بحران انسانی در زندان تهران بزرگ: تبعیض، بیماری و کرامت فراموش‌شده

در واحد یک زندان تهران بزرگ، شرایط زندانیان به بحران جدی رسیده است. بر اساس اطلاعات موثق از داخل این زندان، فرسودگی شدید ساختمان‌ها و کمبود شدید آب، زندگی هزاران زندانی را به جهنم تبدیل کرده.

در سالن به‌اصطلاح «سالن سلامت»، آب به دوش‌های حمام و بسیاری از سرویس‌های بهداشتی نمی‌رسد. زندانیان مجبورند آب را با سطل و آفتابه از نقاط دیگر بیاورند و برای استحمام از ظرف‌های پلاستیکی استفاده کنند. این وضعیت، رعایت بهداشت را غیرممکن کرده.

نتیجه؟ شیوع گسترده بیماری‌های پوستی به‌ویژه گال. بسیاری از زندانیان ماه‌هاست با این بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کنند و به دلیل کمبود دارو و درمان، چرخه انتقال بیماری همچنان ادامه دارد.

گال یک بیماری پوستی بسیار مسری است که توسط کنه ایجاد می‌شود و در شرایط نامناسب بهداشتی به سرعت گسترش می‌یابد.

 تصور کنید شب‌ها آنقدر خارش شدید و سوزان پوست‌تان دارید که خواب‌تان نمی‌برد. بدنتان پر از جوش‌های ریز قرمز شده، به‌خصوص بین انگشت‌ها، مچ دست، زیر بغل و کمر. هر بار که می‌خارانید، بدتر می‌شود و ممکن است عفونت کند. در محیط‌های شلوغ مثل زندان با کمبود آب و بهداشت، این بیماری خیلی سریع به دیگران سرایت می‌کند و صدها نفر همزمان درگیر می‌شوند.

نکته تأسف‌بارتر اینکه، واحد پنج همین زندان که عمدتاً زندانیان جرایم مالی در آن نگهداری می‌شوند، امکانات به‌مراتب بهتری دارد. این تبعیض آشکار، سؤال‌های جدی درباره عدالت و کرامت انسانی ایجاد کرده است.

این شرایط، نقض آشکار حق دسترسی به آب، بهداشت و درمان است و سلامت هزاران نفر را تهدید می‌کند. با آقای محمد مقیمی، وکیل پایه‌یک دادگستری گفت‌وگو کرده‌ایم.

محمد مقیمی در ابتدای گفت‌وگو با زمانه یادآوری کرد که این گزارش بر اساس اطلاعات یک منبع موثق از داخل واحد یک زندان تهران بزرگ تهیه شده و پیش از انتشار، آن را از منظر حقوق بشری بررسی و مستند کرده است.

وی با اشاره به سابقه وکالت زندانیان سیاسی و تجربه سه روزه بازداشت خود در بند جرائم عمومی زندان رجایی شهر، توضیح داد که در بسیاری از زندان‌های عمومی ایران، بخش عمده‌ای از امور روزمره به خود زندانیان سپرده می‌شود و نظارت مؤثری بر آن‌ها وجود ندارد. به گفته او، زندانیان جرائم عمومی که برخی از آن‌ها افراد خطرناک هستند، می‌توانند وضعیت را به شدت بحرانی کنند و نبود نظارت مستمر، شرایط را به سرعت وخیم می‌‌‌کند. مقیمی تأکید کرد:

کمبود آب، تبعیض و تهدید کرامت انسانی

محمد مقیمی در پاسخ به سؤال دوم با توصیف شرایط فعلی واحد یک زندان تهران بزرگ گفت که زندانیان با کمبود شدید آب مواجه هستند و مجبورند آب را با زحمت زیاد و به صورت دستی حمل کنند. به گفته او، حتی استحمام زندانیان نیز با همین شرایط دشوار انجام می‌شود.

وی تأکید کرد که این وضعیت نه تنها کرامت انسانی زندانیان را به خطر می‌اندازد، بلکه موجب شیوع گسترده بیماری‌های پوستی نیز شده است. مقیمی با اشاره به تجربه پیشین خود افزود که در برخی زندان‌ها، از جمله زندان زنان رجایی شهر حتی آب و سایر اقلام ضروری به قیمت‌های گران‌تر از بیرون زندان به زندانیان که اغلب از اقشار فقیر جامعه هستند فروخته می‌شود.

او این امر را نشانه‌ای از بی‌توجهی مسئولان زندان دانست و گفت که گاهی مسئولان از این شرایط سوءاستفاده می‌کنند. مقیمی با اشاره به اینکه آب مایه حیات است، خواستار اقدام فوری حکومت شد و تأکید کرد که باید امکان بازدید نهادهای مستقل حقوق بشری و مدنی از زندان‌ها فراهم شود تا وضعیت زندانیان مورد بررسی قرار گیرد.

محمد مقیمی سپس با تأکید بر اصل بنیادین حقوق بشر گفت که همه زندانیان، صرف‌نظر از نوع اتهام و جرمشان، از حقوق بنیادین انسانی برخوردارند، زیرا همچنان انسان هستند. به گفته او، دسترسی به آب، بهداشت و درمان در سطح حداقل استانداردهای زندگی نباید به نوع جرم یا محل نگهداری وابسته باشد.

با این‌حال با وجود تفاوت فاحش امکانات میان واحدهای مختلف یک زندان، این پرسش جدی مطرح است که معیار تخصیص امکانات چیست و چرا برخی زندانیان از حداقل‌ها محروم می‌مانند؟ مقیمی ریشه اصلی این وضعیت را رها شدن زندان‌ها به حال خود دانست و توضیح داد:

مقیمی در ادامه افزود:

او با اشاره به تجربه شخصی خود گفت که هرچه نظارت کمتر باشد، تفاوت میان واحدهای زندان بیشتر می‌شود و این مسئله از منظر حقوق بشری بسیار نگران‌کننده است، زیرا احساس تبعیض و بی‌عدالتی را در میان زندانیان تشدید می‌کند.

 اقدامات فوری و نقش نهادهای حقوق بشری

 محمد مقیمی درباره اقدامات ضروری برای بهبود فوری وضعیت زندانیان واحد یک گفت به اعتقاد او، نخست باید همه زندانیان مبتلا به بیماری‌های پوستی به‌ویژه گال، سریعاً معاینه، درمان و در صورت نیاز از سایر زندانیان جدا شوند تا زنجیره انتقال بیماری قطع گردد. دوم، یک هیئت مستقل باید هرچه سریع‌تر از این واحد بازدید کند، وضعیت را بررسی نماید و نتایج را به صورت شفاف منتشر کند.

وی افزود که خانواده‌های زندانیان، وکلا و نهادهای مدنی نیز باید بتوانند بدون ترس از بازداشت و فشار، این وضعیت را پیگیری و اطلاع‌رسانی کنند.

مقیمی در ادامه درباره انتظار از نهادهای حقوق بشری گفت:

مقیمی یادآوری کرد که هدف از انتشار این گزارش سیاسی نیست:

 که این گزارش‌ها نباید صرفاً به عنوان خبر دیده شوند، بلکه باید مستندسازی شده و در گزارش‌های رسمی نهادهای حقوق بشری و سازوکارهای سازمان ملل متحد منعکس گردند. او تأکید کرد که مقام‌های جمهوری اسلامی باید از ممانعت دسترسی نهادهای مستقل به زندان‌ها دست بردارند و شرایط بازدید و نظارت آن‌ها را فراهم کنند تا بتوانند مقامات را پاسخگو نمایند.

به گفته مقیمی، هدف از انتشار این گزارش‌ها هیچ جنبه سیاسی ندارد، بلکه دفاع از سلامت، جان و کرامت انسانی زندانیان است؛ افرادی که صرف‌نظر از اتهام یا محکومیت، همچنان انسان هستند و دولت مسئول حفظ حقوق آن‌هاست.

*این مصاحبه توسط حسین نوش‌آذر انجام شده و متن را نیز او نوشته است.