امپریالیسم لوکس و انقلاب فلامینگوها: مبارزه ضدسرمایه‌داری در آلبانی

اعتراضات اخیر در آلبانی عمدتاً پیرامون پروژه ساخت یک مجتمع گردشگری لوکس ساحلی متمرکز شده است. این پروژه که با سرمایه‌گذاری مرتبط با جرد کوشنر و شرکای بین‌المللی‌اش پیش می‌رود، شامل هتل‌ها، ویلاها و امکانات تفریحی در مناطق جنوبی نزدیک زونچ و تالاب‌های ویوسا-نارتا است. معترضان از اوایل ژوئن ۲۰۲۶ با تجمعات گسترده در تیرانا و مناطق ساحلی، نگرانی‌های خود را نسبت به سرعت تصویب پروژه و تأثیرات آن بر جامعه محلی و منابع طبیعی ابراز کرده‌اند. شعارهایی مانند «آلبانی فروشی نیست» نشان‌دهنده نارضایتی از اولویت‌های توسعه‌ای است که به نظر آن‌ها با منافع عمومی همخوانی ندارد.

از زاویه زیست‌محیطی، این پروژه تهدید جدی برای یکی از حساس‌ترین اکوسیستم‌های آلبانی به شمار می‌رود. منطقه تالاب‌های ویوسا-نارتا به عنوان منطقه حفاظت‌شده، میزبان گونه‌های نادر مانند فلامینگوهای صورتی، لاک‌پشت‌های دریایی و پرندگان مهاجر است. ساخت‌وسازها با احداث حصار و فعالیت‌های اولیه، خطر آلودگی آب، تخریب زیستگاه‌ها و اختلال در تعادل طبیعی را افزایش می‌دهد. معترضان با استفاده از نماد فلامینگو، این حرکت را «انقلاب فلامینگوها» نامیده‌اند و تأکید دارند که چنین توسعه‌ای می‌تواند تنوع زیستی منحصربه‌فرد منطقه را برای همیشه از بین ببرد و بر اکوسیستم دریایی و تالابی تأثیر جبران‌ناپذیری بگذارد.

از نظر سیاسی و اجتماعی این اعتراضات نشانگر ساختار نابرابر قدرت در نظام سرمایه‌داری جهانی است، از نوع همدستی نخبگان محلی با سرمایه‌گذاران فراملی برای نادیده گرفتن منافع عمومی و بوم‌شناختی. در این مدل، دولت آلبانی با صدور سریع مجوزها و اولویت دادن به جذب سرمایه خارجی لوکس، خود عاملی اصلی برای به حاشیه راندن جوامع محلی و اکوسیستم حساس تالاب ویوسا-نارتا شده است. بنابراین، آنچه شعار «آلبانی فروشی نیست» بر آن تأکید دارد، فروش منابع طبیعی و حاکمیت ملی توسط بخشی از نخبگان داخلی به سرمایه‌داران فراملی است، نه صرفاً تهاجم مستقیم یک دولت قدرتمند خارجی. با آقای بهروز فراهانی، تحلیلگر سیاسی گفت‌وگو کرده‌ایم.

ماهیت امپریالیستی پروژه آلبانی

بهروز فراهانی در گفت‌وگو با رادیو زمانه در بدو امر یادآوری کرد که وضعیت ایجادشده در آلبانی فراتر از مفهوم «نئوامپریالیسم زیست‌محیطی» است و آن را نوعی زورگویی امپریالیستی تمام‌عیار دانست. او توضیح داد که از دوران بیسمارک و ناپلئون تا امروز، سیاست قدرت‌های بزرگ همواره بر ایجاد دولت‌های کوچک (مینی‌استیت) برای پیشبرد منافع خود متکی بوده و این رویکرد اخیراً دوباره احیا شده است:

فراهانی در ادامه افزود:

فراهانی این پروژه را بخشی از زنجیره امپریالیستی در منطقه بالکان ارزیابی کرد که با ایجاد مینی‌استیت‌هایی مانند کوسوو همراه بوده و یادآور سیاست «بالکانیزه» کردن قرن نوزدهم است:

 او در پایان به تعبیر «بالکانیزه کردن» اشاره کرد که این روزها فراتر از آلبانی هم کاربرد دارد:

جنبش‌های اجتماعی و نماد فلامینگو

بهروز فراهانی جنبش اعتراضی آلبانی را که تحت عنوان «جنبش فلامینگو» شکل گرفته، حرکتی طبیعی و هوشمندانه دانست که از نماد فلامینگو - گونه‌ای که دوباره به منطقه بازگشته و زاد و ولد می‌کند - به عنوان هویت اعتراضی استفاده کرده است. او تأکید کرد که این جنبش، به‌ویژه با مشارکت گسترده جوانان علیه پروژه جرد کوشنر، فراتر از یک مبارزه صرف محیط زیستی است و در واقع یک مبارزه ضد امپریالیستی و ضد سیاست‌های نئولیبرالی به شمار می‌رود. فراهانی افزود:

او در ادامه درباره اهمیت جنبش‌های اجتماعی گفت:

فراهانی اما هشدار داد که اگر این مبارزات محدود به حوزه محیط زیست بمانند و با سایر جنبش‌های مطالباتی، معیشتی، برابری‌طلبانه، حقوق زنان و حقوق ملیت‌ها همگرایی و پیوند ایجاد نکنند، محکوم به شکست خواهند بود:

فراهانی در پایان بر لزوم سازماندهی سراسری و ایجاد فاز جدید مبارزه تأکید کرد و گفت که درد مشترک همه این جنبش‌ها، سلطه سرمایه‌داری است و تنها با پیوند آن‌ها می‌توان به موفقیت رسید.

تضاد توسعه و محیط زیست

بهروز فراهانی در ادامه گفت‌وگو با زمانه با اشاره به تجربه کشورهای اروپایی تأکید کرد که دولت‌های فاسد و حاکم معمولاً با سرعت پروژه‌های این‌چنینی را پیش می‌برند. او مثال آورد که حتی در اروپا، وقتی همه‌پرسی‌ها در کشورهایی مانند ایرلند و دانمارک نتایج نامطلوبی می‌داد، قوانین را تغییر می‌دادند و دوباره به رأی می‌گذاشتند. در فرانسه نیز علی‌رغم مخالفت گسترده مردمی و شکست پروژه در رفراندوم با بیش از پنجاه درصد آرا، با توافق میان سوسیالیست‌ها و راست‌ها (اولاند و سارکوزی) قانون را دور زدند و آن را پیش بردند:

به اعتقاد او، این مسئله فراتر از آلبانی است و هشداری برای تمام کشورهای در حال توسعه و منطقه بالکان به شمار می‌رود؛ جایی که دولت‌های سرسپرده قدرت‌های بزرگ سرمایه‌داری، تعرض به طبیعت را زیر پوشش «سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال» پیش می‌برند.

فراهانی در پایان ابراز امیدواری کرد که پیروزی جوانان و مردم آلبانی در این مبارزه، سرمشق مثبتی برای سایر کشورها شود.

*این مصاحبه توسط حسین نوش‌آذر انجام شده و متن را نیز او نوشته است.