سفر پوتین به پکن: روسیه برنده رقابت نفتی با ایران در سایه بحران هرمز

سفر ولادیمیر پوتین به چین در روزهای ۱۹ و ۲۰ مه ۲۰۲۶ (۲۹ و ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) به دعوت شی جین‌پینگ انجام شد. این سفر رسمی دو روزه همزمان با بیست‌وپنجمین سالگرد امضای معاهده همکاری دوستانه و همسایگی خوب سال ۲۰۰۱ بین دو کشور است. پوتین بلافاصله پس از ورود به پکن، دیدارهای سطح بالا با شی جین‌پینگ و مقامات چینی از جمله نخست‌وزیر لی کیانگ را آغاز کرد. انتظار می‌رود در این سفر حدود ۴۰ سند همکاری در زمینه‌های تجارت، انرژی، فناوری، حمل‌ونقل و مسائل امنیتی امضا شود.

هدف اصلی این سفر تقویت شراکت استراتژیک «بدون محدودیت» روسیه و چین است. دو طرف بر افزایش تجارت دوجانبه (که اکنون بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار در سال است)، پروژه‌های انرژی مانند خط لوله ط لوله قدرت سیبری ۲ (Power of Siberia 2)، و هماهنگی در مسائل بین‌المللی از جمله جنگ اوکراین، تحولات خاورمیانه و وضعیت ایران تمرکز دارند. با توجه به تأثیر جنگ در ایران بر بازار انرژی جهانی و امنیت منطقه‌ای، انتظار می‌رود دو رهبر درباره نقش مشترک در ثبات خاورمیانه، امنیت انرژی و موضع هماهنگ در برابر تحولات مرتبط با ایران بحث کنند. این سفر در حالی انجام می‌شود که چین روابط خود با ایالات متحده را نیز حفظ کرده و نشان‌دهنده تلاش پکن برای تعادل در سیاست خارجی چندجانبه است. نتایج دقیق‌تر دیدارها و بیانیه مشترک احتمالاً امروز یا فردا منتشر خواهد شد. آیا این سفر فرصت تازه‌ای‌ست برای ایران که صدور نفت را از طریق مکانیسم‌های مالی سه جانبه انجام دهد؟ آیا وابستگی چین به نفت خاورمیانه کاهش می‌یابد؟ چین چه اهمیتی برای روسیه دارد؟ این پرسش‌ها را با آقای مسعود دلبری، کارشناس انرژی در میان گذاشتیم.

سفر پوتین به چین؛ فرصت یا چالش رقابتی برای صادرات نفت ایران؟

مسعود دلبری در پاسخ به این پرسش اظهار داشت که صادرات نفت روسیه به چین در سه ماه نخست سال ۲۰۲۶ رشد ۳۵ درصدی داشته و مقامات کرملین آشکارا تأکید کرده‌اند که روسیه در بحران خاورمیانه یک تأمین‌کننده انرژی مطمئن است و چین نیز مصرف‌کننده‌ای مسئول به شمار می‌رود.

به گفته او، روسیه هم‌اکنون بزرگ‌ترین تأمین‌کننده نفت خام چین است و چینی‌ها از زمان تحریم‌های پس از جنگ اوکراین، نفت روسی را با تخفیف قابل توجه خریداری می‌کنند. همچنین روسیه در سال ۲۰۲۵ توافق کرده سالانه ۲٫۵ میلیون تن نفت اضافی از طریق قزاقستان به چین ارسال کند. دلبری افزود:

او در ادامه یادآوری کرد که  ایران نیز در مقابل ماشین‌آلات، تجهیزات الکترونیکی، مواد شیمیایی و قطعات صنعتی وارد می‌کند:

به اعتقاد دلبری، در مجموع اما سفر پوتین بیشتر یک چالش رقابتی برای ایران است تا فرصت. روسیه با مسیرهای زمینی امن، حجم بالاتر و قیمت‌گذاری انعطاف‌پذیرتر، خود را به عنوان جایگزین قابل اعتمادتر نسبت به ایران معرفی می‌کند. او تأکید کرد که فرصت واقعی ایران نه در همکاری سه‌جانبه با روسیه و چین، بلکه در فعال‌سازی کامل بندر جاسک به عنوان مسیر صادراتی مستقل از تنگه هرمز است، هرچند این بندر هنوز بازدهی پایینی دارد.

«قدرت سیبری ۲» آیا وابستگی چین به انرژی خاورمیانه را کاهش می‌دهد؟

مسعود دلبری در پاسخ به این پرسش گفت که امروز ۲۰ مه ۲۰۲۶، مذاکرات پوتین و شی جین‌پینگ بر سر پروژه قدرت سیبری ۲ به بن‌بست رسید:

دلبری افزود که این خط لوله ۲۶۰۰ کیلومتری قرار است سالانه ۵۰ میلیارد مترمکعب گاز را از یامال روسیه از طریق مغولستان به چین منتقل کند، اما هنوز هیچ قرارداد الزام‌آوری برای قیمت‌گذاری، تأمین مالی یا زمان‌بندی تأیید نشده است.

به گفته او، قدرت سیبری ۲ به اندازه‌ای که برخی روایت‌های رسانه‌ای ادعا می‌کنند، وابستگی چین به تنگه هرمز را کاهش نخواهد داد. دلیل اصلی این است که این پروژه مربوط به گاز است، نه نفت، در حالی که بحران هرمز عمدتاً بر جریان نفت خام تأثیر گذاشته:

دلبری تأکید کرد که اگر پروژه اجرا شود، روسیه به شدت وابسته به بازار چین خواهد شد، در حالی که چین همچنان سبد انرژی متنوعی شامل تولید داخلی، گاز، انرژی سبز و واردات جهانی دارد. بدین ترتیب چین عجله‌ای برای توافق ندارد و تعادل قدرت در مذاکرات به نفع پکن است:

*این مصاحبه توسط حسین نوش‌آذر انجام شده و متن را هم او نوشته است.