جهش چندبرابری قیمت دارو طی یک سال؛ افزایش پرداختی از جیب بیماران به مرز ۸۰ درصد رسید

بر اساس گزارش منتشر شده در خبرگزاری مهر، بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد بازار دارویی کشور در فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ شاهد موج بی‌سابقه‌ای از افزایش قیمت‌ها بوده است، به طوری که نرخ بسیاری از اقلام دارویی پرمصرف چند برابر شده است. بر اساس گزارش‌های موجود، قیمت داروهایی نظیر گاباپنتن ۳۰۰ از ۳۰۰ هزار تومان به ۹۶۰ هزار تومان، استامینوفن کدئین از ۱۳۷ هزار تومان به ۶۵۰ هزار تومان، فلوکستین ۲۰ از ۱۷۵ هزار تومان به ۳۵۰ هزار تومان، ایبوپروفن از ۲۰۰ هزار تومان به ۴۲۰ هزار تومان، اسویکس از ۹۷ هزار و ۸۰۰ تومان به ۳۰۰ هزار تومان، آموکسیسیلین از ۳۲۰ هزار تومان به یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان و قرص کلاریترومایسین از ۴۵۰ هزار تومان به یک میلیون و ۵۸۰ هزار تومان رسیده است. این تغییرات قیمتی حاکی از افزایش حداقل سه برابری قیمت عمومی داروها ظرف یک سال اخیر است.

این افزایش‌ها تنها به چند قلم دارو محدود نیست. گزارش‌های منتشرشده از بازار دارو نشان می‌دهد بسیاری از اقلام دارویی در یک سال گذشته با افزایش قابل توجه قیمت روبه‌رو شده‌اند؛ افزایشی که در شرایط کاهش قدرت خرید، فشار بیشتری بر بیماران وارد کرده است.

در همین حال، سازمان‌های بیمه‌گر نتوانسته‌اند این شکاف قیمتی ایجادشده را برای مردم و بیماران ترمیم کنند و در نتیجه، سهم پرداختی بيماران از جیب خود بابت تأمین دارو به مرز ۸۰ درصد رسیده است. حسینعلی حاجی دلیگانی، نایب رئیس کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی، با اشاره به شرایط دشوار بیماران در تأمین داروهای حیاتی به دلیل گرانی، کمبود و اختلاف قیمت‌های مصوب سازمان غذا و دارو با میزان پوشش بیمه‌ها، اعلام کرد که نرخ برخی داروها مانند مرکاپتوپورین، آمفوتریسین بی و لیپوزومال پیش از ابلاغ و پوشش عملیاتی بیمه‌ها، در سامانه‌های وزارت بهداشت درج می‌شود. او تأکید کرد تأخیر در اعمال قیمت‌های جدید توسط بیمه‌ها موجب پرداخت یک ماه هزینه‌های گزاف از سوی بیماران می‌شود و پیشنهاد داد برای جلوگیری از بروز نارضایتی، قیمت‌ها ابتدا در سامانه‌های سازمان‌های بیمه‌گر اصلاح شود.

این جهش قیمتی در حوزه درمان در شرایطی رخ می‌دهد که طبق آخرین آمار مرکز آمار ایران در مرداد ۱۴۰۵، شاخص قیمت مصرف‌کننده نسبت به ماه قبل ۳.۴ درصد افزایش یافته، تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارها به ۸۹ درصد رسیده و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد ثبت شده است. این فشار اقتصادی موجب شده تا بازار کالاهای صنعتی نیز پس از شرایط جنگی با افت تقاضا، کاهش دفعات خرید، به تعویق افتادن تصمیم‌گیری‌ها و تمایل مردم به تعمیر کالاهای قدیمی یا خرید گزینه‌های ارزان‌تر مواجه شود؛ با این حال حذف هزینه‌های دارویی برای خانوارها امکان‌پذیر نیست.

از سوی دیگر، حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس دوازدهم، در پاسخ به تأثیر فشارهای اقتصادی بر بازار دارو با پذیرش وجود کمبودها به دلیل تحریم‌ها و محاصره اقتصادی، اعلام کرد که مشکل جدی و حادی در این زمینه وجود ندارد و مدعی شد که بیماران درمانده نشده‌اند. او با اشاره به اینکه بسیاری از داروهای بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج و داروهای دارای فن‌آوری بالا در داخل کشور تولید می‌شوند، علت بخشی از مشکلات را توصیه برخی پزشکان به تهیه نمونه‌های خارجی دانست و تأکید کرد مجلس و دولت پیگیر رفع کمبودهای موجود هستند. شهریاری همچنین در واکنش به موضوع تسویه مطالبات ایران در قالب غذا و دارو، تحمیل نحوه خرج کردن منابع مالی کشور از سوی رئیس‌جمهور آمریکا را اقدامی نادرست دانست و بر استقلال جمهوری اسلامی ایران در تصمیم‌گیری برای منابع خود تأکید کرد.

افزایش قیمت دارو تنها بخشی از بحران گسترده‌تر اقتصاد خانوارهاست.

از دارو تا لوازم خانگی؛ اقتصاد بحران‌زده ایران مردم را به حذف، تعویق و تعمیر واداشته است

افزایش شدید قیمت دارو، تورم فزاینده و کاهش قدرت خرید خانوارها، اقتصاد ایران را وارد مرحله‌ای کرده است که آثار آن دیگر تنها در آمارهای رسمی و نمودارهای اقتصادی دیده نمی‌شود. تغییر در رفتار روزمره مردم، از خرید دارو و پوشاک گرفته تا لوازم خانگی، تلفن همراه، مبلمان و حتی تفریح و سفر، تصویری ملموس‌تر از فشار اقتصادی بر زندگی خانوارها ارائه می‌دهد.

در شرایطی که برخی داروها طی یک سال چند برابر گران شده‌اند و هزینه پرداخت از جیب بیماران افزایش یافته، بازار کالاهای بادوام نیز با کاهش تقاضا روبه‌رو است. مردم خریدهای خود را به تأخیر می‌اندازند، کالاهای قدیمی را تعمیر می‌کنند، به سراغ محصولات ارزان‌تر می‌روند یا برخی نیازها را به‌طور کامل از سبد هزینه‌های خود حذف می‌کنند.

بررسی روایت‌های میدانی که خبرگزاری مهر در گزارشی از بازارهای مختلف منتشر کرده است، نشان می‌دهد که می‌توان رفتار جدید مصرف‌کننده ایرانی را در چهار واژه خلاصه کرد: تعویق، تعمیر، جایگزینی و حذف.

تورم؛ فشار مشترک بر همه بازارها

آخرین آمارهای مربوط به وضعیت قیمت‌ها نشان می‌دهد فشار تورمی همچنان بر زندگی مردم سنگینی می‌کند. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده در مرداد ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل ۳.۴ درصد افزایش یافت. تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای کشور نیز به ۸۹ درصد رسید و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد ثبت شد. در چنین شرایطی، خانوارها ناچارند میان هزینه‌های مختلف خود اولویت‌بندی کنند.

اولین هزینه‌هایی که معمولاً حذف می‌شوند، خریدهایی هستند که امکان به تأخیر انداختن آنها وجود دارد؛ کالاهایی که نبودشان در کوتاه‌مدت زندگی روزمره را مختل نمی‌کند. اما با ادامه فشار اقتصادی، این روند تنها به کالاهای غیرضروری محدود نمی‌ماند. حتی کالاهای ضروری نیز با کاهش مقدار خرید یا تغییر برند مواجه می‌شوند.

بازار پوشاک یکی از نخستین بازارهایی است که کاهش قدرت خرید در آن به‌وضوح دیده می‌شود.

در شرایط عادی، نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی باید به افزایش خرید لباس، کیف و کفش منجر شود. دانش‌آموزان و دانشجویان برای شروع سال جدید به خرید نیاز دارند و خانواده‌ها بخشی از بودجه خود را به این موضوع اختصاص می‌دهند.

اما افزایش قیمت‌ها این الگو را تغییر داده است. برخی مصرف‌کنندگان می‌گویند درآمد آنها تنها هزینه‌های روزمره را پوشش می‌دهد و خرید لباس جدید دیگر مانند گذشته امکان‌پذیر نیست.

برای بخشی از خانوارها، لباس جدید از یک خرید عادی به هزینه‌ای قابل‌حذف تبدیل شده است.

در بازار پوشاک کودک نیز خانواده‌ها با دشواری مشابهی روبه‌رو هستند. از آنجا که رشد کودکان باعث می‌شود نیاز به لباس جدید به‌طور کامل حذف نشود، خانواده‌ها به جای حذف خرید، میزان آن را کاهش می‌دهند یا به سراغ کالاهای ارزان‌تر می‌روند.

کاهش قدرت خرید تنها مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار نداده است. فروشندگان نیز با کاهش تعداد مشتریان و افت فروش روبه‌رو هستند.

در بازار پرده و پارچه، برخی فروشندگان می‌گویند برای جذب مشتری به سمت کالاهای ارزان‌تر و با کیفیت پایین‌تر حرکت کرده‌اند. اما حتی این تغییر نیز در بسیاری از موارد نتوانسته تقاضا را افزایش دهد.

خرید پرده برای بسیاری از خانوارها به تصمیمی تبدیل شده که می‌توان آن را ماه‌ها به تعویق انداخت.

مصرف‌کننده امروز ممکن است هر ماه خرید را به آینده موکول کند، اما در ماه بعد با قیمت بالاتری روبه‌رو شود. به این ترتیب، چرخه‌ای شکل می‌گیرد که در آن خرید به تأخیر می‌افتد، قیمت افزایش پیدا می‌کند و در نهایت مصرف‌کننده به سمت کالایی ارزان‌تر حرکت می‌کند یا به‌طور کامل از خرید منصرف می‌شود.

یکی از مهم‌ترین تغییرات رفتار مصرف‌کنندگان در بازار کالاهای بادوام، افزایش گرایش به تعمیر به جای خرید کالای جدید است.

در بازار لوازم خانگی، خرابی یک وسیله دیگر الزاماً به معنای خرید دستگاه جدید نیست.

ماشین لباسشویی، یخچال، تلویزیون و دیگر لوازم خانگی ممکن است بارها تعمیر شوند، زیرا هزینه خرید کالای جدید برای بسیاری از خانوارها بسیار سنگین شده است.

مصرف‌کنندگان ترجیح می‌دهند حتی یک وسیله قدیمی را چند بار تعمیر کنند تا اینکه هزینه خرید دستگاه جدید را بپردازند.

این روند البته بازار تعمیرات را نیز با تغییر مواجه کرده است. تعمیرکاران با افزایش مراجعه روبه‌رو هستند، در حالی که فروشندگان کالاهای جدید از کاهش مشتری سخن می‌گویند.

اما تعمیر نیز همیشه راه‌حل ارزان و مطمئنی نیست. هزینه قطعات و خدمات افزایش یافته و استفاده از قطعات بی‌کیفیت می‌تواند باعث شود یک وسیله بارها به تعمیر نیاز پیدا کند.

فروشندگان لوازم خانگی می‌گویند بخش قابل توجهی از مراجعه‌کنندگان به فروشگاه‌ها بیشتر برای اطلاع از قیمت‌ها مراجعه می‌کنند تا خرید.

قیمت تلویزیون، ماشین لباسشویی و دیگر کالاهای بزرگ برای بسیاری از خانوارها به سطحی رسیده که خرید آنها نیازمند تصمیم‌گیری طولانی و تأمین منابع مالی قابل توجه است.

کالاهای کوچک‌تر مانند اتو، جاروبرقی، پلوپز، آرام‌پز، آبمیوه‌گیری و دیگر وسایل آشپزخانه نیز از این وضعیت مستثنا نیستند.

به گفته فروشندگان، مردم قیمت‌ها را می‌پرسند اما خرید را به آینده موکول می‌کنند. رفتار مصرف‌کننده در بازار کالاهای ضروری با کالاهای بادوام تفاوت دارد. کالاهایی مانند شوینده‌ها، محصولات بهداشتی و برخی اقلام مورد نیاز کودکان را نمی‌توان به‌طور کامل حذف کرد.

بازار فرش نیز با کاهش تقاضا روبه‌رو است. فروشندگان می‌گویند خرید فرش جدید عمدتاً به شرایطی محدود شده که خانواده ناچار به خرید باشد؛ مانند ازدواج یا تغییر محل زندگی.

در بسیاری از موارد، رفو کردن فرش قدیمی جای خرید فرش جدید را گرفته است. همین الگو در بازار مبلمان نیز دیده می‌شود.

بخشی از مشتریانی که پیش‌تر برای انتخاب مدل و خرید مبلمان به فروشگاه‌ها مراجعه می‌کردند، اکنون بیشتر به دنبال آدرس تعمیرکار هستند.

تعمیر و بازسازی مبلمان به جای خرید محصول جدید به یکی از راه‌های مدیریت هزینه تبدیل شده است. افزایش قیمت تلفن همراه نیز قدرت خرید مصرف‌کنندگان را به‌شدت کاهش داده است.

بسیاری از مردم ترجیح می‌دهند گوشی فعلی خود را تعمیر کنند و خرید دستگاه جدید را تا زمانی که امکان مالی بیشتری داشته باشند به تأخیر بیندازند.

فروشندگان موبایل نیز از کاهش تعداد مشتریان خبر می‌دهند. در بازار کالاهای دیجیتال، حتی نیازهایی که با تحصیل و کار ارتباط دارند تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

برای برخی دانشجویان و کاربران، خرید لپ‌تاپ جدید دیگر امکان‌پذیر نیست و راه‌هایی مانند قرض گرفتن دستگاه از دوستان یا ادامه استفاده از تجهیزات قدیمی جایگزین خرید شده است.

فشار اقتصادی حتی بر تصمیم‌هایی که پیش‌تر بخشی عادی از زندگی خانوارها محسوب می‌شدند تأثیر گذاشته است.

خرید ساعت جدید کاهش یافته و تعمیر ساعت‌های قدیمی افزایش پیدا کرده است. رنگ‌آمیزی خانه یا نصب کاغذدیواری نیز برای بسیاری از خانوارها به پروژه‌ای تبدیل شده که می‌توان آن را به آینده موکول کرد.

هزینه نوسازی خانه در شرایطی که خانوار باید هزینه‌های خوراک، درمان، اجاره، آموزش و دیگر نیازهای روزمره را تأمین کند، به‌راحتی از فهرست اولویت‌ها خارج می‌شود. خانه همان خانه باقی می‌ماند، اما تصمیم برای تغییر و نوسازی آن به آینده منتقل می‌شود.

کاهش قدرت خرید تنها بازار کالا را تحت تأثیر قرار نداده است. هزینه سفر، سینما، تئاتر، استخر و دیگر فعالیت‌های تفریحی نیز برای بخشی از خانوارها به هزینه‌هایی قابل‌حذف تبدیل شده‌اند. خانواده‌هایی که پیش‌تر سفر می‌رفتند، ممکن است سفر را به سال بعد موکول کنند.

سینما و دیگر فعالیت‌های تفریحی جای خود را به گزینه‌های کم‌هزینه‌تر مانند پارک و بوستان می‌دهند. در اینجا نیز نیاز به تفریح از بین نمی‌رود، اما شکل آن تغییر می‌کند. مصرف‌کننده تلاش می‌کند همان نیاز را با هزینه کمتر تأمین کند.