌کننده» خواند. آنچه ترامپ را آشفته می‌کند، ابراز تردید درباره خط مشی او به ویژه در میان جمهوری‌خواهان و فراتر از آن در افکار عمومی است. او اما در اصل نگرانی‌ای در این باره دارد که اختیارات جنگی‌اش محدود شود.

قطعنامه هنوز به تصویب مجلس سنا نرسیده و رئیس جمهوری می‌تواند در برابر آن مقاومت کند یا از اختیارات اجرایی استفاده کند. خبرگزاری رویترز در این مورد نوشته است:

بنابر این قطعنامهٴ تصویب شده در مجلس نمایندگان، تنها اهمیت نمادین دارد و چیز مشخصی را در برنامه جنگی ترامپ و مقامات پیشبرنده سیاست او تغییر نمی‌دهد. آن گونه که گاردین نوشته، رأی مجلس نمایندگان بیشتر یک پیام سیاسی مهم است تا پایان فوری جنگ.

نبرد واقعی بر سر ایران نیست، بلکه سرباز کردن یک جدال قدیمی در آمریکاست. کنگره سال‌هاست که اختیارات خود را به رؤسای جمهور واگذار کرده است و هر از گاهی در صدد بازپس گرفتن آن برمی‌آید.

خلاصه اینکه مجلس نمایندگان آمریکا دست ترامپ را نبسته است، اما جلوه‌ای شده است از تزلزل در پیوند او با افکار عمومی و بدنه سیاسی کشور. برای دولت آمریکا، مدام بر هزینه‌های جنگ علیه ایران به لحاظ سیاسی و اقتصادی افزوده می‌شود. در این وضعیت، دست رئیس‌جمهوری جنگجوی آمریکا بسته نشده، اما لرزش دستان او در کشیدن ماشه بیش از هر زمان دیگری آشکار است.