ادامه بحران هرمز: چالش بی‌سابقه انرژی در جهان

در صورت ادامه بحران در تنگه هرمز و متوقف ماندن جریان انرژی از این منطقه، قیمت نفت و گاز جهانی ممکن است از رکوردهای سال ۲۰۲۲ فراتر رود. پاتریک پویانه، مدیرعامل توتال‌انرژیز، هشدار داد که از آنجا که حدود ۲۰٪ از نفت خام و ظرفیت LNG جهان از خلیج فارس عبور می‌کند، بسته شدن هرمز ممکن است بحرانی سیستمانیک و شدیدتر از بحران انرژی اروپا پس از حمله روسیه به اوکراین ایجاد کند. برخلاف سال ۲۰۲۲ که بحران عمدتاً منطقه‌ای بود، این بار تمام جریان انرژی جهانی مختل می‌شود و هیچ ظرفیت مازاد تولید قابل توجهی خارج از خلیج فارس وجود ندارد.

پویانه تأکید کرد که اگر این مشکل بیش از سه تا چهار ماه طول بکشد، جهان قادر به جبران ۲۰ درصد کاهش عرضه نفت نخواهد بود، زیرا تنها ظرفیت مازاد تولید در عربستان سعودی، ابوظبی و کویت قرار دارد که اکنون خود تحت تأثیر بحران هستند. زمان‌بندی بحران نیز نگران‌کننده است: اروپا پس از زمستان با ذخایر گاز پایین مواجه است و باید در ماه‌های اوت تا اکتبر ذخایر خود را پر کند، دقیقاً زمانی که تقاضای آسیا برای گاز به اوج می‌رسد. این هم‌زمانی فشار رقابتی شدیدی ایجاد می‌کند که می‌تواند قیمت‌ها را به شدت افزایش دهد.

در صورت ادامه محاصره هرمز، اروپا بار دیگر با شکاف تأمین حدود ۵۰ میلیون تنی LNG روبه‌رو خواهد شد، درست مانند بحران سال ۲۰۲۲. به گفته پویانه، این وضعیت برای همه مصرف‌کنندگان مشکل‌آفرین خواهد شد و ممکن است شوکی مشابه یا حتی بزرگ‌تر از سال ۲۰۲۲ به بازارهای جهانی انرژی وارد کند، مگر اینکه راه‌حلی دیپلماتیک پیش از پایان این پنجره زمانی بحرانی حاصل شود. با مسعود دلبری، کارشناس انرژی گفت‌وگو کرده‌ایم:

مسعود دلبری تأکید می‌کند که هشدار مدیرعامل توتال‌انرژیز دقیق و به موقع است، چراکه جهان در آستانه بحرانی بی‌سابقه در تاریخ بازار نفت قرار دارد. به گفته او، حتی بحران سال ۱۹۷۳ تنها با کاهش عرضه ۵ درصدی همراه بود و قیمت نفت چهار برابر شد، درحالی که بحران کنونی با کمبود ۲۰ درصدی عرضه مواجه است و بنابراین بسیار عمیق‌تر خواهد بود.

او در ادامه یادآوری می‌‌کند که آزادسازی ذخایر استراتژیک آمریکا (حدود ۴۰۰ تا ۴۲۰ میلیون بشکه) تنها ۵۷ تا ۶۰ روز از نیاز روزانه ۲۰ میلیون بشکه‌ای عبور نفت از هرمز را تأمین می‌کند و اکنون در روزهای پایانی این بازه زمانی قرار داریم.

خط لوله شرق به غرب عربستان با ظرفیت اسمی ۵ میلیون بشکه در روز (که عملاً کمتر است) و خط لوله حبشان-فجیره امارات با ظرفیت ۱.۳ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز، در مجموع حداکثر ۶ تا ۶.۵ میلیون بشکه را تأمین می‌کنند و کمبود ۱۴ تا ۱۵ میلیون بشکه‌ای باقی می‌ماند. تولید شل آمریکا در سقف ظرفیت است و افزایش آن ۸ تا ۱۴ ماه زمان می‌برد؛ روسیه تحت تحریم است و لیبی و نیجریه حداکثر ۰.۵ تا ۱ میلیون بشکه ظرفیت مازاد دارند. دلبری با توجه به این داده‌ها پیش‌بینی می‌کند که با تداوم انسداد تنگه هرمز قیمت نفت همچنان بالا برود:

اگر تنگه هرمز بیش از سه ماه بسته بماند، قیمت نفت به راحتی می‌تواند به ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد و حتی در برخی سناریوها تا ۳۰۰ دلار نیز بالا برود. این پیش‌بینی اغراق‌آمیز نیست، بلکه یک واقعیت روی زمین است.

راهبردهای اروپا و آمریکا و نقش دیپلماسی

در پاسخ به پرسش دوم درباره راهبردهای اروپا و آمریکا و نقش دیپلماسی با قطر، آذربایجان و دیگر تولیدکنندگان، دلبری به همان «تله زمانی» اشاره می‌کند که پویانه نیز نسبت به آن هشدار داده است: دوره پر کردن ذخایر گاز اروپا (اوت تا اکتبر) دقیقاً همزمان با اوج تقاضای آسیاست و این رقابت، فشار شدیدی بر بازار محدود LNG وارد می‌کند:

اگر تنگه هرمز بسته بماند، همان بازار LNG که اروپا به آن وابسته است، زیر فشار مضاعف قرار می‌گیرد. هرچند اروپا از بحران ۲۰۲۲ درس گرفته، ذخایر خود را بهتر مدیریت کرده و ترمینال‌های شناور LNG ساخته، اما هنوز مشکل اساسی وجود دارد: وابستگی پنهان برخی کشورهای اروپای مرکزی به گاز روسیه.

قطر بزرگ‌ترین صادرکننده LNG است اما بسته بودن هرمز، خود قطر را نیز از چرخه خارج می‌کند. آذربایجان از طریق خط لوله TAP تنها ۱۰ میلیارد متر مکعب در سال گاز می‌فرستد، درحالی که نیاز اروپا بیش از ۴۰۰ میلیارد متر مکعب است. نروژ در سقف ظرفیت است و الجزایر و آمریکا نیز نمی‌توانند به‌تنهایی بحران را حل کنند.

دلبری سه سناریو را ترسیم می‌کند:

 دلبری نتیجه می‌گیرد که هرچه بحران طولانیتر شود، فشار بر آمریکا برای مذاکره با ایران بیشتر خواهد شد، زیرا متحدان اروپایی واشنگتن دیگر توان پرداخت هزینه سیاست تقابل با تهران را نخواهند داشت.