حسین دباغ ـ وقتی امکان سوگواری و دادخواهی از جامعه گرفته می‌شود، فقدان‌ها هضم نمی‌شوند و خشم راه خود را به درون جامعه باز می‌کند. این مقاله با الهام از تمایز فروید میان «ماتم» و «ماخولیا» نشان می‌دهد چگونه سرکوب سوگ جمعی، جامعه را به سمت خودتحقیرگری و خودفرسایی سوق می‌دهد. پرسش اصلی این است: چگونه می‌توان خشم و اندوه جمعی را از مسیر خودتخریبی، به مسیر بازسازی پیوندهای اجتماعی و مسئولیت‌خواهی بازگرداند؟