همزمان با درخواست رفع سانسور از آثار بیضایی؛ بیانیه بیش از ۱۲۰ هنرمند تبعیدی: بیضایی «وجدان بیدار هنر ایران» بود

بیش از ۱۲۰ تن از هنرمندان، نویسندگان و پژوهشگران ایرانی تبعیدی در بیانیه‌ای مشترک، درگذشت او را به خانواده بیضایی، جامعه هنری و دوستدارانش تسلیت گفتند و یاد او را به عنوان وجدان بیدار هنر ایران، گرامی داشتند.

بهرام بیضایی، برجسته‌ترین نمایشنامه‌نویس، سینماگر و پژوهشگر ایرانی، در روز پنجم دی‌ماه ۱۴۰۴، همزمان با هشتاد و هفتمین زادروز خود، درگذشت.

در بخشی از بیانیه «در سوگ بهرام بیضایی، به نام فرهنگ، به نام اندوه» آمده است:

امضاکنندگان یادآوری کرده‌اند که بیضایی «در برابر جهل و دشمنی دولتی و تنگ‌نظری»، «از عشق عمیق خود به ایران نکاست و از میراث فرهنگی‌اش دست نکشید.»

مژده شمسایی، همسر بهرام بیضایی، در یادداشتی اعلام کرد که پیکر این هنرمند برجسته در آمریکا به خاک سپرده خواهد شد و تأکید کرد که پیکر حقیقی بیضایی، کلمات، اندیشه‌ها، فیلم‌ها و آثار نوشتاری اوست؛ او با اشاره به توقیف دو فیلم و ممانعت از انتشار حداقل چهار کتاب بیضایی از جمله «جاناوبلادور»، «گزارش اردویراف»، «طرب‌نامه» و «داش‌آکل به گفته‌ی مرجان»، و همچنین عدم نمایش عمومی فیلم‌هایی چون «غریبه و مه»، «چریکه‌ی تارا» و «مرگ یزدگرد»، مبارزه با سانسور برای انتشار این آثار، پیشنهاد کرد دوستداران بیضایی به جای تمرکز بر انتقال پیکر، با کاشت درختان همیشه‌سبز به نام او در نقاطی مانند آرامگاه فردوسی، حافظیه یا آران کاشان، یادش را زنده نگه دارند، زیرا «پیکرِ بی‌صدای بیضایی فقط مطلوبِ کسانی‌ست که مسبّبِ خروج او از ایران بوده‌اند» و «بهرام بیضایی هر کجا باشد آنجا ایران است».

هیئت رئیسه خانه سینما، با احترام کامل به تصمیم مژده شمسایی مبنی بر عدم انتقال پیکر این استاد بزرگ به ایران، اعلام کرد که برای پیگیری مطالبات مطرح‌شده، یعنی انتشار کتاب‌های منتشرنشده و نمایش عمومی فیلم‌های توقیف‌شده یا کمتر دیده‌شده بیضایی – آماده هرگونه همکاری و اقدام است.

خانه سینما این مطالبات را خواست مشترک تمام جامعه فرهنگی و هنری ایران دانست و تأکید کرد که پژواک صدا و آثار یک هنرمند، تداوم حیات اوست؛ به‌ویژه هنرمندی که عمر خود را صرف بازتعریف و پاسداری از فرهنگ ایران کرد.

مراسم یادبود در استکهلم

در همان حال به همت کانون هنرمندان ایرانی فیلم و تئاتر برون‌مرز، مراسم یادبودی برای بهرام بیضایی، کارگردان و نمایشنامه‌نویس برجسته ایرانی، در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ (۱۰ دی ۱۴۰۴) در استکهلم سوئد برگزار شد.

در این مراسم، نیلوفر بیضایی (دختر بیضایی فقید)، خواهرش نگار بیضایی و مادرشان منیر رامین‌فر حضور داشتند. سوسن تسلیمی، بازیگر سرشناس و شاگرد سابق بیضایی، و علیرضا مجلل، بازیگر فیلم «وقت دیگر شاید» و نیز شاگرد او در دانشکده هنرهای زیبا، از خاطرات همکاری با بیضایی و اهمیت آثارش در تئاتر و سینمای ایران سخن گفتند.

سخنرانان دیگر شامل ناهید پرشون سروستانی (فیلمساز ایرانی-سوئدی ساکن استکهلم) و مسعود مافان (صاحب نشر باران و عضو پن جهانی) بودند. همچنین نیما سروستانی، فیلمساز، پیام کانون فیلمسازان مستقل ایران (ایفما) را قرائت کرد.

پیام‌های تصویری از بهزاد فراهانی (بازیگر و کارگردان)، شیرین نشاط (هنرمند و فیلمساز)، کتایون ریاحی (بازیگر)، محمد عبدی (منتقد فیلم) و دیدار رزاقی (بازیگر و رئیس هیئت مدیره کانون) پخش شد. نغمه ثمینی، نمایشنامه‌نویس، به صورت زنده از طریق زوم حضور یافت و خاطره‌ای از نخستین دیدار با بیضایی تعریف کرد. افشین هاشمی، بازیگر و کارگردان، نیز از راه زوم سخن گفت و نیلوفر بیضایی از حضور مداوم او در کنار پدرش در سال‌های پایانی تشکر کرد.

حاضران عمدتاً هنرمندان ایرانی ساکن استکهلم بودند و نیلوفر بیضایی از حضور آنان در آخرین ساعات سال ۲۰۲۵ میلادی قدردانی کرد.