از حصر موسوی تا تیغ اعدام؛ راهکار عبور، رفراندوم و تغییر توازن قوا
رضا علیجانی، فعال سیاسی و کنشگر گذارطلب، با اشاره به بیانیه اخیر ۲۲ استاد دانشگاه و کنشگران مدنی برای پایان حصر ۱۵ ساله میرحسین موسوی و زهرا رهنورد، این حصر طولانی را نه یک پرونده جداگانه، بلکه بخشی از ساختار سرکوب در جمهوری اسلامی میداند که نمود دیگر آن «اعدام» است. او تأکید میکند که پایان این دو معضل بهطور همزمان، بدون تغییر اساسی در موازنه قدرت امکانپذیر نیست و راهکار مشخص این گذار را برگزاری رفراندوم برای بازنگری در قانون اساسی و انتقال مسالمتآمیز قدرت میداند. از نگاه علیجانی، فشار مدنی پایدار در داخل و همبستگی با نهادهای حقوق بشری بینالمللی، تنها ابزارهایی هستند که میتوانند توازن قوا را به نفع دموکراسی تغییر دهند و زنجیره حصر تا اعدام را یکباره بشکنند.
زمانه در گفتوگو با رضا علیجانی
میرحسین موسوی ـ عکس از آرشیو
در روزهای اخیر، ۲۲ تن از استادان دانشگاه، پژوهشگران و کنشگران سیاسی و مدنی با انتشار بیانیهای مشترک، خواستار پایان فوری حصر خانگی میرحسین موسوی و زهرا رهنورد و آزادی همه زندانیان سیاسی و مدنی در ایران شدند. امضاکنندگان با اشاره به آسیب شدید محل اقامت این دو نفر در جریان حمله اخیر به پاستور و انتقال آنها به مکان نامعلوم، نسبت به وضعیت جسمی و امنیتی آنها بهویژه با توجه به سن بالا ابراز نگرانی جدی کردهاند. این بیانیه پس از ۱۵ سال حصر غیرقانونی، بر ضرورت پایان این وضعیت و آزادی بدون شرط همه زندانیان سیاسی تأکید دارد.
با توجه به سابقه بیانیههای میرحسین موسوی درباره برگزاری رفراندوم قانون اساسی و گذار دموکراتیک مسالمتآمیز، و همچنین رفع حصر مهدی کروبی در ماههای اخیر با آقای رضا علیجانی، فعال سیاسی گذارطلب، نقش فشار مدنی و درخواستهای جمعی کنشگران در جهت باز کردن فضای سیاسی و توجه به وضعیت زندانیان سیاسی در شرایط کنونی ایران را به بحث گذاشتیم.
آیا فشارهای داخلی و بینالمللی میتواند حصر ۱۵ ساله میرحسین موسوی را پایان دهد؟
رضا علیجانی در این مصاحبه با اشاره به بیانیه مشترک ۲۲ استاد دانشگاه و کنشگر سیاسی و مدنی، توضیح داد که این بیانیه حاصل همکاری طیف متنوعی از جریانهای سیاسی ایران شامل جمهوریخواهان، مشروطهخواهان، چپها، ملیها و ملی-مذهبیهاست. او تأکید کرد که هرچند محور اصلی بیانیه وضعیت میرحسین موسوی و زهرا رهنورد است، اما درخواست آن شامل آزادی همه زندانیان سیاسی و مدنی میشود.
علیجانی با ابراز نگرانی از شرایط جسمانی و امنیتی موسوی و رهنورد پس از حمله به پاستور، گفت:
دلیل این تمرکز هم اخبار نگرانکنندهای است که پس از حمله به پاستور و آسیب جدی به محل اقامت آنها منتشر شده. متأسفانه پس از این حادثه، آنها به مکان نامعلومی منتقل شدند و ارتباط خانواده با ایشان بسیار محدود است. شایعاتی نیز وجود دارد که حال جسمانی آقای موسوی خوب نیست، هرچند هنوز تأیید نشده.
به گفته او، بیانیه به پانزده سال حصر ظالمانه این دو شخصیت در سنین بالا اشاره کرده و بر نیاز فوری آنها به مراقبتهای پزشکی و امنیت تأکید دارد.
علیجانی افزود که میرحسین موسوی در جریان جنگ اخیر هرچند تجاوز را محکوم و از مدافعان کشور تجلیل کرد، اما سیاستهای جمهوری اسلامی را عامل اصلی بحران و باز شدن پای بیگانگان به ایران دانست. علیجانی گفت:
دلیل اصلی ادامه حصر آقای موسوی، همین موضع صریح و انتقادی ایشان است. حاکمیت میخواهد او را به عنوان آینه عبرت نگه دارد تا شخصیتهای درون نظام جرات انتقاد و مخالفت پیدا نکنند. البته کینه شخصی آقای خامنهای نسبت به موسوی نیز ریشه قدیمیتری دارد و به دوران نخستوزیری ایشان برمیگردد که آقای خامنهای با عملکرد او مخالفت شدید داشت.
علیجانی بهترین راهکار را افزایش فشارهای مدنی داخلی همراه با پیگیریهای بینالمللی و نهادهای حقوق بشری دانست و گفت که بیانیه نیز صراحتاً از جامعه جهانی و وجدانهای بیدار خواسته تا وضعیت زندانیان سیاسی ایران را با حساسیت دنبال کنند.
آیا فشارهای داخلی و بینالمللی میتواند اعدامها را در ایران کاهش دهد و حصر غیرقانونی را پایان بخشد؟
رضا علیجانی در ادامه مصاحبه تأکید کرد که پانزده سال حصر خانگی بدون برگزاری هیچ دادگاه علنی، نقض آشکار حقوق قانونی و انسانی است و جمهوری اسلامی همواره این واقعیت را پنهان کرده و با بهانههای مختلف از پاسخگویی طفره رفته است:
برخی تحلیلها تأکید دارند که بیت آقای خامنهای به شدت بر ادامه حصر اصرار دارد و همه میدانند که تصمیم نهایی در این سطح از زندانیان سیاسی، با خود رهبر است.
علیجانی در ادامه یادآوری کرد:
در نظام ولایت فقیه، حرف آخر را در مورد زندانیان در این سطح، ولی فقیه میزند. هرچند گزارشهایی نیز وجود دارد که حتی در سطوح پایینتر نظام، از جمله در صداوسیما، برخی نشریات و میان چهرههایی مثل آیتالله منتظری یا مهندس عباس سحابی، مخالفتها و انتقادهای شخصی نسبت به سیاستهای آقای خامنهای مطرح بوده است.
علیجانی افزود که موسوی و رهنورد در سنین بالایی قرار دارند و اخبار نگرانکنندهای درباره وضعیت جسمانی آنها منتشر شده است. با این حال، تمرکز اصلی بر آزادی همه زندانیان سیاسی است و گزارشهای تأسفباری درباره شرایط خانم زینب جلالیان، خانم فاطمه سپهری و بسیاری از زندانیان دیگر نیز وجود دارد.
او با اشاره به ادامه اعدامها در ایران، گفت که بیش از یک سال است کمپین «شنبههای نه به اعدام» از داخل زندانها آغاز شده و همچنان ادامه دارد. علیجانی خاطرنشان کرد که هرچند جنگ اخیر دست جمهوری اسلامی را برای افزایش اعدامها بازتر کرده، اما فشارهای مدنی و افکار عمومی داخلی و بینالمللی مؤثر بوده است:
وقتی با دهه شصت مقایسه میکنم، میبینم که آن زمان دست رژیم خیلی بازتر بود، اما امروز برای هر اعدام باید هزینه قابل توجهی بپردازد. این نشان میدهد که جامعه مدنی، افکار عمومی داخلی و فشارهای بینالمللی، هرچند نتوانستهاند اعدامها را کاملاً متوقف کنند، اما توانستهاند این تیغ را تا حد زیادی کند کنند. امیدواریم روزی برسد که این تیغ کاملاً از کار بیفتد.
آیا گذار دموکراتیک مسالمتآمیز از طریق تغییر توازن قوا ممکن است؟
علیجانی در ادامه مصاحبه تأکید کرد که پیشنهاد میرحسین موسوی درباره برگزاری رفراندوم قانون اساسی و گذار دموکراتیک مسالمتآمیز، بسیار حائز اهمیت است:
هم هدف مشخصی وجود دارد و هم روشی پیشنهاد شده. جمهوری اسلامی بر اساس رفراندوم بر سر کار آمده و از نظر قانونی هم میتواند با رفراندوم تغییر کند. اما سؤال اصلی این است که نقشه راه رسیدن به این هدف چیست؟ خود آقای موسوی نیز اشاره کرده که این موضوع باید به خرد جمعی سپرده شود.
علیجانی در ادامه افزود:
مهمترین بخش مسئله، تغییر توازن قوا است. این تغییر توازن باید با فشارهای مدنی و سیاسی بر حکومت ایجاد شود. تجربه کشورهای دیگر مانند آفریقای جنوبی، شیلی و برخی موارد مشابه نشان میدهد که گذار نه اصلاح تدریجی بود و نه انقلاب خشونتآمیز، بلکه نوعی انتقال قدرت از طریق فشار جامع مدنی و سیاسی بر حکومت بود. این گذار مستلزم آن است که حکومت تحت فشار قرار گیرد و در درون آن هم عملگراهایی وجود داشته باشند که مصلحت خود را در پذیرش اراده اکثریت ببینند تا همه چیزشان زیر چرخ انقلاب از بین نرود.
به عقیده علیجانی، این مسیر میتواند شامل مجموعهای از فشارها باشد: توقف اعدامها، آزادی زندانیان سیاسی، گسترش آزادیهای اجتماعی و سیاسی، و در نهایت برگزاری رفراندوم قانون اساسی در صورت تغییر توازن قوا. او خاطرنشان کرد که هر حکومتی این روش را نپذیرد، عملاً راه سرنگونی را برای خود هموار میکند، اما ترجیح موسوی و بسیاری از کنشگران، تحقق این گذار با کمترین هزینه ممکن است تا راه برای اصلاحات اقتصادی، اجتماعی و ثبات پایدار باز شود و از فروپاشی کامل نظم اجتماعی و اداری جلوگیری گردد.
*این مصاحبه توسط حسین نوشآذر انجام شده و متن را هم او نوشته است.
بیشتر بخوانید و بشنوید:
رأی بالا به قالیباف؛ شکست تاکتیکی تندروها
دوگانه مرگبار: حجتیه مدرن، مذاکره و پایان عصر آرمانگرایی
نه توافق، نه شکست: ظریف و معمای پایانناپذیر مذاکره بدون مذاکره
نامه تاجزاده از زندان اوین: سندی تاریخی علیه جنگ و تلاشی برای اثرگذاری سیاسی
حذف «لولای» قدرت: معمای آینده جمهوری اسلامی
نامه نخبگان و پروژه زبان مشترک: راه نجات از جنگ، فروپاشی و «توطئه» رهبری جدید
جانشینی خامنهای: از جنگ بقا تا صندلی مرگبار
نظرها
نظری وجود ندارد.